MBh, 8, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
हस्तिभिस् तु महामात्रास् तव पुत्रेण चोदिताः । (१।२)
hastibhis tu mahāmātrās tava putreṇa coditāḥ |
धृष्टद्युम्नं जिघांसन्तः क्रुद्धाः पार्षतम् अभ्ययुः ॥ (१।३)
dhṛṣṭadyumnaṃ jighāṃsantaḥ kruddhāḥ pārṣatam abhyayuḥ ||
प्राच्याश् च दाक्षिणात्याश् च प्रवीरा गजयोधिनः । (२।१)
prācyāś ca dākṣiṇātyāś ca pravīrā gajayodhinaḥ |
अङ्गा वङ्गाश् च पुण्ड्राश् च मागधास् ताम्रलिप्तकाः ॥ (२।२)
aṅgā vaṅgāś ca puṇḍrāś ca māgadhās tāmraliptakāḥ ||
तान् संमिमर्दिषुर् नागान् पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर् भृशम् । (५।१)
tān saṃmimardiṣur nāgān pārṣṇyaṅguṣṭhāṅkuśair bhṛśam |
पोथितान् पार्षतो बाणैर् नाराचैश् चाभ्यवीवृषत् ॥ (५।२)
pothitān pārṣato bāṇair nārācaiś cābhyavīvṛṣat ||
द्विरदान् अभिविव्याध क्षिप्तैर् गिरिनिभाञ् शरैः । (६।२)
dviradān abhivivyādha kṣiptair girinibhāñ śaraiḥ |
प्रच्छाद्यमानो द्विरदैर् मेघैर् इव दिवाकरः ॥ (६।३)
pracchādyamāno dviradair meghair iva divākaraḥ ||
पर्यासुः पाण्डुपाञ्चाला नदन्तो निशितायुधाः । (७।१)
paryāsuḥ pāṇḍupāñcālā nadanto niśitāyudhāḥ |
तान् नागान् अभिवर्षन्तो ज्यातन्त्रीशरनादितैः ॥ (७।२)
tān nāgān abhivarṣanto jyātantrīśaranāditaiḥ ||
सात्यकिश् च शिखण्डी च चेकितानश् च वीर्यवान् ॥ (८।२)
sātyakiś ca śikhaṇḍī ca cekitānaś ca vīryavān ||
ते म्लेच्छैः प्रेषिता नागा नरान् अश्वान् रथान् अपि । (९।१)
te mlecchaiḥ preṣitā nāgā narān aśvān rathān api |
हस्तैर् आक्षिप्य ममृदुः पद्भिश् चाप्य् अतिमन्यवः ॥ (९।२)
hastair ākṣipya mamṛduḥ padbhiś cāpy atimanyavaḥ ||
बिभिदुश् च विषाणाग्रैः समाक्षिप्य च चिक्षिपुः । (१०।१)
bibhiduś ca viṣāṇāgraiḥ samākṣipya ca cikṣipuḥ |
विषाणलग्नैश् चाप्य् अन्ये परिपेतुर् विभीषणाः ॥ (१०।२)
viṣāṇalagnaiś cāpy anye paripetur vibhīṣaṇāḥ ||
प्रमुखे वर्तमानं तु द्विपं वङ्गस्य सात्यकिः । (११।१)
pramukhe vartamānaṃ tu dvipaṃ vaṅgasya sātyakiḥ |
नाराचेनोग्रवेगेन भित्त्वा मर्मण्य् अपातयत् ॥ (११।२)
nārācenogravegena bhittvā marmaṇy apātayat ||
नाराचेनाभिनद् वक्षः सो ऽपतद् भुवि सात्यकेः ॥ (१२।२)
nārācenābhinad vakṣaḥ so 'patad bhuvi sātyakeḥ ||
पुण्ड्रस्यापततो नागं चलन्तम् इव पर्वतम् । (१३।१)
puṇḍrasyāpatato nāgaṃ calantam iva parvatam |
सहदेवः प्रयत्नात् तैर् नाराचैर् व्यहनत् त्रिभिः ॥ (१३।२)
sahadevaḥ prayatnāt tair nārācair vyahanat tribhiḥ ||
तं कृत्वा द्विरदं भूयः सहदेवो ऽङ्गम् अभ्यगात् ॥ (१४।२)
taṃ kṛtvā dviradaṃ bhūyaḥ sahadevo 'ṅgam abhyagāt ||
नाराचैर् यमदण्डाभैस् त्रिभिर् नागं शतेन च ॥ (१५।२)
nārācair yamadaṇḍābhais tribhir nāgaṃ śatena ca ||
दिवाकरकरप्रख्यान् अङ्गश् चिक्षेप तोमरान् । (१६।१)
divākarakaraprakhyān aṅgaś cikṣepa tomarān |
नकुलाय शतान्य् अष्टौ त्रिधैकैकं तु सो ऽछिनत् ॥ (१६।२)
nakulāya śatāny aṣṭau tridhaikaikaṃ tu so 'chinat ||
तथार्धचन्द्रेण शिरस् तस्य चिछेद पाण्डवः । (१७।१)
tathārdhacandreṇa śiras tasya cicheda pāṇḍavaḥ |
स पपात हतो म्लेच्छस् तेनैव सह दन्तिना ॥ (१७।२)
sa papāta hato mlecchas tenaiva saha dantinā ||
अङ्गाः क्रुद्धा महामात्रा नागैर् नकुलम् अभ्ययुः ॥ (१८।२)
aṅgāḥ kruddhā mahāmātrā nāgair nakulam abhyayuḥ ||
चलत्पताकैः प्रमुखैर् हेमकक्ष्यातनुच्छदैः । (१९।१)
calatpatākaiḥ pramukhair hemakakṣyātanucchadaiḥ |
मिमर्दिशन्तस् त्वरिताः प्रदीप्तैर् इव पर्वतैः ॥ (१९।२)
mimardiśantas tvaritāḥ pradīptair iva parvataiḥ ||
तैश् छाद्यमानं नकुलं दिवाकरम् इवाम्बुदैः । (२१।१)
taiś chādyamānaṃ nakulaṃ divākaram ivāmbudaiḥ |
परि पेतुः सुसंरब्धाः पाण्डुपाञ्चालसोमकाः ॥ (२१।२)
pari petuḥ susaṃrabdhāḥ pāṇḍupāñcālasomakāḥ ||
ततस् तद् अभवद् युद्धं रथिनां हस्तिभिः सह । (२२।१)
tatas tad abhavad yuddhaṃ rathināṃ hastibhiḥ saha |
नागानां प्रस्फुटुः कुम्भा मर्माणि विविधानि च । (२३।१)
nāgānāṃ prasphuṭuḥ kumbhā marmāṇi vividhāni ca |
दन्ताश् चैवातिविद्धानां नाराचैर् भूषणानि च ॥ (२३।२)
dantāś caivātividdhānāṃ nārācair bhūṣaṇāni ca ||
तेषाम् अष्टौ महानागांश् चतुःषष्ट्या सुतेजनैः । (२४।१)
teṣām aṣṭau mahānāgāṃś catuḥṣaṣṭyā sutejanaiḥ |
अञ्जोगतिभिर् आयम्य प्रयत्नाद् धनुर् उत्तमम् । (२५।१)
añjogatibhir āyamya prayatnād dhanur uttamam |
ततः शैनेयपाञ्चाल्यौ द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः । (२६।१)
tataḥ śaineyapāñcālyau draupadeyāḥ prabhadrakāḥ |
शिखण्डी च महानागान् सिषिचुः शरवृष्टिभिः ॥ (२६।२)
śikhaṇḍī ca mahānāgān siṣicuḥ śaravṛṣṭibhiḥ ||
ते पाण्डुयोधाम्बुधरैः शत्रुद्विरदपर्वताः । (२७।१)
te pāṇḍuyodhāmbudharaiḥ śatrudviradaparvatāḥ |
बाणवर्षैर् हताः पेतुर् वज्रवर्षैर् इवाचलाः ॥ (२७।२)
bāṇavarṣair hatāḥ petur vajravarṣair ivācalāḥ ||
एवं हत्वा तव गजांस् ते पाण्डुनरकुञ्जराः । (२८।१)
evaṃ hatvā tava gajāṃs te pāṇḍunarakuñjarāḥ |
द्रुतं सेनाम् अवैक्षन्त भिन्नकूलाम् इवापगाम् ॥ (२८।२)
drutaṃ senām avaikṣanta bhinnakūlām ivāpagām ||
ते तां सेनाम् अवालोक्य पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः । (२९।१)
te tāṃ senām avālokya pāṇḍuputrasya sainikāḥ |
विक्षोभयित्वा च पुनः कर्णम् एवाभिदुद्रुवुः ॥ (२९।२)
vikṣobhayitvā ca punaḥ karṇam evābhidudruvuḥ ||
सहदेवं ततः क्रुद्धं दहन्तं तव वाहिनीम् । (३०।१)
sahadevaṃ tataḥ kruddhaṃ dahantaṃ tava vāhinīm |
दुःशासनो महाराज भ्राता भ्रातरम् अभ्ययात् ॥ (३०।२)
duḥśāsano mahārāja bhrātā bhrātaram abhyayāt ||
तौ समेतौ महायुद्धे दृष्ट्वा तत्र नराधिपाः । (३१।१)
tau sametau mahāyuddhe dṛṣṭvā tatra narādhipāḥ |
सिंहनादरवांश् चक्रुर् वासांस्य् आदुधुवुश् च ह ॥ (३१।२)
siṃhanādaravāṃś cakrur vāsāṃsy ādudhuvuś ca ha ||
ततो भारत क्रुद्धेन तव पुत्रेण धन्विना । (३२।१)
tato bhārata kruddhena tava putreṇa dhanvinā |
पाण्डुपुत्रस् त्रिभिर् बाणैर् वक्षस्य् अभिहतो बली ॥ (३२।२)
pāṇḍuputras tribhir bāṇair vakṣasy abhihato balī ||
विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या सारथिं च त्रिभिस् त्रिभिः ॥ (३३।२)
viddhvā vivyādha saptatyā sārathiṃ ca tribhis tribhiḥ ||
दुःशासनस् तदा राजंश् छित्त्वा चापं महाहवे । (३४।१)
duḥśāsanas tadā rājaṃś chittvā cāpaṃ mahāhave |
सहदेवं त्रिसप्तत्या बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥ (३४।२)
sahadevaṃ trisaptatyā bāhvor urasi cārdayat ||
सहदेवस् ततः क्रुद्धः खड्गं गृह्य महाहवे । (३५।१)
sahadevas tataḥ kruddhaḥ khaḍgaṃ gṛhya mahāhave |
व्याविध्यत युधां श्रेष्ठः श्रीमांस् तव सुतं प्रति ॥ (३५।२)
vyāvidhyata yudhāṃ śreṣṭhaḥ śrīmāṃs tava sutaṃ prati ||
समार्गणगणं चापं छित्त्वा तस्य महान् असिः । (३६।१)
samārgaṇagaṇaṃ cāpaṃ chittvā tasya mahān asiḥ |
निपपात ततो भूमौ च्युतः सर्प इवाम्बरात् ॥ (३६।२)
nipapāta tato bhūmau cyutaḥ sarpa ivāmbarāt ||
तम् आपतन्तं सहसा निस्त्रिंशं निशितैः शरैः । (३९।१)
tam āpatantaṃ sahasā nistriṃśaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
ततो बाणांश् चतुःषष्टिं तव पुत्रो महारणे । (४०।१)
tato bāṇāṃś catuḥṣaṣṭiṃ tava putro mahāraṇe |
एकैकं पञ्चभिर् बाणैः सहदेवो न्यकृन्तत ॥ (४१।२)
ekaikaṃ pañcabhir bāṇaiḥ sahadevo nyakṛntata ||
स निवार्य महाबाणांस् तव पुत्रेण प्रेषितान् । (४२।१)
sa nivārya mahābāṇāṃs tava putreṇa preṣitān |
अथास्मै सुबहून् बाणान् माद्रीपुत्रः समाचिनोत् ॥ (४२।२)
athāsmai subahūn bāṇān mādrīputraḥ samācinot ||
विकृष्य बलवच् चापं तव पुत्राय सो ऽसृजत् ॥ (४३।३)
vikṛṣya balavac cāpaṃ tava putrāya so 'sṛjat ||
स तं निर्भिद्य वेगेन भित्त्वा च कवचं महत् । (४४।१)
sa taṃ nirbhidya vegena bhittvā ca kavacaṃ mahat |
प्राविशद् धरणीं राजन् वल्मीकम् इव पन्नगः । (४४।२)
prāviśad dharaṇīṃ rājan valmīkam iva pannagaḥ |
ततः स मुमुहे राजंस् तव पुत्रो महारथः ॥ (४४।३)
tataḥ sa mumuhe rājaṃs tava putro mahārathaḥ ||
मूढं चैनं समालक्ष्य सारथिस् त्वरितो रथम् । (४५।१)
mūḍhaṃ cainaṃ samālakṣya sārathis tvarito ratham |
अपोवाह भृशं त्रस्तो वध्यमानं शितैः शरैः ॥ (४५।२)
apovāha bhṛśaṃ trasto vadhyamānaṃ śitaiḥ śaraiḥ ||
पराजित्य रणे तं तु पाण्डवः पाण्डुपूर्वज । (४६।१)
parājitya raṇe taṃ tu pāṇḍavaḥ pāṇḍupūrvaja |
दुर्योधनबलं हृष्टः प्रामथद् वै समन्ततः ॥ (४६।२)
duryodhanabalaṃ hṛṣṭaḥ prāmathad vai samantataḥ ||
नकुलं रभसं युद्धे दारयन्तं वरूथिनीम् । (४८।१)
nakulaṃ rabhasaṃ yuddhe dārayantaṃ varūthinīm |
नकुलश् च तदा कर्णं प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् । (४९।१)
nakulaś ca tadā karṇaṃ prahasann idam abravīt |
चिरस्य बत दृष्टो ऽहं दैवतैः सौम्यचक्षुषा ॥ (४९।२)
cirasya bata dṛṣṭo 'haṃ daivataiḥ saumyacakṣuṣā ||
यस्य मे त्वं रणे पाप चक्षुर्विषयम् आगतः । (५०।१)
yasya me tvaṃ raṇe pāpa cakṣurviṣayam āgataḥ |
त्वं हि मूलम् अनर्थानां वैरस्य कलहस्य च ॥ (५०।२)
tvaṃ hi mūlam anarthānāṃ vairasya kalahasya ca ||
त्वद्दोषात् कुरवः क्षीणाः समासाद्य परस्परम् । (५१।१)
tvaddoṣāt kuravaḥ kṣīṇāḥ samāsādya parasparam |
त्वाम् अद्य समरे हत्वा कृतकृत्यो ऽस्मि विज्वरः ॥ (५१।२)
tvām adya samare hatvā kṛtakṛtyo 'smi vijvaraḥ ||
कर्म कृत्वा रणे शूर ततः कत्थितुम् अर्हसि ॥ (५३।२)
karma kṛtvā raṇe śūra tataḥ katthitum arhasi ||
अनुक्त्वा समरे तात शूरा युध्यन्ति शक्तितः । (५४।१)
anuktvā samare tāta śūrā yudhyanti śaktitaḥ |
स युध्यस्व मया शक्त्या विनेष्ये दर्पम् अद्य ते ॥ (५४।२)
sa yudhyasva mayā śaktyā vineṣye darpam adya te ||
इत्य् उक्त्वा प्राहरत् तूर्णं पाण्डुपुत्राय सूतजः । (५५।१)
ity uktvā prāharat tūrṇaṃ pāṇḍuputrāya sūtajaḥ |
विव्याध चैनं समरे त्रिसप्तत्या शिलीमुखैः ॥ (५५।२)
vivyādha cainaṃ samare trisaptatyā śilīmukhaiḥ ||
अशीत्याशीविषप्रख्यैः सूतपुत्रम् अविध्यत ॥ (५६।२)
aśītyāśīviṣaprakhyaiḥ sūtaputram avidhyata ||
तस्य कर्णो धनुश् छित्त्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः । (५७।१)
tasya karṇo dhanuś chittvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
त्रिंशता परमेष्वासः शरैः पाण्डवम् आर्दयत् ॥ (५७।२)
triṃśatā parameṣvāsaḥ śaraiḥ pāṇḍavam ārdayat ||
ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितम् आहवे । (५८।१)
te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitam āhave |
आशीविषा यथा नागा भित्त्वा गां सलिलं पपुः ॥ (५८।२)
āśīviṣā yathā nāgā bhittvā gāṃ salilaṃ papuḥ ||
अथान्यद् धनुर् आदाय हेमपृष्ठं दुरासदम् । (५९।१)
athānyad dhanur ādāya hemapṛṣṭhaṃ durāsadam |
कर्णं विव्याध विंशत्या सारथिं च त्रिभिः शरैः ॥ (५९।२)
karṇaṃ vivyādha viṃśatyā sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ ||
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन कर्णस्य धनुर् अछिनत् ॥ (६०।२)
kṣurapreṇa sutīkṣṇena karṇasya dhanur achinat ||
अथैनं छिन्नधन्वानं सायकानां शतैस् त्रिभिः । (६१।१)
athainaṃ chinnadhanvānaṃ sāyakānāṃ śatais tribhiḥ |
कर्णम् अभ्यर्दितं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रेण मारिष । (६२।१)
karṇam abhyarditaṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputreṇa māriṣa |
विस्मयं परमं जग्मू रथिनः सह दैवतैः ॥ (६२।२)
vismayaṃ paramaṃ jagmū rathinaḥ saha daivataiḥ ||
अथान्यद् धनुर् आदाय कर्णो वैकर्तनस् तदा । (६३।१)
athānyad dhanur ādāya karṇo vaikartanas tadā |
नकुलं पञ्चभिर् बाणैर् जत्रुदेशे समार्दयत् ॥ (६३।२)
nakulaṃ pañcabhir bāṇair jatrudeśe samārdayat ||
उरःस्थैर् अथ तैर् बाणैर् माद्रीपुत्रो व्यरोचत । (६४।१)
uraḥsthair atha tair bāṇair mādrīputro vyarocata |
स्वरश्मिभिर् इवादित्यो भुवने विसृजन् प्रभाम् ॥ (६४।२)
svaraśmibhir ivādityo bhuvane visṛjan prabhām ||
नकुलस् तु ततः कर्णं विद्ध्वा सप्तभिर् आयसैः । (६५।१)
nakulas tu tataḥ karṇaṃ viddhvā saptabhir āyasaiḥ |
सो ऽन्यत् कार्मुकम् आदाय समरे वेगवत्तरम् । (६६।१)
so 'nyat kārmukam ādāya samare vegavattaram |
नकुलस्य ततो बाणैः सर्वतो ऽवारयद् दिशः ॥ (६६।२)
nakulasya tato bāṇaiḥ sarvato 'vārayad diśaḥ ||
संछाद्यमानः सहसा कर्णचापच्युतैः शरैः । (६७।१)
saṃchādyamānaḥ sahasā karṇacāpacyutaiḥ śaraiḥ |
चिछेद स शरांस् तूर्णं शरैर् एव महारथः ॥ (६७।२)
cicheda sa śarāṃs tūrṇaṃ śarair eva mahārathaḥ ||
ततो बाणमयं जालं विततं व्योम्न्य् अदृश्यत । (६८।१)
tato bāṇamayaṃ jālaṃ vitataṃ vyomny adṛśyata |
खद्योतानां गणैर् एव संपतद्भिर् यथा नभः ॥ (६८।२)
khadyotānāṃ gaṇair eva saṃpatadbhir yathā nabhaḥ ||
तैर् विमुक्तैः शरशतैश् छादितं गगनं तदा । (६९।१)
tair vimuktaiḥ śaraśataiś chāditaṃ gaganaṃ tadā |
शलभानां यथा व्रातैस् तद्वद् आसीत् समाकुलम् ॥ (६९।२)
śalabhānāṃ yathā vrātais tadvad āsīt samākulam ||
ते शरा हेमविकृताः संपतन्तो मुहुर् मुहुः । (७०।१)
te śarā hemavikṛtāḥ saṃpatanto muhur muhuḥ |
समसर्पत् ततो भूतं किंचिद् एव विशां पते ॥ (७१।२)
samasarpat tato bhūtaṃ kiṃcid eva viśāṃ pate ||
निरुद्धे तत्र मार्गे तु शरसंघैः समन्ततः । (७२।१)
niruddhe tatra mārge tu śarasaṃghaiḥ samantataḥ |
कर्णचापच्युतैर् बाणैर् वध्यमानास् तु सोमकाः । (७३।१)
karṇacāpacyutair bāṇair vadhyamānās tu somakāḥ |
अवालीयन्त राजेन्द्र वेदनार्ताः शरार्दिताः ॥ (७३।२)
avālīyanta rājendra vedanārtāḥ śarārditāḥ ||
व्यशीर्यत दिशो राजन् वातनुन्ना इवाम्बुदाः ॥ (७४।२)
vyaśīryata diśo rājan vātanunnā ivāmbudāḥ ||
ते सेने वध्यमाने तु ताभ्यां दिव्यैर् महाशरैः । (७५।१)
te sene vadhyamāne tu tābhyāṃ divyair mahāśaraiḥ |
शरपातम् अपक्रम्य ततः प्रेक्षकवत् स्थिते ॥ (७५।२)
śarapātam apakramya tataḥ prekṣakavat sthite ||
प्रोत्सारिते जने तस्मिन् कर्णपाण्डवयोः शरैः । (७६।१)
protsārite jane tasmin karṇapāṇḍavayoḥ śaraiḥ |
विव्याधाते महात्मानाव् अन्योन्यं शरवृष्टिभिः ॥ (७६।२)
vivyādhāte mahātmānāv anyonyaṃ śaravṛṣṭibhiḥ ||
निदर्शयन्तौ त्व् अस्त्राणि दिव्यानि रणमूर्धनि । (७७।१)
nidarśayantau tv astrāṇi divyāni raṇamūrdhani |
ते तु कर्णम् अवच्छाद्य व्यतिष्ठन्त यथा परे ॥ (७८।२)
te tu karṇam avacchādya vyatiṣṭhanta yathā pare ||
चन्द्रसूर्यौ यथा राजंश् छाद्यमानौ जलागमे ॥ (७९।२)
candrasūryau yathā rājaṃś chādyamānau jalāgame ||
ततः क्रुद्धो रणे कर्णः कृत्वा घोरतरं वपुः । (८०।१)
tataḥ kruddho raṇe karṇaḥ kṛtvā ghorataraṃ vapuḥ |
न चकार व्यथां राजन् भास्करो जलदैर् यथा ॥ (८१।२)
na cakāra vyathāṃ rājan bhāskaro jaladair yathā ||
एकच्छायम् अभूत् सर्वं तस्य बाणैर् महात्मनः । (८३।१)
ekacchāyam abhūt sarvaṃ tasya bāṇair mahātmanaḥ |
अभ्रच्छायेव संजज्ञे संपतद्भिः शरोत्तमैः ॥ (८३।२)
abhracchāyeva saṃjajñe saṃpatadbhiḥ śarottamaiḥ ||
ततः कर्णो महाराज धनुश् छित्त्वा महात्मनः । (८४।१)
tataḥ karṇo mahārāja dhanuś chittvā mahātmanaḥ |
तथाश्वांश् चतुरश् चास्य चतुर्भिर् निशितैः शरैः । (८५।१)
tathāśvāṃś caturaś cāsya caturbhir niśitaiḥ śaraiḥ |
अथास्य तं रथं तूर्णं तिलशो व्यधमच्छरैः । (८६।१)
athāsya taṃ rathaṃ tūrṇaṃ tilaśo vyadhamaccharaiḥ |
पताकां चक्ररक्षौ च ध्वजं खड्गं च मारिष । (८६।२)
patākāṃ cakrarakṣau ca dhvajaṃ khaḍgaṃ ca māriṣa |
हताश्वो विरथश् चैव विवर्मा च विशां पते । (८७।१)
hatāśvo virathaś caiva vivarmā ca viśāṃ pate |
अवतीर्य रथात् तूर्णं परिघं गृह्य विष्ठितः ॥ (८७।२)
avatīrya rathāt tūrṇaṃ parighaṃ gṛhya viṣṭhitaḥ ||
व्यहनत् सायकै राजञ् शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (८८।२)
vyahanat sāyakai rājañ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
व्यायुधं चैनम् आलक्ष्य शरैः संनतपर्वभिः । (८९।१)
vyāyudhaṃ cainam ālakṣya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
प्राद्रवत् सहसा राजन् नकुलो व्याकुलेन्द्रियः ॥ (९०।२)
prādravat sahasā rājan nakulo vyākulendriyaḥ ||
तम् अभिद्रुत्य राधेयः प्रहसन् वै पुनः पुनः । (९१।१)
tam abhidrutya rādheyaḥ prahasan vai punaḥ punaḥ |
सज्यम् अस्य धनुः कण्ठे सो ऽवासृजत भारत ॥ (९१।२)
sajyam asya dhanuḥ kaṇṭhe so 'vāsṛjata bhārata ||
परिवेषम् अनुप्राप्तो यथा स्याद् व्योम्नि चन्द्रमाः । (९२।२)
pariveṣam anuprāpto yathā syād vyomni candramāḥ |
तम् अब्रवीत् तदा कर्णो व्यर्थं व्याहृतवान् असि । (९३।१)
tam abravīt tadā karṇo vyarthaṃ vyāhṛtavān asi |
वदेदानीं पुनर् हृष्टो वध्यं मां त्वं पुनः पुनः ॥ (९३।२)
vadedānīṃ punar hṛṣṭo vadhyaṃ māṃ tvaṃ punaḥ punaḥ ||
मा योत्सीर् गुरुभिः सार्धं बलवद्भिश् च पाण्डव । (९४।१)
mā yotsīr gurubhiḥ sārdhaṃ balavadbhiś ca pāṇḍava |
सदृशैस् तात युध्यस्व व्रीडां मा कुरु पाण्डव । (९४।२)
sadṛśais tāta yudhyasva vrīḍāṃ mā kuru pāṇḍava |
गृहं वा गच्छ माद्रेय यत्र वा कृष्णफल्गुनौ ॥ (९४।३)
gṛhaṃ vā gaccha mādreya yatra vā kṛṣṇaphalgunau ||
वधप्राप्तं तु तं राजन् नावधीत् सूतनन्दनः । (९५।२)
vadhaprāptaṃ tu taṃ rājan nāvadhīt sūtanandanaḥ |
स्मृत्वा कुन्त्या वचो राजंस् तत एनं व्यसर्जयत् ॥ (९५।३)
smṛtvā kuntyā vaco rājaṃs tata enaṃ vyasarjayat ||
विसृष्टः पाण्डवो राजन् सूतपुत्रेण धन्विना । (९६।१)
visṛṣṭaḥ pāṇḍavo rājan sūtaputreṇa dhanvinā |
व्रीडन्न् इव जगामाथ युधिष्ठिररथं प्रति ॥ (९६।२)
vrīḍann iva jagāmātha yudhiṣṭhirarathaṃ prati ||
निःश्वसन् दुःखसंतप्तः कुम्भे क्षिप्त इवोरगः ॥ (९७।२)
niḥśvasan duḥkhasaṃtaptaḥ kumbhe kṣipta ivoragaḥ ||
तं विसृज्य रणे कर्णः पाञ्चालांस् त्वरितो ययौ । (९८।१)
taṃ visṛjya raṇe karṇaḥ pāñcālāṃs tvarito yayau |
तत्राक्रन्दो महान् आसीत् पाण्डवानां विशां पते । (९९।१)
tatrākrando mahān āsīt pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate |
दृष्ट्वा सेनापतिं यान्तं पाञ्चालानां रथव्रजान् ॥ (९९।२)
dṛṣṭvā senāpatiṃ yāntaṃ pāñcālānāṃ rathavrajān ||
मध्यं गते दिनकरे चक्रवत् प्रचरन् प्रभुः ॥ (१००।२)
madhyaṃ gate dinakare cakravat pracaran prabhuḥ ||
भग्नचक्रै रथैः केचिच्छिन्नध्वजपताकिभिः । (१०१।१)
bhagnacakrai rathaiḥ kecicchinnadhvajapatākibhiḥ |
ससूतैर् हतसूतैश् च भग्नाक्षैश् चैव मारिष । (१०१।२)
sasūtair hatasūtaiś ca bhagnākṣaiś caiva māriṣa |
ह्रियमाणान् अपश्याम पाञ्चालानां रथव्रजान् ॥ (१०१।३)
hriyamāṇān apaśyāma pāñcālānāṃ rathavrajān ||
तत्र तत्र च संभ्रान्ता विचेरुर् मत्तकुञ्जराः । (१०२।१)
tatra tatra ca saṃbhrāntā vicerur mattakuñjarāḥ |
दवाग्निना परीताङ्गा यथैव स्युर् महावने ॥ (१०२।२)
davāgninā parītāṅgā yathaiva syur mahāvane ||
भिन्नकुम्भा विरुधिराश् छिन्नहस्ताश् च वारणाः । (१०३।१)
bhinnakumbhā virudhirāś chinnahastāś ca vāraṇāḥ |
भिन्नगात्रवराश् चैव छिन्नवालाश् च मारिष । (१०३।२)
bhinnagātravarāś caiva chinnavālāś ca māriṣa |
छिन्नाभ्राणीव संपेतुर् वध्यमाना महात्मना ॥ (१०३।३)
chinnābhrāṇīva saṃpetur vadhyamānā mahātmanā ||
अपरे निष्टनन्तः स्म व्यदृश्यन्त महाद्विपाः । (१०५।१)
apare niṣṭanantaḥ sma vyadṛśyanta mahādvipāḥ |
क्षरन्तः शोणितं गात्रैर् नगा इव जलप्लवम् ॥ (१०५।२)
kṣarantaḥ śoṇitaṃ gātrair nagā iva jalaplavam ||
उरश्छदैर् विमुक्ताश् च वालबन्धैश् च वाजिनः । (१०६।१)
uraśchadair vimuktāś ca vālabandhaiś ca vājinaḥ |
राजतैश् च तथा कांस्यैः सौवर्णैश् चैव भूषणैः ॥ (१०६।२)
rājataiś ca tathā kāṃsyaiḥ sauvarṇaiś caiva bhūṣaṇaiḥ ||
हीना आस्तरणैश् चैव खलीनैश् च विवर्जिताः । (१०७।१)
hīnā āstaraṇaiś caiva khalīnaiś ca vivarjitāḥ |
चामरैश् च कुथाभिश् च तूणीरैः पतितैर् अपि ॥ (१०७।२)
cāmaraiś ca kuthābhiś ca tūṇīraiḥ patitair api ||
निहतैः सादिभिश् चैव शूरैर् आहवशोभिभिः । (१०८।१)
nihataiḥ sādibhiś caiva śūrair āhavaśobhibhiḥ |
अपश्याम रणे तत्र भ्राम्यमाणान् हयोत्तमान् ॥ (१०८।२)
apaśyāma raṇe tatra bhrāmyamāṇān hayottamān ||
प्रासैः खड्गैश् च संस्यूतान् ऋष्टिभिश् च नराधिप । (१०९।१)
prāsaiḥ khaḍgaiś ca saṃsyūtān ṛṣṭibhiś ca narādhipa |
रथान् हेमपरिष्कारान् सुयुक्ताञ् जवनैर् हयैः । (११०।१)
rathān hemapariṣkārān suyuktāñ javanair hayaiḥ |
भ्रममाणान् अपश्याम हतेषु रथिषु द्रुतम् ॥ (११०।२)
bhramamāṇān apaśyāma hateṣu rathiṣu drutam ||
भग्नाक्षकूबरान् कांश्चिच्छिन्नचक्रांश्च मारिष । (१११।१)
bhagnākṣakūbarān kāṃścicchinnacakrāṃśca māriṣa |
विपताकाध्वजांश् चान्याञ्छिन्नेषायुगबन्धुरान् ॥ (१११।२)
vipatākādhvajāṃś cānyāñchinneṣāyugabandhurān ||
विहीनान् रथिनस् तत्र धावमानान् समन्ततः । (११२।१)
vihīnān rathinas tatra dhāvamānān samantataḥ |
सूर्यपुत्रशरैस् त्रस्तान् अपश्याम विशां पते ॥ (११२।२)
sūryaputraśarais trastān apaśyāma viśāṃ pate ||
विशस्त्रांश् च तथैवान्यान् सशस्त्रांश् च बहून् हतान् । (११३।१)
viśastrāṃś ca tathaivānyān saśastrāṃś ca bahūn hatān |
तावकाञ् जालसंछन्नान् उरोघण्टाविभूषितान् ॥ (११३।२)
tāvakāñ jālasaṃchannān uroghaṇṭāvibhūṣitān ||
नानावर्णविचित्राभिः पताकाभिर् अलंकृतान् । (११४।१)
nānāvarṇavicitrābhiḥ patākābhir alaṃkṛtān |
पदातीन् अन्वपश्याम धावमानान् समन्ततः ॥ (११४।२)
padātīn anvapaśyāma dhāvamānān samantataḥ ||
शिरांसि बाहून् ऊरूंश् च छिन्नान् अन्यांस् तथा युधि । (११५।१)
śirāṃsi bāhūn ūrūṃś ca chinnān anyāṃs tathā yudhi |
कर्णचापच्युतैर् बाणैर् अपश्याम विनाकृतान् ॥ (११५।२)
karṇacāpacyutair bāṇair apaśyāma vinākṛtān ||
महान् व्यतिकरो रौद्रो योधानाम् अन्वदृश्यत । (११६।१)
mahān vyatikaro raudro yodhānām anvadṛśyata |
कर्णसायकनुन्नानां हतानां निशितैः शरैः ॥ (११६।२)
karṇasāyakanunnānāṃ hatānāṃ niśitaiḥ śaraiḥ ||
ते वध्यमानाः समरे सूतपुत्रेण सृञ्जयाः । (११७।१)
te vadhyamānāḥ samare sūtaputreṇa sṛñjayāḥ |
तम् एवाभिमुखा यान्ति पतंगा इव पावकम् ॥ (११७।२)
tam evābhimukhā yānti pataṃgā iva pāvakam ||
तं दहन्तम् अनीकानि तत्र तत्र महारथम् । (११८।१)
taṃ dahantam anīkāni tatra tatra mahāratham |
क्षत्रिया वर्जयामासुर् युगान्ताग्निम् इवोल्बणम् ॥ (११८।२)
kṣatriyā varjayāmāsur yugāntāgnim ivolbaṇam ||
हतशेषास् तु ये वीराः पाञ्चालानां महारथाः । (११९।१)
hataśeṣās tu ye vīrāḥ pāñcālānāṃ mahārathāḥ |
तान् प्रभग्नान् द्रुतान् कर्णः पृष्ठतो विकिरञ् शरैः । (११९।२)
tān prabhagnān drutān karṇaḥ pṛṣṭhato vikirañ śaraiḥ |
तापयामास तान् बाणैः सूतपुत्रो महारथः । (१२०।१)
tāpayāmāsa tān bāṇaiḥ sūtaputro mahārathaḥ |
मध्यंदिनम् अनुप्राप्तो भूतानीव तमोनुदः ॥ (१२०।२)
madhyaṃdinam anuprāpto bhūtānīva tamonudaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.