महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 103

103 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

गुणैः समुदितं सम्यग् इदं नः प्रथितं कुलम् । (१।२)

guṇaiḥ samuditaṃ samyag idaṃ naḥ prathitaṃ kulam |

1.3१.३

अत्यन्यान् पृथिवीपालान् पृथिव्याम् अधिराज्यभाक् ॥ (१।३)

atyanyān pṛthivīpālān pṛthivyām adhirājyabhāk ||

2.1२.१

रक्षितं राजभिः पूर्वैर् धर्मविद्भिर् महात्मभिः । (२।१)

rakṣitaṃ rājabhiḥ pūrvair dharmavidbhir mahātmabhiḥ |

2.2२.२

नोत्सादम् अगमच्चेदं कदाचिद् इह नः कुलम् ॥ (२।२)

notsādam agamaccedaṃ kadācid iha naḥ kulam ||

3.1३.१

मया च सत्यवत्या च कृष्णेन च महात्मना । (३।१)

mayā ca satyavatyā ca kṛṣṇena ca mahātmanā |

3.2३.२

समवस्थापितं भूयो युष्मासु कुलतन्तुषु ॥ (३।२)

samavasthāpitaṃ bhūyo yuṣmāsu kulatantuṣu ||

4.1४.१

वर्धते तद् इदं पुत्र कुलं सागरवद् यथा । (४।१)

vardhate tad idaṃ putra kulaṃ sāgaravad yathā |

4.2४.२

तथा मया विधातव्यं त्वया चैव विशेषतः ॥ (४।२)

tathā mayā vidhātavyaṃ tvayā caiva viśeṣataḥ ||

5.1५.१

श्रूयते यादवी कन्या अनुरूपा कुलस्य नः । (५।१)

śrūyate yādavī kanyā anurūpā kulasya naḥ |

5.2५.२

सुबलस्यात्मजा चैव तथा मद्रेश्वरस्य च ॥ (५।२)

subalasyātmajā caiva tathā madreśvarasya ca ||

6.1६.१

कुलीना रूपवत्यश्च नाथवत्यश्च सर्वशः । (६।१)

kulīnā rūpavatyaśca nāthavatyaśca sarvaśaḥ |

6.2६.२

उचिताश्चैव संबन्धे ते ऽस्माकं क्षत्रियर्षभाः ॥ (६।२)

ucitāścaiva saṃbandhe te 'smākaṃ kṣatriyarṣabhāḥ ||

7.1७.१

मन्ये वरयितव्यास्ता इत्यहं धीमतां वर । (७।१)

manye varayitavyāstā ityahaṃ dhīmatāṃ vara |

7.2७.२

संतानार्थं कुलस्यास्य यद् वा विदुर मन्यसे ॥ (७।२)

saṃtānārthaṃ kulasyāsya yad vā vidura manyase ||

8.1८.१

विदुर उवाच । (८।१)

vidura uvāca

8.2८.२

भवान् पिता भवान् माता भवान् नः परमो गुरुः । (८।२)

bhavān pitā bhavān mātā bhavān naḥ paramo guruḥ |

8.3८.३

तस्मात् स्वयं कुलस्यास्य विचार्य कुरु यद्धितम् ॥ (८।३)

tasmāt svayaṃ kulasyāsya vicārya kuru yaddhitam ||

9.1९.१

वैशंपायन उवाच । (९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

9.2९.२

अथ शुश्राव विप्रेभ्यो गान्धारीं सुबलात्मजाम् । (९।२)

atha śuśrāva viprebhyo gāndhārīṃ subalātmajām |

9.3९.३

आराध्य वरदं देवं भगनेत्रहरं हरम् । (९।३)

ārādhya varadaṃ devaṃ bhaganetraharaṃ haram |

9.4९.४

गान्धारी किल पुत्राणां शतं लेभे वरं शुभा ॥ (९।४)

gāndhārī kila putrāṇāṃ śataṃ lebhe varaṃ śubhā ||

10.1१०.१

इति श्रुत्वा च तत्त्वेन भीष्मः कुरुपितामहः । (१०।१)

iti śrutvā ca tattvena bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ |

10.2१०.२

ततो गान्धारराजस्य प्रेषयामास भारत ॥ (१०।२)

tato gāndhārarājasya preṣayāmāsa bhārata ||

11.1११.१

अचक्षुर् इति तत्रासीत् सुबलस्य विचारणा । (११।१)

acakṣur iti tatrāsīt subalasya vicāraṇā |

11.2११.२

कुलं ख्यातिं च वृत्तं च बुद्ध्या तु प्रसमीक्ष्य सः । (११।२)

kulaṃ khyātiṃ ca vṛttaṃ ca buddhyā tu prasamīkṣya saḥ |

11.3११.३

ददौ तां धृतराष्ट्राय गान्धारीं धर्मचारिणीम् ॥ (११।३)

dadau tāṃ dhṛtarāṣṭrāya gāndhārīṃ dharmacāriṇīm ||

12.1१२.१

गान्धारी त्वपि शुश्राव धृतराष्ट्रम् अचक्षुषम् । (१२।१)

gāndhārī tvapi śuśrāva dhṛtarāṣṭram acakṣuṣam |

12.2१२.२

आत्मानं दित्सितं चास्मै पित्रा मात्रा च भारत ॥ (१२।२)

ātmānaṃ ditsitaṃ cāsmai pitrā mātrā ca bhārata ||

13.1१३.१

ततः सा पट्टम् आदाय कृत्वा बहुगुणं शुभा । (१३।१)

tataḥ sā paṭṭam ādāya kṛtvā bahuguṇaṃ śubhā |

13.2१३.२

बबन्ध नेत्रे स्वे राजन् पतिव्रतपरायणा । (१३।२)

babandha netre sve rājan pativrataparāyaṇā |

13.3१३.३

नात्यश्नीयां पतिम् अहम् इत्येवं कृतनिश्चया ॥ (१३।३)

nātyaśnīyāṃ patim aham ityevaṃ kṛtaniścayā ||

14.1१४.१

ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिर् अभ्ययात् । (१४।१)

tato gāndhārarājasya putraḥ śakunir abhyayāt |

14.2१४.२

स्वसारं परया लक्ष्म्या युक्ताम् आदाय कौरवान् । (१४।२)

svasāraṃ parayā lakṣmyā yuktām ādāya kauravān |

14.3१४.३

तां तदा धृतराष्ट्राय ददौ परमसत्कृताम् । (१४।३)

tāṃ tadā dhṛtarāṣṭrāya dadau paramasatkṛtām |

14.4१४.४

भीष्मस्यानुमते चैव विवाहं समकारयत् । (१४।४)

bhīṣmasyānumate caiva vivāhaṃ samakārayat |

14.5१४.५

ततो विवाहं चक्रे ऽस्या नक्षत्रे सर्वसंमते । (१४।५)

tato vivāhaṃ cakre 'syā nakṣatre sarvasaṃmate |

14.6१४.६

सौबलस्तु महाराजा शकुनिः प्रियदर्शनः ॥ (१४।६)

saubalastu mahārājā śakuniḥ priyadarśanaḥ ||

15.1१५.१

दत्त्वा स भगिनीं वीरो यथार्हं च परिच्छदम् । (१५।१)

dattvā sa bhaginīṃ vīro yathārhaṃ ca paricchadam |

15.2१५.२

पुनर् आयात् स्वनगरं भीष्मेण प्रतिपूजितः ॥ (१५।२)

punar āyāt svanagaraṃ bhīṣmeṇa pratipūjitaḥ ||

16.1१६.१

गान्धार्यपि वरारोहा शीलाचारविचेष्टितैः । (१६।१)

gāndhāryapi varārohā śīlācāraviceṣṭitaiḥ |

16.2१६.२

तुष्टिं कुरूणां सर्वेषां जनयामास भारत । (१६।२)

tuṣṭiṃ kurūṇāṃ sarveṣāṃ janayāmāsa bhārata |

16.3१६.३

गान्धारी सा पतिं दृष्ट्वा प्रज्ञाचक्षुषम् ईश्वरम् । (१६।३)

gāndhārī sā patiṃ dṛṣṭvā prajñācakṣuṣam īśvaram |

16.4१६.४

अतिचाराद् भृशं भीता भर्तुः सा समचिन्तयत् । (१६।४)

aticārād bhṛśaṃ bhītā bhartuḥ sā samacintayat |

16.5१६.५

सा दृष्टिविनिवृत्तापि भर्तुश्च समतां ययौ । (१६।५)

sā dṛṣṭivinivṛttāpi bhartuśca samatāṃ yayau |

16.6१६.६

न हि सूक्ष्मे ऽप्यतीचारे भर्तुः सा ववृते तदा ॥ (१६।६)

na hi sūkṣme 'pyatīcāre bhartuḥ sā vavṛte tadā ||

17.1१७.१

वृत्तेनाराध्य तान् सर्वान् पतिव्रतपरायणा । (१७।१)

vṛttenārādhya tān sarvān pativrataparāyaṇā |

17.2१७.२

वाचापि पुरुषान् अन्यान् सुव्रता नान्वकीर्तयत् । (१७।२)

vācāpi puruṣān anyān suvratā nānvakīrtayat |

17.3१७.३

तस्याः सहोदराः कन्याः पुनर् एव ददौ दश । (१७।३)

tasyāḥ sahodarāḥ kanyāḥ punar eva dadau daśa |

17.4१७.४

गान्धारराजः सुबलो भीष्मेण वरितस्तदा । (१७।४)

gāndhārarājaḥ subalo bhīṣmeṇa varitastadā |

17.5१७.५

सत्यव्रतां सत्यसेनां सुदेष्णां च सुसंहिताम् । (१७।५)

satyavratāṃ satyasenāṃ sudeṣṇāṃ ca susaṃhitām |

17.6१७.६

तेजःश्रवां सुश्रवां च तथैव निकृतिं शुभाम् । (१७।६)

tejaḥśravāṃ suśravāṃ ca tathaiva nikṛtiṃ śubhām |

17.7१७.७

शंभुवां च दशार्णां च गान्धारीर् दश विश्रुताः । (१७।७)

śaṃbhuvāṃ ca daśārṇāṃ ca gāndhārīr daśa viśrutāḥ |

17.8१७.८

एकाह्ना प्रतिजग्राह धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (१७।८)

ekāhnā pratijagrāha dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ |

17.9१७.९

ततः शांतनवो भीष्मो धनुष्क्रीतास्ततस्ततः । (१७।९)

tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo dhanuṣkrītāstatastataḥ |

17.10१७.१०

अददाद् धृतराष्ट्राय राजपुत्रीः परः शतम् ॥ (१७।१०)

adadād dhṛtarāṣṭrāya rājaputrīḥ paraḥ śatam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 103

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit