MBh, 1, 103
Select a line for its word-by-word analysis.
गुणैः समुदितं सम्यग् इदं नः प्रथितं कुलम् । (१।२)
guṇaiḥ samuditaṃ samyag idaṃ naḥ prathitaṃ kulam |
अत्यन्यान् पृथिवीपालान् पृथिव्याम् अधिराज्यभाक् ॥ (१।३)
atyanyān pṛthivīpālān pṛthivyām adhirājyabhāk ||
रक्षितं राजभिः पूर्वैर् धर्मविद्भिर् महात्मभिः । (२।१)
rakṣitaṃ rājabhiḥ pūrvair dharmavidbhir mahātmabhiḥ |
उचिताश्चैव संबन्धे ते ऽस्माकं क्षत्रियर्षभाः ॥ (६।२)
ucitāścaiva saṃbandhe te 'smākaṃ kṣatriyarṣabhāḥ ||
संतानार्थं कुलस्यास्य यद् वा विदुर मन्यसे ॥ (७।२)
saṃtānārthaṃ kulasyāsya yad vā vidura manyase ||
भवान् पिता भवान् माता भवान् नः परमो गुरुः । (८।२)
bhavān pitā bhavān mātā bhavān naḥ paramo guruḥ |
तस्मात् स्वयं कुलस्यास्य विचार्य कुरु यद्धितम् ॥ (८।३)
tasmāt svayaṃ kulasyāsya vicārya kuru yaddhitam ||
अथ शुश्राव विप्रेभ्यो गान्धारीं सुबलात्मजाम् । (९।२)
atha śuśrāva viprebhyo gāndhārīṃ subalātmajām |
गान्धारी किल पुत्राणां शतं लेभे वरं शुभा ॥ (९।४)
gāndhārī kila putrāṇāṃ śataṃ lebhe varaṃ śubhā ||
इति श्रुत्वा च तत्त्वेन भीष्मः कुरुपितामहः । (१०।१)
iti śrutvā ca tattvena bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ |
कुलं ख्यातिं च वृत्तं च बुद्ध्या तु प्रसमीक्ष्य सः । (११।२)
kulaṃ khyātiṃ ca vṛttaṃ ca buddhyā tu prasamīkṣya saḥ |
ददौ तां धृतराष्ट्राय गान्धारीं धर्मचारिणीम् ॥ (११।३)
dadau tāṃ dhṛtarāṣṭrāya gāndhārīṃ dharmacāriṇīm ||
गान्धारी त्वपि शुश्राव धृतराष्ट्रम् अचक्षुषम् । (१२।१)
gāndhārī tvapi śuśrāva dhṛtarāṣṭram acakṣuṣam |
आत्मानं दित्सितं चास्मै पित्रा मात्रा च भारत ॥ (१२।२)
ātmānaṃ ditsitaṃ cāsmai pitrā mātrā ca bhārata ||
ततः सा पट्टम् आदाय कृत्वा बहुगुणं शुभा । (१३।१)
tataḥ sā paṭṭam ādāya kṛtvā bahuguṇaṃ śubhā |
नात्यश्नीयां पतिम् अहम् इत्येवं कृतनिश्चया ॥ (१३।३)
nātyaśnīyāṃ patim aham ityevaṃ kṛtaniścayā ||
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिर् अभ्ययात् । (१४।१)
tato gāndhārarājasya putraḥ śakunir abhyayāt |
स्वसारं परया लक्ष्म्या युक्ताम् आदाय कौरवान् । (१४।२)
svasāraṃ parayā lakṣmyā yuktām ādāya kauravān |
ततो विवाहं चक्रे ऽस्या नक्षत्रे सर्वसंमते । (१४।५)
tato vivāhaṃ cakre 'syā nakṣatre sarvasaṃmate |
दत्त्वा स भगिनीं वीरो यथार्हं च परिच्छदम् । (१५।१)
dattvā sa bhaginīṃ vīro yathārhaṃ ca paricchadam |
पुनर् आयात् स्वनगरं भीष्मेण प्रतिपूजितः ॥ (१५।२)
punar āyāt svanagaraṃ bhīṣmeṇa pratipūjitaḥ ||
गान्धारी सा पतिं दृष्ट्वा प्रज्ञाचक्षुषम् ईश्वरम् । (१६।३)
gāndhārī sā patiṃ dṛṣṭvā prajñācakṣuṣam īśvaram |
अतिचाराद् भृशं भीता भर्तुः सा समचिन्तयत् । (१६।४)
aticārād bhṛśaṃ bhītā bhartuḥ sā samacintayat |
सा दृष्टिविनिवृत्तापि भर्तुश्च समतां ययौ । (१६।५)
sā dṛṣṭivinivṛttāpi bhartuśca samatāṃ yayau |
न हि सूक्ष्मे ऽप्यतीचारे भर्तुः सा ववृते तदा ॥ (१६।६)
na hi sūkṣme 'pyatīcāre bhartuḥ sā vavṛte tadā ||
वृत्तेनाराध्य तान् सर्वान् पतिव्रतपरायणा । (१७।१)
vṛttenārādhya tān sarvān pativrataparāyaṇā |
वाचापि पुरुषान् अन्यान् सुव्रता नान्वकीर्तयत् । (१७।२)
vācāpi puruṣān anyān suvratā nānvakīrtayat |
तस्याः सहोदराः कन्याः पुनर् एव ददौ दश । (१७।३)
tasyāḥ sahodarāḥ kanyāḥ punar eva dadau daśa |
सत्यव्रतां सत्यसेनां सुदेष्णां च सुसंहिताम् । (१७।५)
satyavratāṃ satyasenāṃ sudeṣṇāṃ ca susaṃhitām |
तेजःश्रवां सुश्रवां च तथैव निकृतिं शुभाम् । (१७।६)
tejaḥśravāṃ suśravāṃ ca tathaiva nikṛtiṃ śubhām |
शंभुवां च दशार्णां च गान्धारीर् दश विश्रुताः । (१७।७)
śaṃbhuvāṃ ca daśārṇāṃ ca gāndhārīr daśa viśrutāḥ |
एकाह्ना प्रतिजग्राह धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (१७।८)
ekāhnā pratijagrāha dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ |
ततः शांतनवो भीष्मो धनुष्क्रीतास्ततस्ततः । (१७।९)
tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo dhanuṣkrītāstatastataḥ |
अददाद् धृतराष्ट्राय राजपुत्रीः परः शतम् ॥ (१७।१०)
adadād dhṛtarāṣṭrāya rājaputrīḥ paraḥ śatam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.