भीष्म उवाच । (१।१)

अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

शतक्रतोश्च संवादं नमुचेश्च युधिष्ठिर ॥ (१।३)

श्रिया विहीनम् आसीनम् अक्षोभ्यम् इव सागरम् । (२।१)

भवाभवज्ञं भूतानाम् इत्युवाच पुरंदरः ॥ (२।२)

बद्धः पाशैश्च्युतः स्थानाद् द्विषतां वशम् आगतः । (३।१)

श्रिया विहीनो नमुचे शोचस्याहो न शोचसि ॥ (३।२)

नमुचिर् उवाच । (४।१)

अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपतप्यते । (४।२)

अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति नास्ति शोके सहायता ॥ (४।३)

तस्माच्छक्र न शोचामि सर्वं ह्येवेदम् अन्तवत् । (५।१)

संतापाद् भ्रश्यते रूपं धर्मश्चैव सुरेश्वर ॥ (५।२)

विनीय खलु तद् दुःखम् आगतं वैमनस्यजम् । (६।१)

ध्यातव्यं मनसा हृद्यं कल्याणं संविजानता ॥ (६।२)

यथा यथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः । (७।१)

तदैवास्य प्रसीदन्ति सर्वार्था नात्र संशयः ॥ (७।२)

एकः शास्ता न द्वितीयो ऽस्ति शास्ता गर्भे शयानं पुरुषं शास्ति शास्ता । (८।१)

तेनानुशिष्टः प्रवणाद् इवोदकं यथा नियुक्तो ऽस्मि तथा वहामि ॥ (८।२)

भावाभावावभिजानन् गरीयो जानामि श्रेयो न तु तत् करोमि । (९।१)

आशाः सुशर्म्याः सुहृदां सुकुर्वन् यथा नियुक्तो ऽस्मि तथा वहामि ॥ (९।२)

यथा यथास्य प्राप्तव्यं प्राप्नोत्येव तथा तथा । (१०।१)

भवितव्यं यथा यच्च भवत्येव तथा तथा ॥ (१०।२)

यत्र यत्रैव संयुङ्क्ते धाता गर्भं पुनः पुनः । (११।१)

तत्र तत्रैव वसति न यत्र स्वयम् इच्छति ॥ (११।२)

भावो यो ऽयम् अनुप्राप्तो भवितव्यम् इदं मम । (१२।१)

इति यस्य सदा भावो न स मुह्येत् कदाचन ॥ (१२।२)

पर्यायैर् हन्यमानानाम् अभियोक्ता न विद्यते । (१३।१)

दुःखम् एतत् तु यद् द्वेष्टा कर्ताहम् इति मन्यते ॥ (१३।२)

ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च त्रैविद्यवृद्धांश्च वने मुनींश्च । (१४।१)

कान्नापदो नोपनमन्ति लोके परावरज्ञास्तु न संभ्रमन्ति ॥ (१४।२)

न पण्डितः क्रुध्यति नापि सज्जते न चापि संसीदति न प्रहृष्यति । (१५।१)

न चार्थकृच्छ्रव्यसनेषु शोचति स्थितः प्रकृत्या हिमवान् इवाचलः ॥ (१५।२)

यम् अर्थसिद्धिः परमा न हर्षयेत् तथैव काले व्यसनं न मोहयेत् । (१६।१)

सुखं च दुःखं च तथैव मध्यमं निषेवते यः स धुरंधरो नरः ॥ (१६।२)

यां याम् अवस्थां पुरुषो ऽधिगच्छेत् तस्यां रमेतापरितप्यमानः । (१७।१)

एवं प्रवृद्धं प्रणुदेन्मनोजं संतापम् आयासकरं शरीरात् ॥ (१७।२)

तत् सदः स परिषत्सभासदः प्राप्य यो न कुरुते सभाभयम् । (१८।१)

धर्मतत्त्वम् अवगाह्य बुद्धिमान् यो ऽभ्युपैति स पुमान् धुरंधरः ॥ (१८।२)

प्राज्ञस्य कर्माणि दुरन्वयानि न वै प्राज्ञो मुह्यति मोहकाले । (१९।१)

स्थानाच्च्युतश्चेन्न मुमोह गौतमस् तावत् कृच्छ्राम् आपदं प्राप्य वृद्धः ॥ (१९।२)

न मन्त्रबलवीर्येण प्रज्ञया पौरुषेण वा । (२०।१)

अलभ्यं लभते मर्त्यस्तत्र का परिदेवना ॥ (२०।२)

यद् एवम् अनुजातस्य धातारो विदधुः पुरा । (२१।१)

तद् एवानुभविष्यामि किं मे मृत्युः करिष्यति ॥ (२१।२)

लब्धव्यान्येव लभते गन्तव्यान्येव गच्छति । (२२।१)

प्राप्तव्यान्येव प्राप्नोति दुःखानि च सुखानि च ॥ (२२।२)

एतद् विदित्वा कार्त्स्न्येन यो न मुह्यति मानवः । (२३।१)

कुशलः सुखदुःखेषु स वै सर्वधनेश्वरः ॥ (२३।२)