मनुर् उवाच । (१।१)

ज्ञानं ज्ञेयाभिनिर्वृत्तं विद्धि ज्ञानगुणं मनः । (१।२)

प्रज्ञाकरणसंयुक्तं ततो बुद्धिः प्रवर्तते ॥ (१।३)

यदा कर्मगुणोपेता बुद्धिर् मनसि वर्तते । (२।१)

तदा प्रज्ञायते ब्रह्म ध्यानयोगसमाधिना ॥ (२।२)

सेयं गुणवती बुद्धिर् गुणेष्वेवाभिवर्तते । (३।१)

अवताराभिनिःस्रोतं गिरेः शृङ्गाद् इवोदकम् ॥ (३।२)

यदा निर्गुणम् आप्नोति ध्यानं मनसि पूर्वजम् । (४।१)

तदा प्रज्ञायते ब्रह्म निकष्यं निकषे यथा ॥ (४।२)

मनस्त्वपहृतं बुद्धिम् इन्द्रियार्थनिदर्शनम् । (५।१)

न समक्षं गुणावेक्षि निर्गुणस्य निदर्शनम् ॥ (५।२)

सर्वाण्येतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थितः । (६।१)

मनस्येकाग्रतां कृत्वा तत् परं प्रतिपद्यते ॥ (६।२)

यथा महान्ति भूतानि निवर्तन्ते गुणक्षये । (७।१)

तथेन्द्रियाण्युपादाय बुद्धिर् मनसि वर्तते ॥ (७।२)

यदा मनसि सा बुद्धिर् वर्तते ऽन्तरचारिणी । (८।१)

व्यवसायगुणोपेता तदा सम्पद्यते मनः ॥ (८।२)

गुणवद्भिर् गुणोपेतं यदा ध्यानगुणं मनः । (९।१)

तदा सर्वगुणान् हित्वा निर्गुणं प्रतिपद्यते ॥ (९।२)

अव्यक्तस्येह विज्ञाने नास्ति तुल्यं निदर्शनम् । (१०।१)

यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयम् आप्नुयात् ॥ (१०।२)

तपसा चानुमानेन गुणैर् जात्या श्रुतेन च । (११।१)

निनीषेत् तत् परं ब्रह्म विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ (११।२)

गुणहीनो हि तं मार्गं बहिः समनुवर्तते । (१२।१)

गुणाभावात् प्रकृत्या च निस्तर्क्यं ज्ञेयसंमितम् ॥ (१२।२)

नैर्गुण्याद् ब्रह्म चाप्नोति सगुणत्वान्निवर्तते । (१३।१)

गुणप्रसारिणी बुद्धिर् हुताशन इवेन्धने ॥ (१३।२)

यथा पञ्च विमुक्तानि इन्द्रियाणि स्वकर्मभिः । (१४।१)

तथा तत् परमं ब्रह्म विमुक्तं प्रकृतेः परम् ॥ (१४।२)

एवं प्रकृतितः सर्वे प्रभवन्ति शरीरिणः । (१५।१)

निवर्तन्ते निवृत्तौ च सर्गं नैवोपयान्ति च ॥ (१५।२)

पुरुषः प्रकृतिर् बुद्धिर् विशेषाश्चेन्द्रियाणि च । (१६।१)

अहंकारो ऽभिमानश्च सम्भूतो भूतसंज्ञकः ॥ (१६।२)

एकस्याद्या प्रवृत्तिस्तु प्रधानात् सम्प्रवर्तते । (१७।१)

द्वितीया मिथुनव्यक्तिम् अविशेषान्नियच्छति ॥ (१७।२)

धर्माद् उत्कृष्यते श्रेयस्तथाश्रेयो ऽप्यधर्मतः । (१८।१)

रागवान् प्रकृतिं ह्येति विरक्तो ज्ञानवान् भवेत् ॥ (१८।२)