MBh, 14, 40
Select a line for its word-by-word analysis.
अव्यक्तात् पूर्वम् उत्पन्नो महान् आत्मा महामतिः । (१।२)
avyaktāt pūrvam utpanno mahān ātmā mahāmatiḥ |
आदिर् गुणानां सर्वेषां प्रथमः सर्ग उच्यते ॥ (१।३)
ādir guṇānāṃ sarveṣāṃ prathamaḥ sarga ucyate ||
महान् आत्मा मतिर् विष्णुर् विश्वः शंभुश्च वीर्यवान् । (२।१)
mahān ātmā matir viṣṇur viśvaḥ śaṃbhuśca vīryavān |
बुद्धिः प्रज्ञोपलब्धिश्च तथा ख्यातिर् धृतिः स्मृतिः ॥ (२।२)
buddhiḥ prajñopalabdhiśca tathā khyātir dhṛtiḥ smṛtiḥ ||
पर्यायवाचकैः शब्दैर् महान् आत्मा विभाव्यते । (३।१)
paryāyavācakaiḥ śabdair mahān ātmā vibhāvyate |
तं जानन् ब्राह्मणो विद्वान्न प्रमोहं निगच्छति ॥ (३।२)
taṃ jānan brāhmaṇo vidvānna pramohaṃ nigacchati ||
सर्वतःश्रुतिमांल् लोके सर्वं व्याप्य स तिष्ठति ॥ (४।२)
sarvataḥśrutimāṃl loke sarvaṃ vyāpya sa tiṣṭhati ||
महाप्रभार्चिः पुरुषः सर्वस्य हृदि निश्रितः । (५।१)
mahāprabhārciḥ puruṣaḥ sarvasya hṛdi niśritaḥ |
अणिमा लघिमा प्राप्तिर् ईशानो ज्योतिर् अव्ययः ॥ (५।२)
aṇimā laghimā prāptir īśāno jyotir avyayaḥ ||
तत्र बुद्धिमतां लोकाः संन्यासनिरताश्च ये । (६।१)
tatra buddhimatāṃ lokāḥ saṃnyāsaniratāśca ye |
ध्यानिनो नित्ययोगाश्च सत्यसंधा जितेन्द्रियाः ॥ (६।२)
dhyānino nityayogāśca satyasaṃdhā jitendriyāḥ ||
विमुक्ताः सर्व एवैते महत्त्वम् उपयान्ति वै ॥ (७।३)
vimuktāḥ sarva evaite mahattvam upayānti vai ||
आत्मनो महतो वेद यः पुण्यां गतिम् उत्तमाम् । (८।१)
ātmano mahato veda yaḥ puṇyāṃ gatim uttamām |
विष्णुर् एवादिसर्गेषु स्वयंभूर् भवति प्रभुः ॥ (८।३)
viṣṇur evādisargeṣu svayaṃbhūr bhavati prabhuḥ ||
एवं हि यो वेद गुहाशयं प्रभुं नरः पुराणं पुरुषं विश्वरूपम् । (९।१)
evaṃ hi yo veda guhāśayaṃ prabhuṃ naraḥ purāṇaṃ puruṣaṃ viśvarūpam |
हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं स बुद्धिमान् बुद्धिम् अतीत्य तिष्ठति ॥ (९।२)
hiraṇmayaṃ buddhimatāṃ parāṃ gatiṃ sa buddhimān buddhim atītya tiṣṭhati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.