महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 67

731 of 1995 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

कथं त्वं माधवं वेत्थ सर्वलोकमहेश्वरम् । (१।२)

kathaṃ tvaṃ mādhavaṃ vettha sarvalokamaheśvaram |

1.3१.३

कथम् एनं न वेदाहं तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (१।३)

katham enaṃ na vedāhaṃ tanmamācakṣva saṃjaya ||

2.1२.१

संजय उवाच । (२।१)

saṃjaya uvāca

2.2२.२

विद्या राजन्न ते विद्या मम विद्या न हीयते । (२।२)

vidyā rājanna te vidyā mama vidyā na hīyate |

2.3२.३

विद्याहीनस्तमोध्वस्तो नाभिजानाति केशवम् ॥ (२।३)

vidyāhīnastamodhvasto nābhijānāti keśavam ||

3.1३.१

विद्यया तात जानामि त्रियुगं मधुसूदनम् । (३।१)

vidyayā tāta jānāmi triyugaṃ madhusūdanam |

3.2३.२

कर्तारम् अकृतं देवं भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ (३।२)

kartāram akṛtaṃ devaṃ bhūtānāṃ prabhavāpyayam ||

4.1४.१

धृतराष्ट्र उवाच । (४।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

4.2४.२

गावल्गणे ऽत्र का भक्तिर् या ते नित्या जनार्दने । (४।२)

gāvalgaṇe 'tra kā bhaktir yā te nityā janārdane |

4.3४.३

यया त्वम् अभिजानासि त्रियुगं मधुसूदनम् ॥ (४।३)

yayā tvam abhijānāsi triyugaṃ madhusūdanam ||

5.1५.१

संजय उवाच । (५।१)

saṃjaya uvāca

5.2५.२

मायां न सेवे भद्रं ते न वृथाधर्मम् आचरे । (५।२)

māyāṃ na seve bhadraṃ te na vṛthādharmam ācare |

5.3५.३

शुद्धभावं गतो भक्त्या शास्त्राद् वेद्मि जनार्दनम् ॥ (५।३)

śuddhabhāvaṃ gato bhaktyā śāstrād vedmi janārdanam ||

6.1६.१

धृतराष्ट्र उवाच । (६।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

6.2६.२

दुर्योधन हृषीकेशं प्रपद्यस्व जनार्दनम् । (६।२)

duryodhana hṛṣīkeśaṃ prapadyasva janārdanam |

6.3६.३

आप्तो नः संजयस्तात शरणं गच्छ केशवम् ॥ (६।३)

āpto naḥ saṃjayastāta śaraṇaṃ gaccha keśavam ||

7.1७.१

दुर्योधन उवाच । (७।१)

duryodhana uvāca

7.2७.२

भगवान् देवकीपुत्रो लोकं चेन्निहनिष्यति । (७।२)

bhagavān devakīputro lokaṃ cennihaniṣyati |

7.3७.३

प्रवदन्न् अर्जुने सख्यं नाहं गच्छे ऽद्य केशवम् ॥ (७।३)

pravadann arjune sakhyaṃ nāhaṃ gacche 'dya keśavam ||

8.1८.१

धृतराष्ट्र उवाच । (८।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

8.2८.२

अवाग् गान्धारि पुत्रास्ते गच्छत्येष सुदुर्मतिः । (८।२)

avāg gāndhāri putrāste gacchatyeṣa sudurmatiḥ |

8.3८.३

ईर्ष्युर् दुरात्मा मानी च श्रेयसां वचनातिगः ॥ (८।३)

īrṣyur durātmā mānī ca śreyasāṃ vacanātigaḥ ||

9.1९.१

गान्धार्युवाच । (९।१)

gāndhāryuvāca |

9.2९.२

ऐश्वर्यकाम दुष्टात्मन् वृद्धानां शासनातिग । (९।२)

aiśvaryakāma duṣṭātman vṛddhānāṃ śāsanātiga |

9.3९.३

ऐश्वर्यजीविते हित्वा पितरं मां च बालिश ॥ (९।३)

aiśvaryajīvite hitvā pitaraṃ māṃ ca bāliśa ||

10.1१०.१

वर्धयन् दुर्हृदां प्रीतिं मां च शोकेन वर्धयन् । (१०।१)

vardhayan durhṛdāṃ prītiṃ māṃ ca śokena vardhayan |

10.2१०.२

निहतो भीमसेनेन स्मर्तासि वचनं पितुः ॥ (१०।२)

nihato bhīmasenena smartāsi vacanaṃ pituḥ ||

11.1११.१

व्यास उवाच । (११।१)

vyāsa uvāca

11.2११.२

दयितो ऽसि राजन् कृष्णस्य धृतराष्ट्र निबोध मे । (११।२)

dayito 'si rājan kṛṣṇasya dhṛtarāṣṭra nibodha me |

11.3११.३

यस्य ते संजयो दूतो यस्त्वां श्रेयसि योक्ष्यते ॥ (११।३)

yasya te saṃjayo dūto yastvāṃ śreyasi yokṣyate ||

12.1१२.१

जानात्येष हृषीकेशं पुराणं यच्च वै नवम् । (१२।१)

jānātyeṣa hṛṣīkeśaṃ purāṇaṃ yacca vai navam |

12.2१२.२

शुश्रूषमाणम् एकाग्रं मोक्ष्यते महतो भयात् ॥ (१२।२)

śuśrūṣamāṇam ekāgraṃ mokṣyate mahato bhayāt ||

13.1१३.१

वैचित्रवीर्य पुरुषाः क्रोधहर्षतमोवृताः । (१३।१)

vaicitravīrya puruṣāḥ krodhaharṣatamovṛtāḥ |

13.2१३.२

सिता बहुविधैः पाशैर् ये न तुष्टाः स्वकैर् धनैः ॥ (१३।२)

sitā bahuvidhaiḥ pāśair ye na tuṣṭāḥ svakair dhanaiḥ ||

14.1१४.१

यमस्य वशम् आयान्ति काममूढाः पुनः पुनः । (१४।१)

yamasya vaśam āyānti kāmamūḍhāḥ punaḥ punaḥ |

14.2१४.२

अन्धनेत्रा यथैवान्धा नीयमानाः स्वकर्मभिः ॥ (१४।२)

andhanetrā yathaivāndhā nīyamānāḥ svakarmabhiḥ ||

15.1१५.१

एष एकायनः पन्था येन यान्ति मनीषिणः । (१५।१)

eṣa ekāyanaḥ panthā yena yānti manīṣiṇaḥ |

15.2१५.२

तं दृष्ट्वा मृत्युम् अत्येति महांस्तत्र न सज्जते ॥ (१५।२)

taṃ dṛṣṭvā mṛtyum atyeti mahāṃstatra na sajjate ||

16.1१६.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१६।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

16.2१६.२

अङ्ग संजय मे शंस पन्थानम् अकुतोभयम् । (१६।२)

aṅga saṃjaya me śaṃsa panthānam akutobhayam |

16.3१६.३

येन गत्वा हृषीकेशं प्राप्नुयां शान्तिम् उत्तमाम् ॥ (१६।३)

yena gatvā hṛṣīkeśaṃ prāpnuyāṃ śāntim uttamām ||

17.1१७.१

संजय उवाच । (१७।१)

saṃjaya uvāca

17.2१७.२

नाकृतात्मा कृतात्मानं जातु विद्याज्जनार्दनम् । (१७।२)

nākṛtātmā kṛtātmānaṃ jātu vidyājjanārdanam |

17.3१७.३

आत्मनस्तु क्रियोपायो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ॥ (१७।३)

ātmanastu kriyopāyo nānyatrendriyanigrahāt ||

18.1१८.१

इन्द्रियाणाम् उदीर्णानां कामत्यागो ऽप्रमादतः । (१८।१)

indriyāṇām udīrṇānāṃ kāmatyāgo 'pramādataḥ |

18.2१८.२

अप्रमादो ऽविहिंसा च ज्ञानयोनिर् असंशयम् ॥ (१८।२)

apramādo 'vihiṃsā ca jñānayonir asaṃśayam ||

19.1१९.१

इन्द्रियाणां यमे यत्तो भव राजन्न् अतन्द्रितः । (१९।१)

indriyāṇāṃ yame yatto bhava rājann atandritaḥ |

19.2१९.२

बुद्धिश्च मा ते च्यवतु नियच्छैतां यतस्ततः ॥ (१९।२)

buddhiśca mā te cyavatu niyacchaitāṃ yatastataḥ ||

20.1२०.१

एतज्ज्ञानं विदुर् विप्रा ध्रुवम् इन्द्रियधारणम् । (२०।१)

etajjñānaṃ vidur viprā dhruvam indriyadhāraṇam |

20.2२०.२

एतज्ज्ञानं च पन्थाश्च येन यान्ति मनीषिणः ॥ (२०।२)

etajjñānaṃ ca panthāśca yena yānti manīṣiṇaḥ ||

21.1२१.१

अप्राप्यः केशवो राजन्न् इन्द्रियैर् अजितैर् नृभिः । (२१।१)

aprāpyaḥ keśavo rājann indriyair ajitair nṛbhiḥ |

21.2२१.२

आगमाधिगतो योगाद् वशी तत्त्वे प्रसीदति ॥ (२१।२)

āgamādhigato yogād vaśī tattve prasīdati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 67

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit