महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 136

1817 of 1995 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

के पूज्याः के नमस्कार्याः कथं वर्तेत केषु च । (१।२)

ke pūjyāḥ ke namaskāryāḥ kathaṃ varteta keṣu ca |

1.3१.३

किमाचारः कीदृशेषु पितामह न रिष्यते ॥ (१।३)

kimācāraḥ kīdṛśeṣu pitāmaha na riṣyate ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

ब्राह्मणानां परिभवः सादयेद् अपि देवताः । (२।२)

brāhmaṇānāṃ paribhavaḥ sādayed api devatāḥ |

2.3२.३

ब्राह्मणानां नमस्कर्ता युधिष्ठिर न रिष्यते ॥ (२।३)

brāhmaṇānāṃ namaskartā yudhiṣṭhira na riṣyate ||

3.1३.१

ते पूज्यास् ते नमस्कार्या वर्तेथास्तेषु पुत्रवत् । (३।१)

te pūjyās te namaskāryā vartethāsteṣu putravat |

3.2३.२

ते हि लोकान् इमान् सर्वान् धारयन्ति मनीषिणः ॥ (३।२)

te hi lokān imān sarvān dhārayanti manīṣiṇaḥ ||

4.1४.१

ब्राह्मणाः सर्वलोकानां महान्तो धर्मसेतवः । (४।१)

brāhmaṇāḥ sarvalokānāṃ mahānto dharmasetavaḥ |

4.2४.२

धनत्यागाभिरामाश्च वाक्संयमरताश्च ये ॥ (४।२)

dhanatyāgābhirāmāśca vāksaṃyamaratāśca ye ||

5.1५.१

रमणीयाश्च भूतानां निधानं च धृतव्रताः । (५।१)

ramaṇīyāśca bhūtānāṃ nidhānaṃ ca dhṛtavratāḥ |

5.2५.२

प्रणेतारश्च लोकानां शास्त्राणां च यशस्विनः ॥ (५।२)

praṇetāraśca lokānāṃ śāstrāṇāṃ ca yaśasvinaḥ ||

6.1६.१

तपो येषां धनं नित्यं वाक् चैव विपुलं बलम् । (६।१)

tapo yeṣāṃ dhanaṃ nityaṃ vāk caiva vipulaṃ balam |

6.2६.२

प्रभवश्चापि धर्माणां धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ (६।२)

prabhavaścāpi dharmāṇāṃ dharmajñāḥ sūkṣmadarśinaḥ ||

7.1७.१

धर्मकामाः स्थिता धर्मे सुकृतैर् धर्मसेतवः । (७।१)

dharmakāmāḥ sthitā dharme sukṛtair dharmasetavaḥ |

7.2७.२

यान् उपाश्रित्य जीवन्ति प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः ॥ (७।२)

yān upāśritya jīvanti prajāḥ sarvāścaturvidhāḥ ||

8.1८.१

पन्थानः सर्वनेतारो यज्ञवाहाः सनातनाः । (८।१)

panthānaḥ sarvanetāro yajñavāhāḥ sanātanāḥ |

8.2८.२

पितृपैतामहीं गुर्वीम् उद्वहन्ति धुरं सदा ॥ (८।२)

pitṛpaitāmahīṃ gurvīm udvahanti dhuraṃ sadā ||

9.1९.१

धुरि ये नावसीदन्ति विषमे सद्गवा इव । (९।१)

dhuri ye nāvasīdanti viṣame sadgavā iva |

9.2९.२

पितृदेवातिथिमुखा हव्यकव्याग्रभोजिनः ॥ (९।२)

pitṛdevātithimukhā havyakavyāgrabhojinaḥ ||

10.1१०.१

भोजनाद् एव ये लोकांस्त्रायन्ते महतो भयात् । (१०।१)

bhojanād eva ye lokāṃstrāyante mahato bhayāt |

10.2१०.२

दीपाः सर्वस्य लोकस्य चक्षुश्चक्षुष्मताम् अपि ॥ (१०।२)

dīpāḥ sarvasya lokasya cakṣuścakṣuṣmatām api ||

11.1११.१

सर्वशिल्पादिनिधयो निपुणाः सूक्ष्मदर्शिनः । (११।१)

sarvaśilpādinidhayo nipuṇāḥ sūkṣmadarśinaḥ |

11.2११.२

गतिज्ञाः सर्वभूतानाम् अध्यात्मगतिचिन्तकाः ॥ (११।२)

gatijñāḥ sarvabhūtānām adhyātmagaticintakāḥ ||

12.1१२.१

आदिमध्यावसानानां ज्ञातारश्छिन्नसंशयाः । (१२।१)

ādimadhyāvasānānāṃ jñātāraśchinnasaṃśayāḥ |

12.2१२.२

परावरविशेषज्ञा गन्तारः परमां गतिम् ॥ (१२।२)

parāvaraviśeṣajñā gantāraḥ paramāṃ gatim ||

13.1१३.१

विमुक्ता धुतपाप्मानो निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः । (१३।१)

vimuktā dhutapāpmāno nirdvaṃdvā niṣparigrahāḥ |

13.2१३.२

मानार्हा मानिता नित्यं ज्ञानविद्भिर् महात्मभिः ॥ (१३।२)

mānārhā mānitā nityaṃ jñānavidbhir mahātmabhiḥ ||

14.1१४.१

चन्दने मलपङ्के च भोजने ऽभोजने समाः । (१४।१)

candane malapaṅke ca bhojane 'bhojane samāḥ |

14.2१४.२

समं येषां दुकूलं च शाणक्षौमाजिनानि च ॥ (१४।२)

samaṃ yeṣāṃ dukūlaṃ ca śāṇakṣaumājināni ca ||

15.1१५.१

तिष्ठेयुर् अप्यभुञ्जाना बहूनि दिवसान्यपि । (१५।१)

tiṣṭheyur apyabhuñjānā bahūni divasānyapi |

15.2१५.२

शोषयेयुश्च गात्राणि स्वाध्यायैः संयतेन्द्रियाः ॥ (१५।२)

śoṣayeyuśca gātrāṇi svādhyāyaiḥ saṃyatendriyāḥ ||

16.1१६.१

अदैवं दैवतं कुर्युर् दैवतं चाप्यदैवतम् । (१६।१)

adaivaṃ daivataṃ kuryur daivataṃ cāpyadaivatam |

16.2१६.२

लोकान् अन्यान् सृजेयुश्च लोकपालांश्च कोपिताः ॥ (१६।२)

lokān anyān sṛjeyuśca lokapālāṃśca kopitāḥ ||

17.1१७.१

अपेयः सागरो येषाम् अभिशापान्महात्मनाम् । (१७।१)

apeyaḥ sāgaro yeṣām abhiśāpānmahātmanām |

17.2१७.२

येषां कोपाग्निर् अद्यापि दण्डके नोपशाम्यति ॥ (१७।२)

yeṣāṃ kopāgnir adyāpi daṇḍake nopaśāmyati ||

18.1१८.१

देवानाम् अपि ये देवाः कारणं कारणस्य च । (१८।१)

devānām api ye devāḥ kāraṇaṃ kāraṇasya ca |

18.2१८.२

प्रमाणस्य प्रमाणं च कस्तान् अभिभवेद् बुधः ॥ (१८।२)

pramāṇasya pramāṇaṃ ca kastān abhibhaved budhaḥ ||

19.1१९.१

येषां वृद्धश्च बालश्च सर्वः संमानम् अर्हति । (१९।१)

yeṣāṃ vṛddhaśca bālaśca sarvaḥ saṃmānam arhati |

19.2१९.२

तपोविद्याविशेषात् तु मानयन्ति परस्परम् ॥ (१९।२)

tapovidyāviśeṣāt tu mānayanti parasparam ||

20.1२०.१

अविद्वान् ब्राह्मणो देवः पात्रं वै पावनं महत् । (२०।१)

avidvān brāhmaṇo devaḥ pātraṃ vai pāvanaṃ mahat |

20.2२०.२

विद्वान् भूयस्तरो देवः पूर्णसागरसंनिभः ॥ (२०।२)

vidvān bhūyastaro devaḥ pūrṇasāgarasaṃnibhaḥ ||

21.1२१.१

अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणो दैवतं महत् । (२१।१)

avidvāṃścaiva vidvāṃśca brāhmaṇo daivataṃ mahat |

21.2२१.२

प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर् दैवतं महत् ॥ (२१।२)

praṇītaścāpraṇītaśca yathāgnir daivataṃ mahat ||

22.1२२.१

श्मशाने ह्यपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । (२२।१)

śmaśāne hyapi tejasvī pāvako naiva duṣyati |

22.2२२.२

हविर् यज्ञेषु च वहन् भूय एवाभिशोभते ॥ (२२।२)

havir yajñeṣu ca vahan bhūya evābhiśobhate ||

23.1२३.१

एवं यद्यप्यनिष्टेषु वर्तते सर्वकर्मसु । (२३।१)

evaṃ yadyapyaniṣṭeṣu vartate sarvakarmasu |

23.2२३.२

सर्वथा ब्राह्मणो मान्यो दैवतं विद्धि तत् परम् ॥ (२३।२)

sarvathā brāhmaṇo mānyo daivataṃ viddhi tat param ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 136

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit