MBh, 13, 136
Select a line for its word-by-word analysis.
के पूज्याः के नमस्कार्याः कथं वर्तेत केषु च । (१।२)
ke pūjyāḥ ke namaskāryāḥ kathaṃ varteta keṣu ca |
ब्राह्मणानां नमस्कर्ता युधिष्ठिर न रिष्यते ॥ (२।३)
brāhmaṇānāṃ namaskartā yudhiṣṭhira na riṣyate ||
ते पूज्यास् ते नमस्कार्या वर्तेथास्तेषु पुत्रवत् । (३।१)
te pūjyās te namaskāryā vartethāsteṣu putravat |
ते हि लोकान् इमान् सर्वान् धारयन्ति मनीषिणः ॥ (३।२)
te hi lokān imān sarvān dhārayanti manīṣiṇaḥ ||
ब्राह्मणाः सर्वलोकानां महान्तो धर्मसेतवः । (४।१)
brāhmaṇāḥ sarvalokānāṃ mahānto dharmasetavaḥ |
प्रणेतारश्च लोकानां शास्त्राणां च यशस्विनः ॥ (५।२)
praṇetāraśca lokānāṃ śāstrāṇāṃ ca yaśasvinaḥ ||
तपो येषां धनं नित्यं वाक् चैव विपुलं बलम् । (६।१)
tapo yeṣāṃ dhanaṃ nityaṃ vāk caiva vipulaṃ balam |
प्रभवश्चापि धर्माणां धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ (६।२)
prabhavaścāpi dharmāṇāṃ dharmajñāḥ sūkṣmadarśinaḥ ||
धर्मकामाः स्थिता धर्मे सुकृतैर् धर्मसेतवः । (७।१)
dharmakāmāḥ sthitā dharme sukṛtair dharmasetavaḥ |
यान् उपाश्रित्य जीवन्ति प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः ॥ (७।२)
yān upāśritya jīvanti prajāḥ sarvāścaturvidhāḥ ||
पितृपैतामहीं गुर्वीम् उद्वहन्ति धुरं सदा ॥ (८।२)
pitṛpaitāmahīṃ gurvīm udvahanti dhuraṃ sadā ||
भोजनाद् एव ये लोकांस्त्रायन्ते महतो भयात् । (१०।१)
bhojanād eva ye lokāṃstrāyante mahato bhayāt |
दीपाः सर्वस्य लोकस्य चक्षुश्चक्षुष्मताम् अपि ॥ (१०।२)
dīpāḥ sarvasya lokasya cakṣuścakṣuṣmatām api ||
सर्वशिल्पादिनिधयो निपुणाः सूक्ष्मदर्शिनः । (११।१)
sarvaśilpādinidhayo nipuṇāḥ sūkṣmadarśinaḥ |
गतिज्ञाः सर्वभूतानाम् अध्यात्मगतिचिन्तकाः ॥ (११।२)
gatijñāḥ sarvabhūtānām adhyātmagaticintakāḥ ||
विमुक्ता धुतपाप्मानो निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः । (१३।१)
vimuktā dhutapāpmāno nirdvaṃdvā niṣparigrahāḥ |
मानार्हा मानिता नित्यं ज्ञानविद्भिर् महात्मभिः ॥ (१३।२)
mānārhā mānitā nityaṃ jñānavidbhir mahātmabhiḥ ||
तिष्ठेयुर् अप्यभुञ्जाना बहूनि दिवसान्यपि । (१५।१)
tiṣṭheyur apyabhuñjānā bahūni divasānyapi |
शोषयेयुश्च गात्राणि स्वाध्यायैः संयतेन्द्रियाः ॥ (१५।२)
śoṣayeyuśca gātrāṇi svādhyāyaiḥ saṃyatendriyāḥ ||
अदैवं दैवतं कुर्युर् दैवतं चाप्यदैवतम् । (१६।१)
adaivaṃ daivataṃ kuryur daivataṃ cāpyadaivatam |
लोकान् अन्यान् सृजेयुश्च लोकपालांश्च कोपिताः ॥ (१६।२)
lokān anyān sṛjeyuśca lokapālāṃśca kopitāḥ ||
येषां कोपाग्निर् अद्यापि दण्डके नोपशाम्यति ॥ (१७।२)
yeṣāṃ kopāgnir adyāpi daṇḍake nopaśāmyati ||
प्रमाणस्य प्रमाणं च कस्तान् अभिभवेद् बुधः ॥ (१८।२)
pramāṇasya pramāṇaṃ ca kastān abhibhaved budhaḥ ||
येषां वृद्धश्च बालश्च सर्वः संमानम् अर्हति । (१९।१)
yeṣāṃ vṛddhaśca bālaśca sarvaḥ saṃmānam arhati |
अविद्वान् ब्राह्मणो देवः पात्रं वै पावनं महत् । (२०।१)
avidvān brāhmaṇo devaḥ pātraṃ vai pāvanaṃ mahat |
विद्वान् भूयस्तरो देवः पूर्णसागरसंनिभः ॥ (२०।२)
vidvān bhūyastaro devaḥ pūrṇasāgarasaṃnibhaḥ ||
अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणो दैवतं महत् । (२१।१)
avidvāṃścaiva vidvāṃśca brāhmaṇo daivataṃ mahat |
प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर् दैवतं महत् ॥ (२१।२)
praṇītaścāpraṇītaśca yathāgnir daivataṃ mahat ||
श्मशाने ह्यपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । (२२।१)
śmaśāne hyapi tejasvī pāvako naiva duṣyati |
सर्वथा ब्राह्मणो मान्यो दैवतं विद्धि तत् परम् ॥ (२३।२)
sarvathā brāhmaṇo mānyo daivataṃ viddhi tat param ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.