महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 40

266 of 1995 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

चेदिराजकुले जातस्त्र्यक्ष एष चतुर्भुजः । (१।२)

cedirājakule jātastryakṣa eṣa caturbhujaḥ |

1.3१.३

रासभारावसदृशं रुराव च ननाद च ॥ (१।३)

rāsabhārāvasadṛśaṃ rurāva ca nanāda ca ||

2.1२.१

तेनास्य मातापितरौ त्रेसतुस्तौ सबान्धवौ । (२।१)

tenāsya mātāpitarau tresatustau sabāndhavau |

2.2२.२

वैकृतं तच्च तौ दृष्ट्वा त्यागाय कुरुतां मतिम् ॥ (२।२)

vaikṛtaṃ tacca tau dṛṣṭvā tyāgāya kurutāṃ matim ||

3.1३.१

ततः सभार्यं नृपतिं सामात्यं सपुरोहितम् । (३।१)

tataḥ sabhāryaṃ nṛpatiṃ sāmātyaṃ sapurohitam |

3.2३.२

चिन्तासंमूढहृदयं वाग् उवाचाशरीरिणी ॥ (३।२)

cintāsaṃmūḍhahṛdayaṃ vāg uvācāśarīriṇī ||

4.1४.१

एष ते नृपते पुत्रः श्रीमाञ्जातो महाबलः । (४।१)

eṣa te nṛpate putraḥ śrīmāñjāto mahābalaḥ |

4.2४.२

तस्माद् अस्मान्न भेतव्यम् अव्यग्रः पाहि वै शिशुम् ॥ (४।२)

tasmād asmānna bhetavyam avyagraḥ pāhi vai śiśum ||

5.1५.१

न चैवैतस्य मृत्युस् त्वं न कालः प्रत्युपस्थितः । (५।१)

na caivaitasya mṛtyus tvaṃ na kālaḥ pratyupasthitaḥ |

5.2५.२

मृत्युर् हन्तास्य शस्त्रेण स चोत्पन्नो नराधिप ॥ (५।२)

mṛtyur hantāsya śastreṇa sa cotpanno narādhipa ||

6.1६.१

संश्रुत्योदाहृतं वाक्यं भूतम् अन्तर्हितं ततः । (६।१)

saṃśrutyodāhṛtaṃ vākyaṃ bhūtam antarhitaṃ tataḥ |

6.2६.२

पुत्रस्नेहाभिसंतप्ता जननी वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

putrasnehābhisaṃtaptā jananī vākyam abravīt ||

7.1७.१

येनेदम् ईरितं वाक्यं ममैव तनयं प्रति । (७।१)

yenedam īritaṃ vākyaṃ mamaiva tanayaṃ prati |

7.2७.२

प्राञ्जलिस्तं नमस्यामि ब्रवीतु स पुनर् वचः ॥ (७।२)

prāñjalistaṃ namasyāmi bravītu sa punar vacaḥ ||

8.1८.१

श्रोतुम् इच्छामि पुत्रस्य को ऽस्य मृत्युर् भविष्यति । (८।१)

śrotum icchāmi putrasya ko 'sya mṛtyur bhaviṣyati |

8.2८.२

अन्तर्हितं ततो भूतम् उवाचेदं पुनर् वचः ॥ (८।२)

antarhitaṃ tato bhūtam uvācedaṃ punar vacaḥ ||

9.1९.१

येनोत्सङ्गे गृहीतस्य भुजावभ्यधिकावुभौ । (९।१)

yenotsaṅge gṛhītasya bhujāvabhyadhikāvubhau |

9.2९.२

पतिष्यतः क्षितितले पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ (९।२)

patiṣyataḥ kṣititale pañcaśīrṣāvivoragau ||

10.1१०.१

तृतीयम् एतद् बालस्य ललाटस्थं च लोचनम् । (१०।१)

tṛtīyam etad bālasya lalāṭasthaṃ ca locanam |

10.2१०.२

निमज्जिष्यति यं दृष्ट्वा सो ऽस्य मृत्युर् भविष्यति ॥ (१०।२)

nimajjiṣyati yaṃ dṛṣṭvā so 'sya mṛtyur bhaviṣyati ||

11.1११.१

त्र्यक्षं चतुर्भुजं श्रुत्वा तथा च समुदाहृतम् । (११।१)

tryakṣaṃ caturbhujaṃ śrutvā tathā ca samudāhṛtam |

11.2११.२

धरण्यां पार्थिवाः सर्वे अभ्यगच्छन् दिदृक्षवः ॥ (११।२)

dharaṇyāṃ pārthivāḥ sarve abhyagacchan didṛkṣavaḥ ||

12.1१२.१

तान् पूजयित्वा सम्प्राप्तान् यथार्हं स महीपतिः । (१२।१)

tān pūjayitvā samprāptān yathārhaṃ sa mahīpatiḥ |

12.2१२.२

एकैकस्य नृपस्याङ्के पुत्रम् आरोपयत् तदा ॥ (१२।२)

ekaikasya nṛpasyāṅke putram āropayat tadā ||

13.1१३.१

एवं राजसहस्राणां पृथक्त्वेन यथाक्रमम् । (१३।१)

evaṃ rājasahasrāṇāṃ pṛthaktvena yathākramam |

13.2१३.२

शिशुर् अङ्के समारूढो न तत् प्राप निदर्शनम् ॥ (१३।२)

śiśur aṅke samārūḍho na tat prāpa nidarśanam ||

14.1१४.१

ततश्चेदिपुरं प्राप्तौ संकर्षणजनार्दनौ । (१४।१)

tataścedipuraṃ prāptau saṃkarṣaṇajanārdanau |

14.2१४.२

यादवौ यादवीं द्रष्टुं स्वसारं तां पितुस्तदा ॥ (१४।२)

yādavau yādavīṃ draṣṭuṃ svasāraṃ tāṃ pitustadā ||

15.1१५.१

अभिवाद्य यथान्यायं यथाज्येष्ठं नृपांश्च तान् । (१५।१)

abhivādya yathānyāyaṃ yathājyeṣṭhaṃ nṛpāṃśca tān |

15.2१५.२

कुशलानामयं पृष्ट्वा निषण्णौ रामकेशवौ ॥ (१५।२)

kuśalānāmayaṃ pṛṣṭvā niṣaṇṇau rāmakeśavau ||

16.1१६.१

अभ्यर्चितौ तदा वीरौ प्रीत्या चाभ्यधिकं ततः । (१६।१)

abhyarcitau tadā vīrau prītyā cābhyadhikaṃ tataḥ |

16.2१६.२

पुत्रं दामोदरोत्सङ्गे देवी संन्यदधात् स्वयम् ॥ (१६।२)

putraṃ dāmodarotsaṅge devī saṃnyadadhāt svayam ||

17.1१७.१

न्यस्तमात्रस्य तस्याङ्के भुजावभ्यधिकावुभौ । (१७।१)

nyastamātrasya tasyāṅke bhujāvabhyadhikāvubhau |

17.2१७.२

पेततुस् तच्च नयनं निममज्ज ललाटजम् ॥ (१७।२)

petatus tacca nayanaṃ nimamajja lalāṭajam ||

18.1१८.१

तद् दृष्ट्वा व्यथिता त्रस्ता वरं कृष्णम् अयाचत । (१८।१)

tad dṛṣṭvā vyathitā trastā varaṃ kṛṣṇam ayācata |

18.2१८.२

ददस्व मे वरं कृष्ण भयार्ताया महाभुज ॥ (१८।२)

dadasva me varaṃ kṛṣṇa bhayārtāyā mahābhuja ||

19.1१९.१

त्वं ह्यार्तानां समाश्वासो भीतानाम् अभयंकरः । (१९।१)

tvaṃ hyārtānāṃ samāśvāso bhītānām abhayaṃkaraḥ |

19.2१९.२

पितृष्वसारं मा भैषीर् इत्युवाच जनार्दनः ॥ (१९।२)

pitṛṣvasāraṃ mā bhaiṣīr ityuvāca janārdanaḥ ||

20.1२०.१

ददानि कं वरं किं वा करवाणि पितृष्वसः । (२०।१)

dadāni kaṃ varaṃ kiṃ vā karavāṇi pitṛṣvasaḥ |

20.2२०.२

शक्यं वा यदि वाशक्यं करिष्यामि वचस्तव ॥ (२०।२)

śakyaṃ vā yadi vāśakyaṃ kariṣyāmi vacastava ||

21.1२१.१

एवम् उक्ता ततः कृष्णम् अब्रवीद् यदुनन्दनम् । (२१।१)

evam uktā tataḥ kṛṣṇam abravīd yadunandanam |

21.2२१.२

शिशुपालस्यापराधान् क्षमेथास्त्वं महाबल ॥ (२१।२)

śiśupālasyāparādhān kṣamethāstvaṃ mahābala ||

22.1२२.१

कृष्ण उवाच । (२२।१)

kṛṣṇa uvāca

22.2२२.२

अपराधशतं क्षाम्यं मया ह्यस्य पितृष्वसः । (२२।२)

aparādhaśataṃ kṣāmyaṃ mayā hyasya pitṛṣvasaḥ |

22.3२२.३

पुत्रस्य ते वधार्हाणां मा त्वं शोके मनः कृथाः ॥ (२२।३)

putrasya te vadhārhāṇāṃ mā tvaṃ śoke manaḥ kṛthāḥ ||

23.1२३.१

भीष्म उवाच । (२३।१)

bhīṣma uvāca

23.2२३.२

एवम् एष नृपः पापः शिशुपालः सुमन्दधीः । (२३।२)

evam eṣa nṛpaḥ pāpaḥ śiśupālaḥ sumandadhīḥ |

23.3२३.३

त्वां समाह्वयते वीर गोविन्दवरदर्पितः ॥ (२३।३)

tvāṃ samāhvayate vīra govindavaradarpitaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 40

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit