MBh, 2, 40
Select a line for its word-by-word analysis.
वैकृतं तच्च तौ दृष्ट्वा त्यागाय कुरुतां मतिम् ॥ (२।२)
vaikṛtaṃ tacca tau dṛṣṭvā tyāgāya kurutāṃ matim ||
तस्माद् अस्मान्न भेतव्यम् अव्यग्रः पाहि वै शिशुम् ॥ (४।२)
tasmād asmānna bhetavyam avyagraḥ pāhi vai śiśum ||
न चैवैतस्य मृत्युस् त्वं न कालः प्रत्युपस्थितः । (५।१)
na caivaitasya mṛtyus tvaṃ na kālaḥ pratyupasthitaḥ |
मृत्युर् हन्तास्य शस्त्रेण स चोत्पन्नो नराधिप ॥ (५।२)
mṛtyur hantāsya śastreṇa sa cotpanno narādhipa ||
संश्रुत्योदाहृतं वाक्यं भूतम् अन्तर्हितं ततः । (६।१)
saṃśrutyodāhṛtaṃ vākyaṃ bhūtam antarhitaṃ tataḥ |
पुत्रस्नेहाभिसंतप्ता जननी वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (६।२)
putrasnehābhisaṃtaptā jananī vākyam abravīt ||
प्राञ्जलिस्तं नमस्यामि ब्रवीतु स पुनर् वचः ॥ (७।२)
prāñjalistaṃ namasyāmi bravītu sa punar vacaḥ ||
श्रोतुम् इच्छामि पुत्रस्य को ऽस्य मृत्युर् भविष्यति । (८।१)
śrotum icchāmi putrasya ko 'sya mṛtyur bhaviṣyati |
निमज्जिष्यति यं दृष्ट्वा सो ऽस्य मृत्युर् भविष्यति ॥ (१०।२)
nimajjiṣyati yaṃ dṛṣṭvā so 'sya mṛtyur bhaviṣyati ||
त्र्यक्षं चतुर्भुजं श्रुत्वा तथा च समुदाहृतम् । (११।१)
tryakṣaṃ caturbhujaṃ śrutvā tathā ca samudāhṛtam |
धरण्यां पार्थिवाः सर्वे अभ्यगच्छन् दिदृक्षवः ॥ (११।२)
dharaṇyāṃ pārthivāḥ sarve abhyagacchan didṛkṣavaḥ ||
तान् पूजयित्वा सम्प्राप्तान् यथार्हं स महीपतिः । (१२।१)
tān pūjayitvā samprāptān yathārhaṃ sa mahīpatiḥ |
एकैकस्य नृपस्याङ्के पुत्रम् आरोपयत् तदा ॥ (१२।२)
ekaikasya nṛpasyāṅke putram āropayat tadā ||
शिशुर् अङ्के समारूढो न तत् प्राप निदर्शनम् ॥ (१३।२)
śiśur aṅke samārūḍho na tat prāpa nidarśanam ||
यादवौ यादवीं द्रष्टुं स्वसारं तां पितुस्तदा ॥ (१४।२)
yādavau yādavīṃ draṣṭuṃ svasāraṃ tāṃ pitustadā ||
अभिवाद्य यथान्यायं यथाज्येष्ठं नृपांश्च तान् । (१५।१)
abhivādya yathānyāyaṃ yathājyeṣṭhaṃ nṛpāṃśca tān |
अभ्यर्चितौ तदा वीरौ प्रीत्या चाभ्यधिकं ततः । (१६।१)
abhyarcitau tadā vīrau prītyā cābhyadhikaṃ tataḥ |
पुत्रं दामोदरोत्सङ्गे देवी संन्यदधात् स्वयम् ॥ (१६।२)
putraṃ dāmodarotsaṅge devī saṃnyadadhāt svayam ||
न्यस्तमात्रस्य तस्याङ्के भुजावभ्यधिकावुभौ । (१७।१)
nyastamātrasya tasyāṅke bhujāvabhyadhikāvubhau |
तद् दृष्ट्वा व्यथिता त्रस्ता वरं कृष्णम् अयाचत । (१८।१)
tad dṛṣṭvā vyathitā trastā varaṃ kṛṣṇam ayācata |
त्वं ह्यार्तानां समाश्वासो भीतानाम् अभयंकरः । (१९।१)
tvaṃ hyārtānāṃ samāśvāso bhītānām abhayaṃkaraḥ |
पितृष्वसारं मा भैषीर् इत्युवाच जनार्दनः ॥ (१९।२)
pitṛṣvasāraṃ mā bhaiṣīr ityuvāca janārdanaḥ ||
शक्यं वा यदि वाशक्यं करिष्यामि वचस्तव ॥ (२०।२)
śakyaṃ vā yadi vāśakyaṃ kariṣyāmi vacastava ||
एवम् उक्ता ततः कृष्णम् अब्रवीद् यदुनन्दनम् । (२१।१)
evam uktā tataḥ kṛṣṇam abravīd yadunandanam |
शिशुपालस्यापराधान् क्षमेथास्त्वं महाबल ॥ (२१।२)
śiśupālasyāparādhān kṣamethāstvaṃ mahābala ||
अपराधशतं क्षाम्यं मया ह्यस्य पितृष्वसः । (२२।२)
aparādhaśataṃ kṣāmyaṃ mayā hyasya pitṛṣvasaḥ |
पुत्रस्य ते वधार्हाणां मा त्वं शोके मनः कृथाः ॥ (२२।३)
putrasya te vadhārhāṇāṃ mā tvaṃ śoke manaḥ kṛthāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.