संजय उवाच । (१।१)

अथ वीरो महेष्वासो मत्तवारणविक्रमः । (१।२)

समादाय महच्चापं मत्तवारणवारणम् ॥ (१।३)

विधुन्वानो धनुः श्रेष्ठं द्रावयाणो महारथान् । (२।१)

पृतनां पाण्डवेयानां पातयानो महारथः ॥ (२।२)

निमित्तानि निमित्तज्ञः सर्वतो वीक्ष्य वीर्यवान् । (३।१)

प्रतपन्तम् अनीकानि द्रोणः पुत्रम् अभाषत ॥ (३।२)

अयं स दिवसस्तात यत्र पार्थो महारथः । (४।१)

जिघांसुः समरे भीष्मं परं यत्नं करिष्यति ॥ (४।२)

उत्पतन्ति हि मे बाणा धनुः प्रस्फुरतीव मे । (५।१)

योगम् अस्त्राणि गच्छन्ति क्रूरे मे वर्तते मतिः ॥ (५।२)

दिक्षु शान्तासु घोराणि व्याहरन्ति मृगद्विजाः । (६।१)

नीचैर् गृध्रा निलीयन्ते भारतानां चमूं प्रति ॥ (६।२)

नष्टप्रभ इवादित्यः सर्वतो लोहिता दिशः । (७।१)

रसते व्यथते भूमिर् अनुष्टनति वाहनम् ॥ (७।२)

कङ्का गृध्रा बलाकाश्च व्याहरन्ति मुहुर् मुहुः । (८।१)

शिवाश्चाशिवनिर्घोषा वेदयन्त्यो महद् भयम् ॥ (८।२)

पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलात् । (९।१)

सकबन्धश्च परिघो भानुम् आवृत्य तिष्ठति ॥ (९।२)

परिवेषस्तथा घोरश्चन्द्रभास्करयोर् अभूत् । (१०।१)

वेदयानो भयं घोरं राज्ञां देहावकर्तनम् ॥ (१०।२)

देवतायतनस्थाश्च कौरवेन्द्रस्य देवताः । (११।१)

कम्पन्ते च हसन्ते च नृत्यन्ति च रुदन्ति च ॥ (११।२)

अपसव्यं ग्रहाश्चक्रुर् अलक्ष्माणं निशाकरम् । (१२।१)

अवाक्शिराश्च भगवान् उदतिष्ठत चन्द्रमाः ॥ (१२।२)

वपूंषि च नरेन्द्राणां विगतानीव लक्षये । (१३।१)

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु न च भ्राजन्ति दंशिताः ॥ (१३।२)

सेनयोर् उभयोश्चैव समन्ताच्छ्रूयते महान् । (१४।१)

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो गाण्डीवस्य च निस्वनः ॥ (१४।२)

ध्रुवम् आस्थाय बीभत्सुर् उत्तमास्त्राणि संयुगे । (१५।१)

अपास्यान्यान् रणे योधान् अभ्यस्यति पितामहम् ॥ (१५।२)

हृष्यन्ति रोमकूपानि सीदतीव च मे मनः । (१६।१)

चिन्तयित्वा महाबाहो भीष्मार्जुनसमागमम् ॥ (१६।२)

तं चैव निकृतिप्रज्ञं पाञ्चाल्यं पापचेतसम् । (१७।१)

पुरस्कृत्य रणे पार्थो भीष्मस्यायोधनं गतः ॥ (१७।२)

अब्रवीच्च पुरा भीष्मो नाहं हन्यां शिखण्डिनम् । (१८।१)

स्त्री ह्येषा विहिता धात्रा दैवाच्च स पुनः पुमान् ॥ (१८।२)

अमङ्गल्यध्वजश्चैव याज्ञसेनिर् महारथः । (१९।१)

न चामङ्गलकेतोः स प्रहरेद् आपगासुतः ॥ (१९।२)

एतद् विचिन्तयानस्य प्रज्ञा सीदति मे भृशम् । (२०।१)

अद्यैव तु रणे पार्थः कुरुवृद्धम् उपाद्रवत् ॥ (२०।२)

युधिष्ठिरस्य च क्रोधो भीष्मार्जुनसमागमः । (२१।१)

मम चास्त्राभिसंरम्भः प्रजानाम् अशुभं ध्रुवम् ॥ (२१।२)

मनस्वी बलवाञ् शूरः कृतास्त्रो दृढविक्रमः । (२२।१)

दूरपाती दृढेषुश्च निमित्तज्ञश्च पाण्डवः ॥ (२२।२)

अजेयः समरे चैव देवैर् अपि सवासवैः । (२३।१)

बलवान् बुद्धिमांश्चैव जितक्लेशो युधां वरः ॥ (२३।२)

विजयी च रणे नित्यं भैरवास्त्रश्च पाण्डवः । (२४।१)

तस्य मार्गं परिहरन् द्रुतं गच्छ यतव्रतम् ॥ (२४।२)

पश्य चैतन्महाबाहो वैशसं समुपस्थितम् । (२५।१)

हेमचित्राणि शूराणां महान्ति च शुभानि च ॥ (२५।२)

कवचान्यवदीर्यन्ते शरैः संनतपर्वभिः । (२६।१)

छिद्यन्ते च ध्वजाग्राणि तोमराणि धनूंषि च ॥ (२६।२)

प्रासाश्च विमलास्तीक्ष्णाः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः । (२७।१)

वैजयन्त्यश्च नागानां संक्रुद्धेन किरीटिना ॥ (२७।२)

नायं संरक्षितुं कालः प्राणान् पुत्रोपजीविभिः । (२८।१)

याहि स्वर्गं पुरस्कृत्य यशसे विजयाय च ॥ (२८।२)

हयनागरथावर्तां महाघोरां सुदुस्तराम् । (२९।१)

रथेन संग्रामनदीं तरत्येष कपिध्वजः ॥ (२९।२)

ब्रह्मण्यता दमो दानं तपश्च चरितं महत् । (३०।१)

इहैव दृश्यते राज्ञो भ्राता यस्य धनंजयः ॥ (३०।२)

भीमसेनश्च बलवान्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ । (३१।१)

वासुदेवश्च वार्ष्णेयो यस्य नाथो व्यवस्थितः ॥ (३१।२)

तस्यैष मन्युप्रभवो धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः । (३२।१)

तपोदग्धशरीरस्य कोपो दहति भारतान् ॥ (३२।२)

एष संदृश्यते पार्थो वासुदेवव्यपाश्रयः । (३३।१)

दारयन् सर्वसैन्यानि धार्तराष्ट्राणि सर्वशः ॥ (३३।२)

एतद् आलोक्यते सैन्यं क्षोभ्यमाणं किरीटिना । (३४।१)

महोर्मिनद्धं सुमहत् तिमिनेव नदीमुखम् ॥ (३४।२)

हाहाकिलकिलाशब्दाः श्रूयन्ते च चमूमुखे । (३५।१)

याहि पाञ्चालदायादम् अहं यास्ये युधिष्ठिरम् ॥ (३५।२)

दुर्लभं ह्यन्तरं राज्ञो व्यूहस्यामिततेजसः । (३६।१)

समुद्रकुक्षिप्रतिमं सर्वतो ऽतिरथैः स्थितैः ॥ (३६।२)

सात्यकिश्चाभिमन्युश्च धृष्टद्युम्नवृकोदरौ । (३७।१)

परिरक्षन्ति राजानं यमौ च मनुजेश्वरम् ॥ (३७।२)

उपेन्द्रसदृशः श्यामो महाशाल इवोद्गतः । (३८।१)

एष गच्छत्यनीकानि द्वितीय इव फल्गुनः ॥ (३८।२)

उत्तमास्त्राणि चादत्स्व गृहीत्वान्यन्महद् धनुः । (३९।१)

पार्श्वतो याहि राजानं युध्यस्व च वृकोदरम् ॥ (३९।२)

को हि नेच्छेत् प्रियं पुत्रं जीवन्तं शाश्वतीः समाः । (४०।१)

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य ततस्त्वा विनियुज्महे ॥ (४०।२)

एष चापि रणे भीष्मो दहते वै महाचमूम् । (४१।१)

युद्धे सुसदृशस्तात यमस्य वरुणस्य च ॥ (४१।२)