युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

पापस्य यद् अधिष्ठानं यतः पापं प्रवर्तते । (१।२)

एतद् इच्छाम्यहं ज्ञातुं तत्त्वेन भरतर्षभ ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

पापस्य यद् अधिष्ठानं तच्छृणुष्व नराधिप । (२।२)

एको लोभो महाग्राहो लोभात् पापं प्रवर्तते ॥ (२।३)

अतः पापम् अधर्मश्च तथा दुःखम् अनुत्तमम् । (३।१)

निकृत्या मूलम् एतद्धि येन पापकृतो जनाः ॥ (३।२)

लोभात् क्रोधः प्रभवति लोभात् कामः प्रवर्तते । (४।१)

लोभान्मोहश्च माया च मानस्तम्भः परासुता ॥ (४।२)

अक्षमा ह्रीपरित्यागः श्रीनाशो धर्मसंक्षयः । (५।१)

अभिध्याप्रज्ञता चैव सर्वं लोभात् प्रवर्तते ॥ (५।२)

अन्यायश्चावितर्कश्च विकर्मसु च याः क्रियाः । (६।१)

कूटविद्यादयश्चैव रूपैश्वर्यमदस्तथा ॥ (६।२)

सर्वभूतेष्वविश्वासः सर्वभूतेष्वनार्जवम् । (७।१)

सर्वभूतेष्वभिद्रोहः सर्वभूतेष्वयुक्तता । (७।२)

हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम् ॥ (७।३)

वाग्वेगो मानसो वेगो निन्दावेगस्तथैव च । (८।१)

उपस्थोदरयोर् वेगो मृत्युवेगश्च दारुणः ॥ (८।२)

ईर्ष्यावेगश्च बलवान्मिथ्यावेगश्च दुस्त्यजः । (९।१)

रसवेगश्च दुर्वारः श्रोत्रवेगश्च दुःसहः ॥ (९।२)

कुत्सा विकत्था मात्सर्यं पापं दुष्करकारिता । (१०।१)

साहसानां च सर्वेषाम् अकार्याणां क्रियास्तथा ॥ (१०।२)

जातौ बाल्ये ऽथ कौमारे यौवने चापि मानवः । (११।१)

न संत्यजत्यात्मकर्म यन्न जीर्यति जीर्यतः ॥ (११।२)

यो न पूरयितुं शक्यो लोभः प्राप्त्या कुरूद्वह । (१२।१)

नित्यं गम्भीरतोयाभिर् आपगाभिर् इवोदधिः । (१२।२)

न प्रहृष्यति लाभैर् यो यश्च कामैर् न तृप्यति ॥ (१२।३)

यो न देवैर् न गन्धर्वैर् नासुरैर् न महोरगैः । (१३।१)

ज्ञायते नृप तत्त्वेन सर्वैर् भूतगणैस्तथा । (१३।२)

स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना ॥ (१३।३)

दम्भो द्रोहश्च निन्दा च पैशुन्यं मत्सरस्तथा । (१४।१)

भवन्त्येतानि कौरव्य लुब्धानाम् अकृतात्मनाम् ॥ (१४।२)

सुमहान्त्यपि शास्त्राणि धारयन्ति बहुश्रुताः । (१५।१)

छेत्तारः संशयानां च क्लिश्यन्तीहाल्पबुद्धयः ॥ (१५।२)

द्वेषक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः । (१६।१)

अन्तःक्षुरा वाङ्मधुराः कूपाश्छन्नास्तृणैर् इव । (१६।२)

धर्मवैतंसिकाः क्षुद्रा मुष्णन्ति ध्वजिनो जगत् ॥ (१६।३)

कुर्वते च बहून्मार्गांस्तांस्तान् हेतुबलाश्रिताः । (१७।१)

सर्वं मार्गं विलुम्पन्ति लोभाज्ञानेषु निष्ठिताः ॥ (१७।२)

धर्मस्याह्रियमाणस्य लोभग्रस्तैर् दुरात्मभिः । (१८।१)

या या विक्रियते संस्था ततः साभिप्रपद्यते ॥ (१८।२)

दर्पः क्रोधो मदः स्वप्नो हर्षः शोको ऽतिमानिता । (१९।१)

तत एव हि कौरव्य दृश्यन्ते लुब्धबुद्धिषु । (१९।२)

एतान् अशिष्टान् बुध्यस्व नित्यं लोभसमन्वितान् ॥ (१९।३)

शिष्टांस्तु परिपृच्छेथा यान् वक्ष्यामि शुचिव्रतान् । (२०।१)

येषु वृत्तिभयं नास्ति परलोकभयं न च ॥ (२०।२)

नामिषेषु प्रसङ्गो ऽस्ति न प्रियेष्वप्रियेषु च । (२१।१)

शिष्टाचारः प्रियो येषु दमो येषु प्रतिष्ठितः ॥ (२१।२)

सुखं दुःखं परं येषां सत्यं येषां परायणम् । (२२।१)

दातारो न गृहीतारो दयावन्तस्तथैव च ॥ (२२।२)

पितृदेवातिथेयाश्च नित्योद्युक्तास्तथैव च । (२३।१)

सर्वोपकारिणो धीराः सर्वधर्मानुपालकाः ॥ (२३।२)

सर्वभूतहिताश्चैव सर्वदेयाश्च भारत । (२४।१)

न ते चालयितुं शक्या धर्मव्यापारपारगाः ॥ (२४।२)

न तेषां भिद्यते वृत्तं यत् पुरा साधुभिः कृतम् । (२५।१)

न त्रासिनो न चपला न रौद्राः सत्पथे स्थिताः ॥ (२५।२)

ते सेव्याः साधुभिर् नित्यं येष्वहिंसा प्रतिष्ठिता । (२६।१)

कामक्रोधव्यपेता ये निर्ममा निरहंकृताः । (२६।२)

सुव्रताः स्थिरमर्यादास्तान् उपास्स्व च पृच्छ च ॥ (२६।३)

न गवार्थं यशोऽर्थं वा धर्मस्तेषां युधिष्ठिर । (२७।१)

अवश्यकार्य इत्येव शरीरस्य क्रियास्तथा ॥ (२७।२)

न भयं क्रोधचापल्यं न शोकस्तेषु विद्यते । (२८।१)

न धर्मध्वजिनश्चैव न गुह्यं किंचिद् आस्थिताः ॥ (२८।२)

येष्वलोभस्तथामोहो ये च सत्यार्जवे रताः । (२९।१)

तेषु कौन्तेय रज्येथा येष्वतन्द्रीकृतं मनः ॥ (२९।२)

ये न हृष्यन्ति लाभेषु नालाभेषु व्यथन्ति च । (३०।१)

निर्ममा निरहंकाराः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः ॥ (३०।२)

लाभालाभौ सुखदुःखे च तात प्रियाप्रिये मरणं जीवितं च । (३१।१)

समानि येषां स्थिरविक्रमाणां बुद्धात्मनां सत्त्वम् अवस्थितानाम् ॥ (३१।२)

सुखप्रियैस्तान् सुमहाप्रतापान् यत्तो ऽप्रमत्तश्च समर्थयेथाः । (३२।१)

दैवात् सर्वे गुणवन्तो भवन्ति शुभाशुभा वाक्प्रलापा यथैव ॥ (३२।२)