महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 7

671 of 1995 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

गते द्वारवतीं कृष्णे बलदेवे च माधवे । (१।२)

gate dvāravatīṃ kṛṣṇe baladeve ca mādhave |

1.3१.३

सह वृष्ण्यन्धकैः सर्वैर् भोजैश्च शतशस्तथा ॥ (१।३)

saha vṛṣṇyandhakaiḥ sarvair bhojaiśca śataśastathā ||

2.1२.१

सर्वम् आगमयामास पाण्डवानां विचेष्टितम् । (२।१)

sarvam āgamayāmāsa pāṇḍavānāṃ viceṣṭitam |

2.2२.२

धृतराष्ट्रात्मजो राजा दूतैः प्रणिहितैश्चरैः ॥ (२।२)

dhṛtarāṣṭrātmajo rājā dūtaiḥ praṇihitaiścaraiḥ ||

3.1३.१

स श्रुत्वा माधवं यातं सदश्वैर् अनिलोपमैः । (३।१)

sa śrutvā mādhavaṃ yātaṃ sadaśvair anilopamaiḥ |

3.2३.२

बलेन नातिमहता द्वारकाम् अभ्ययात् पुरीम् ॥ (३।२)

balena nātimahatā dvārakām abhyayāt purīm ||

4.1४.१

तम् एव दिवसं चापि कौन्तेयः पाण्डुनन्दनः । (४।१)

tam eva divasaṃ cāpi kaunteyaḥ pāṇḍunandanaḥ |

4.2४.२

आनर्तनगरीं रम्यां जगामाशु धनंजयः ॥ (४।२)

ānartanagarīṃ ramyāṃ jagāmāśu dhanaṃjayaḥ ||

5.1५.१

तौ यात्वा पुरुषव्याघ्रौ द्वारकां कुरुनन्दनौ । (५।१)

tau yātvā puruṣavyāghrau dvārakāṃ kurunandanau |

5.2५.२

सुप्तं ददृशतुः कृष्णं शयानं चोपजग्मतुः ॥ (५।२)

suptaṃ dadṛśatuḥ kṛṣṇaṃ śayānaṃ copajagmatuḥ ||

6.1६.१

ततः शयाने गोविन्दे प्रविवेश सुयोधनः । (६।१)

tataḥ śayāne govinde praviveśa suyodhanaḥ |

6.2६.२

उच्छीर्षतश्च कृष्णस्य निषसाद वरासने ॥ (६।२)

ucchīrṣataśca kṛṣṇasya niṣasāda varāsane ||

7.1७.१

ततः किरीटी तस्यानु प्रविवेश महामनाः । (७।१)

tataḥ kirīṭī tasyānu praviveśa mahāmanāḥ |

7.2७.२

पश्चार्धे च स कृष्णस्य प्रह्वो ऽतिष्ठत् कृताञ्जलिः ॥ (७।२)

paścārdhe ca sa kṛṣṇasya prahvo 'tiṣṭhat kṛtāñjaliḥ ||

8.1८.१

प्रतिबुद्धः स वार्ष्णेयो ददर्शाग्रे किरीटिनम् । (८।१)

pratibuddhaḥ sa vārṣṇeyo dadarśāgre kirīṭinam |

8.2८.२

स तयोः स्वागतं कृत्वा यथार्हं प्रतिपूज्य च । (८।२)

sa tayoḥ svāgataṃ kṛtvā yathārhaṃ pratipūjya ca |

8.3८.३

तदागमनजं हेतुं पप्रच्छ मधुसूदनः ॥ (८।३)

tadāgamanajaṃ hetuṃ papraccha madhusūdanaḥ ||

9.1९.१

ततो दुर्योधनः कृष्णम् उवाच प्रहसन्न् इव । (९।१)

tato duryodhanaḥ kṛṣṇam uvāca prahasann iva |

9.2९.२

विग्रहे ऽस्मिन् भवान् साह्यं मम दातुम् इहार्हति ॥ (९।२)

vigrahe 'smin bhavān sāhyaṃ mama dātum ihārhati ||

10.1१०.१

समं हि भवतः सख्यं मयि चैवार्जुने ऽपि च । (१०।१)

samaṃ hi bhavataḥ sakhyaṃ mayi caivārjune 'pi ca |

10.2१०.२

तथा संबन्धकं तुल्यम् अस्माकं त्वयि माधव ॥ (१०।२)

tathā saṃbandhakaṃ tulyam asmākaṃ tvayi mādhava ||

11.1११.१

अहं चाभिगतः पूर्वं त्वाम् अद्य मधुसूदन । (११।१)

ahaṃ cābhigataḥ pūrvaṃ tvām adya madhusūdana |

11.2११.२

पूर्वं चाभिगतं सन्तो भजन्ते पूर्वसारिणः ॥ (११।२)

pūrvaṃ cābhigataṃ santo bhajante pūrvasāriṇaḥ ||

12.1१२.१

त्वं च श्रेष्ठतमो लोके सताम् अद्य जनार्दन । (१२।१)

tvaṃ ca śreṣṭhatamo loke satām adya janārdana |

12.2१२.२

सततं संमतश्चैव सद्वृत्तम् अनुपालय ॥ (१२।२)

satataṃ saṃmataścaiva sadvṛttam anupālaya ||

13.1१३.१

कृष्ण उवाच । (१३।१)

kṛṣṇa uvāca

13.2१३.२

भवान् अभिगतः पूर्वम् अत्र मे नास्ति संशयः । (१३।२)

bhavān abhigataḥ pūrvam atra me nāsti saṃśayaḥ |

13.3१३.३

दृष्टस्तु प्रथमं राजन्मया पार्थो धनंजयः ॥ (१३।३)

dṛṣṭastu prathamaṃ rājanmayā pārtho dhanaṃjayaḥ ||

14.1१४.१

तव पूर्वाभिगमनात् पूर्वं चाप्यस्य दर्शनात् । (१४।१)

tava pūrvābhigamanāt pūrvaṃ cāpyasya darśanāt |

14.2१४.२

साहाय्यम् उभयोर् एव करिष्यामि सुयोधन ॥ (१४।२)

sāhāyyam ubhayor eva kariṣyāmi suyodhana ||

15.1१५.१

प्रवारणं तु बालानां पूर्वं कार्यम् इति श्रुतिः । (१५।१)

pravāraṇaṃ tu bālānāṃ pūrvaṃ kāryam iti śrutiḥ |

15.2१५.२

तस्मात् प्रवारणं पूर्वम् अर्हः पार्थो धनंजयः ॥ (१५।२)

tasmāt pravāraṇaṃ pūrvam arhaḥ pārtho dhanaṃjayaḥ ||

16.1१६.१

मत्संहननतुल्यानां गोपानाम् अर्बुदं महत् । (१६।१)

matsaṃhananatulyānāṃ gopānām arbudaṃ mahat |

16.2१६.२

नारायणा इति ख्याताः सर्वे संग्रामयोधिनः ॥ (१६।२)

nārāyaṇā iti khyātāḥ sarve saṃgrāmayodhinaḥ ||

17.1१७.१

ते वा युधि दुराधर्षा भवन्त्वेकस्य सैनिकाः । (१७।१)

te vā yudhi durādharṣā bhavantvekasya sainikāḥ |

17.2१७.२

अयुध्यमानः संग्रामे न्यस्तशस्त्रो ऽहम् एकतः ॥ (१७।२)

ayudhyamānaḥ saṃgrāme nyastaśastro 'ham ekataḥ ||

18.1१८.१

आभ्याम् अन्यतरं पार्थ यत् ते हृद्यतरं मतम् । (१८।१)

ābhyām anyataraṃ pārtha yat te hṛdyataraṃ matam |

18.2१८.२

तद् वृणीतां भवान् अग्रे प्रवार्यस्त्वं हि धर्मतः ॥ (१८।२)

tad vṛṇītāṃ bhavān agre pravāryastvaṃ hi dharmataḥ ||

19.1१९.१

वैशंपायन उवाच । (१९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

19.2१९.२

एवम् उक्तस्तु कृष्णेन कुन्तीपुत्रो धनंजयः । (१९।२)

evam uktastu kṛṣṇena kuntīputro dhanaṃjayaḥ |

19.3१९.३

अयुध्यमानं संग्रामे वरयामास केशवम् ॥ (१९।३)

ayudhyamānaṃ saṃgrāme varayāmāsa keśavam ||

20.1२०.१

सहस्राणां सहस्रं तु योधानां प्राप्य भारत । (२०।१)

sahasrāṇāṃ sahasraṃ tu yodhānāṃ prāpya bhārata |

20.2२०.२

कृष्णं चापहृतं ज्ञात्वा सम्प्राप परमां मुदम् ॥ (२०।२)

kṛṣṇaṃ cāpahṛtaṃ jñātvā samprāpa paramāṃ mudam ||

21.1२१.१

दुर्योधनस्तु तत् सैन्यं सर्वम् आदाय पार्थिवः । (२१।१)

duryodhanastu tat sainyaṃ sarvam ādāya pārthivaḥ |

21.2२१.२

ततो ऽभ्ययाद् भीमबलो रौहिणेयं महाबलम् ॥ (२१।२)

tato 'bhyayād bhīmabalo rauhiṇeyaṃ mahābalam ||

22.1२२.१

सर्वं चागमने हेतुं स तस्मै संन्यवेदयत् । (२२।१)

sarvaṃ cāgamane hetuṃ sa tasmai saṃnyavedayat |

22.2२२.२

प्रत्युवाच ततः शौरिर् धार्तराष्ट्रम् इदं वचः ॥ (२२।२)

pratyuvāca tataḥ śaurir dhārtarāṣṭram idaṃ vacaḥ ||

23.1२३.१

विदितं ते नरव्याघ्र सर्वं भवितुम् अर्हति । (२३।१)

viditaṃ te naravyāghra sarvaṃ bhavitum arhati |

23.2२३.२

यन्मयोक्तं विराटस्य पुरा वैवाहिके तदा ॥ (२३।२)

yanmayoktaṃ virāṭasya purā vaivāhike tadā ||

24.1२४.१

निगृह्योक्तो हृषीकेशस्त्वदर्थं कुरुनन्दन । (२४।१)

nigṛhyokto hṛṣīkeśastvadarthaṃ kurunandana |

24.2२४.२

मया संबन्धकं तुल्यम् इति राजन् पुनः पुनः ॥ (२४।२)

mayā saṃbandhakaṃ tulyam iti rājan punaḥ punaḥ ||

25.1२५.१

न च तद् वाक्यम् उक्तं वै केशवः प्रत्यपद्यत । (२५।१)

na ca tad vākyam uktaṃ vai keśavaḥ pratyapadyata |

25.2२५.२

न चाहम् उत्सहे कृष्णं विना स्थातुम् अपि क्षणम् ॥ (२५।२)

na cāham utsahe kṛṣṇaṃ vinā sthātum api kṣaṇam ||

26.1२६.१

नाहं सहायः पार्थानां नापि दुर्योधनस्य वै । (२६।१)

nāhaṃ sahāyaḥ pārthānāṃ nāpi duryodhanasya vai |

26.2२६.२

इति मे निश्चिता बुद्धिर् वासुदेवम् अवेक्ष्य ह ॥ (२६।२)

iti me niścitā buddhir vāsudevam avekṣya ha ||

27.1२७.१

जातो ऽसि भारते वंशे सर्वपार्थिवपूजिते । (२७।१)

jāto 'si bhārate vaṃśe sarvapārthivapūjite |

27.2२७.२

गच्छ युध्यस्व धर्मेण क्षात्रेण भरतर्षभ ॥ (२७।२)

gaccha yudhyasva dharmeṇa kṣātreṇa bharatarṣabha ||

28.1२८.१

इत्येवम् उक्तः स तदा परिष्वज्य हलायुधम् । (२८।१)

ityevam uktaḥ sa tadā pariṣvajya halāyudham |

28.2२८.२

कृष्णं चापहृतं ज्ञात्वा युद्धान्मेने जितं जयम् ॥ (२८।२)

kṛṣṇaṃ cāpahṛtaṃ jñātvā yuddhānmene jitaṃ jayam ||

29.1२९.१

सो ऽभ्ययात् कृतवर्माणं धृतराष्ट्रसुतो नृपः । (२९।१)

so 'bhyayāt kṛtavarmāṇaṃ dhṛtarāṣṭrasuto nṛpaḥ |

29.2२९.२

कृतवर्मा ददौ तस्य सेनाम् अक्षौहिणीं तदा ॥ (२९।२)

kṛtavarmā dadau tasya senām akṣauhiṇīṃ tadā ||

30.1३०.१

स तेन सर्वसैन्येन भीमेन कुरुनन्दनः । (३०।१)

sa tena sarvasainyena bhīmena kurunandanaḥ |

30.2३०.२

वृतः प्रतिययौ हृष्टः सुहृदः संप्रहर्षयन् ॥ (३०।२)

vṛtaḥ pratiyayau hṛṣṭaḥ suhṛdaḥ saṃpraharṣayan ||

31.1३१.१

गते दुर्योधने कृष्णः किरीटिनम् अथाब्रवीत् । (३१।१)

gate duryodhane kṛṣṇaḥ kirīṭinam athābravīt |

31.2३१.२

अयुध्यमानः कां बुद्धिम् आस्थायाहं त्वया वृतः ॥ (३१।२)

ayudhyamānaḥ kāṃ buddhim āsthāyāhaṃ tvayā vṛtaḥ ||

32.1३२.१

अर्जुन उवाच । (३२।१)

arjuna uvāca

32.2३२.२

भवान् समर्थस्तान् सर्वान्निहन्तुं नात्र संशयः । (३२।२)

bhavān samarthastān sarvānnihantuṃ nātra saṃśayaḥ |

32.3३२.३

निहन्तुम् अहम् अप्येकः समर्थः पुरुषोत्तम ॥ (३२।३)

nihantum aham apyekaḥ samarthaḥ puruṣottama ||

33.1३३.१

भवांस्तु कीर्तिमांल्लोके तद् यशस्त्वां गमिष्यति । (३३।१)

bhavāṃstu kīrtimāṃlloke tad yaśastvāṃ gamiṣyati |

33.2३३.२

यशसा चाहम् अप्यर्थी तस्माद् असि मया वृतः ॥ (३३।२)

yaśasā cāham apyarthī tasmād asi mayā vṛtaḥ ||

34.1३४.१

सारथ्यं तु त्वया कार्यम् इति मे मानसं सदा । (३४।१)

sārathyaṃ tu tvayā kāryam iti me mānasaṃ sadā |

34.2३४.२

चिररात्रेप्सितं कामं तद् भवान् कर्तुम् अर्हति ॥ (३४।२)

cirarātrepsitaṃ kāmaṃ tad bhavān kartum arhati ||

35.1३५.१

वासुदेव उवाच । (३५।१)

vāsudeva uvāca

35.2३५.२

उपपन्नम् इदं पार्थ यत् स्पर्धेथा मया सह । (३५।२)

upapannam idaṃ pārtha yat spardhethā mayā saha |

35.3३५.३

सारथ्यं ते करिष्यामि कामः संपद्यतां तव ॥ (३५।३)

sārathyaṃ te kariṣyāmi kāmaḥ saṃpadyatāṃ tava ||

36.1३६.१

वैशंपायन उवाच । (३६।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

36.2३६.२

एवं प्रमुदितः पार्थः कृष्णेन सहितस्तदा । (३६।२)

evaṃ pramuditaḥ pārthaḥ kṛṣṇena sahitastadā |

36.3३६.३

वृतो दाशार्हप्रवरैः पुनर् आयाद् युधिष्ठिरम् ॥ (३६।३)

vṛto dāśārhapravaraiḥ punar āyād yudhiṣṭhiram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit