महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 333

1661 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

कस्यचित् त्वथ कालस्य नारदः परमेष्ठिजः । (१।२)

kasyacit tvatha kālasya nāradaḥ parameṣṭhijaḥ |

1.3१.३

दैवं कृत्वा यथान्यायं पित्र्यं चक्रे ततः परम् ॥ (१।३)

daivaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ pitryaṃ cakre tataḥ param ||

2.1२.१

ततस्तं वचनं प्राह ज्येष्ठो धर्मात्मजः प्रभुः । (२।१)

tatastaṃ vacanaṃ prāha jyeṣṭho dharmātmajaḥ prabhuḥ |

2.2२.२

क इज्यते द्विजश्रेष्ठ दैवे पित्र्ये च कल्पिते ॥ (२।२)

ka ijyate dvijaśreṣṭha daive pitrye ca kalpite ||

3.1३.१

त्वया मतिमतां श्रेष्ठ तन्मे शंस यथागमम् । (३।१)

tvayā matimatāṃ śreṣṭha tanme śaṃsa yathāgamam |

3.2३.२

किम् एतत् क्रियते कर्म फलं चास्य किम् इष्यते ॥ (३।२)

kim etat kriyate karma phalaṃ cāsya kim iṣyate ||

4.1४.१

नारद उवाच । (४।१)

nārada uvāca

4.2४.२

त्वयैतत् कथितं पूर्वं दैवं कर्तव्यम् इत्यपि । (४।२)

tvayaitat kathitaṃ pūrvaṃ daivaṃ kartavyam ityapi |

4.3४.३

दैवतं च परो यज्ञः परमात्मा सनातनः ॥ (४।३)

daivataṃ ca paro yajñaḥ paramātmā sanātanaḥ ||

5.1५.१

ततस्तद्भावितो नित्यं यजे वैकुण्ठम् अव्ययम् । (५।१)

tatastadbhāvito nityaṃ yaje vaikuṇṭham avyayam |

5.2५.२

तस्माच्च प्रसृतः पूर्वं ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ (५।२)

tasmācca prasṛtaḥ pūrvaṃ brahmā lokapitāmahaḥ ||

6.1६.१

मम वै पितरं प्रीतः परमेष्ठ्यप्यजीजनत् । (६।१)

mama vai pitaraṃ prītaḥ parameṣṭhyapyajījanat |

6.2६.२

अहं संकल्पजस्तस्य पुत्रः प्रथमकल्पितः ॥ (६।२)

ahaṃ saṃkalpajastasya putraḥ prathamakalpitaḥ ||

7.1७.१

यजाम्यहं पितॄन् साधो नारायणविधौ कृते । (७।१)

yajāmyahaṃ pitṝn sādho nārāyaṇavidhau kṛte |

7.2७.२

एवं स एव भगवान् पिता माता पितामहः । (७।२)

evaṃ sa eva bhagavān pitā mātā pitāmahaḥ |

7.3७.३

इज्यते पितृयज्ञेषु मया नित्यं जगत्पतिः ॥ (७।३)

ijyate pitṛyajñeṣu mayā nityaṃ jagatpatiḥ ||

8.1८.१

श्रुतिश्चाप्यपरा देव पुत्रान् हि पितरो ऽयजन् । (८।१)

śrutiścāpyaparā deva putrān hi pitaro 'yajan |

8.2८.२

वेदश्रुतिः प्रणष्टा च पुनर् अध्यापिता सुतैः । (८।२)

vedaśrutiḥ praṇaṣṭā ca punar adhyāpitā sutaiḥ |

8.3८.३

ततस्ते मन्त्रदाः पुत्राः पितृत्वम् उपपेदिरे ॥ (८।३)

tataste mantradāḥ putrāḥ pitṛtvam upapedire ||

9.1९.१

नूनं पुरैतद् विदितं युवयोर् भावितात्मनोः । (९।१)

nūnaṃ puraitad viditaṃ yuvayor bhāvitātmanoḥ |

9.2९.२

पुत्राश्च पितरश्चैव परस्परम् अपूजयन् ॥ (९।२)

putrāśca pitaraścaiva parasparam apūjayan ||

10.1१०.१

त्रीन् पिण्डान्न्यस्य वै पृथ्व्यां पूर्वं दत्त्वा कुशान् इति । (१०।१)

trīn piṇḍānnyasya vai pṛthvyāṃ pūrvaṃ dattvā kuśān iti |

10.2१०.२

कथं तु पिण्डसंज्ञां ते पितरो लेभिरे पुरा ॥ (१०।२)

kathaṃ tu piṇḍasaṃjñāṃ te pitaro lebhire purā ||

11.1११.१

नरनारायणावूचतुः । (११।१)

naranārāyaṇāvūcatuḥ |

11.2११.२

इमां हि धरणीं पूर्वं नष्टां सागरमेखलाम् । (११।२)

imāṃ hi dharaṇīṃ pūrvaṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalām |

11.3११.३

गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपम् आश्रितः ॥ (११।३)

govinda ujjahārāśu vārāhaṃ rūpam āśritaḥ ||

12.1१२.१

स्थापयित्वा तु धरणीं स्वे स्थाने पुरुषोत्तमः । (१२।१)

sthāpayitvā tu dharaṇīṃ sve sthāne puruṣottamaḥ |

12.2१२.२

जलकर्दमलिप्ताङ्गो लोककार्यार्थम् उद्यतः ॥ (१२।२)

jalakardamaliptāṅgo lokakāryārtham udyataḥ ||

13.1१३.१

प्राप्ते चाह्निककाले स मध्यंदिनगते रवौ । (१३।१)

prāpte cāhnikakāle sa madhyaṃdinagate ravau |

13.2१३.२

दंष्ट्राविलग्नान्मृत्पिण्डान् विधूय सहसा प्रभुः । (१३।२)

daṃṣṭrāvilagnānmṛtpiṇḍān vidhūya sahasā prabhuḥ |

13.3१३.३

स्थापयामास वै पृथ्व्यां कुशान् आस्तीर्य नारद ॥ (१३।३)

sthāpayāmāsa vai pṛthvyāṃ kuśān āstīrya nārada ||

14.1१४.१

स तेष्वात्मानम् उद्दिश्य पित्र्यं चक्रे यथाविधि । (१४।१)

sa teṣvātmānam uddiśya pitryaṃ cakre yathāvidhi |

14.2१४.२

संकल्पयित्वा त्रीन् पिण्डान् स्वेनैव विधिना प्रभुः ॥ (१४।२)

saṃkalpayitvā trīn piṇḍān svenaiva vidhinā prabhuḥ ||

15.1१५.१

आत्मगात्रोष्मसम्भूतैः स्नेहगर्भैस्तिलैर् अपि । (१५।१)

ātmagātroṣmasambhūtaiḥ snehagarbhaistilair api |

15.2१५.२

प्रोक्ष्यापवर्गं देवेशः प्राङ्मुखः कृतवान् स्वयम् ॥ (१५।२)

prokṣyāpavargaṃ deveśaḥ prāṅmukhaḥ kṛtavān svayam ||

16.1१६.१

मर्यादास्थापनार्थं च ततो वचनम् उक्तवान् । (१६।१)

maryādāsthāpanārthaṃ ca tato vacanam uktavān |

16.2१६.२

अहं हि पितरः स्रष्टुम् उद्यतो लोककृत् स्वयम् ॥ (१६।२)

ahaṃ hi pitaraḥ sraṣṭum udyato lokakṛt svayam ||

17.1१७.१

तस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधिं परम् । (१७।१)

tasya cintayataḥ sadyaḥ pitṛkāryavidhiṃ param |

17.2१७.२

दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता ममैते दक्षिणां दिशम् । (१७।२)

daṃṣṭrābhyāṃ pravinirdhūtā mamaite dakṣiṇāṃ diśam |

17.3१७.३

आश्रिता धरणीं पिण्डास् तस्मात् पितर एव ते ॥ (१७।३)

āśritā dharaṇīṃ piṇḍās tasmāt pitara eva te ||

18.1१८.१

त्रयो मूर्तिविहीना वै पिण्डमूर्तिधरास्त्विमे । (१८।१)

trayo mūrtivihīnā vai piṇḍamūrtidharāstvime |

18.2१८.२

भवन्तु पितरो लोके मया सृष्टाः सनातनाः ॥ (१८।२)

bhavantu pitaro loke mayā sṛṣṭāḥ sanātanāḥ ||

19.1१९.१

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । (१९।१)

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ |

19.2१९.२

अहम् एवात्र विज्ञेयस्त्रिषु पिण्डेषु संस्थितः ॥ (१९।२)

aham evātra vijñeyastriṣu piṇḍeṣu saṃsthitaḥ ||

20.1२०.१

नास्ति मत्तो ऽधिकः कश्चित् को वाभ्यर्च्यो मया स्वयम् । (२०।१)

nāsti matto 'dhikaḥ kaścit ko vābhyarcyo mayā svayam |

20.2२०.२

को वा मम पिता लोके अहम् एव पितामहः ॥ (२०।२)

ko vā mama pitā loke aham eva pitāmahaḥ ||

21.1२१.१

पितामहपिता चैव अहम् एवात्र कारणम् । (२१।१)

pitāmahapitā caiva aham evātra kāraṇam |

21.2२१.२

इत्येवम् उक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपिः ॥ (२१।२)

ityevam uktvā vacanaṃ devadevo vṛṣākapiḥ ||

22.1२२.१

वराहपर्वते विप्र दत्त्वा पिण्डान् सविस्तरान् । (२२।१)

varāhaparvate vipra dattvā piṇḍān savistarān |

22.2२२.२

आत्मानं पूजयित्वैव तत्रैवादर्शनं गतः ॥ (२२।२)

ātmānaṃ pūjayitvaiva tatraivādarśanaṃ gataḥ ||

23.1२३.१

एतदर्थं शुभमते पितरः पिण्डसंज्ञिताः । (२३।१)

etadarthaṃ śubhamate pitaraḥ piṇḍasaṃjñitāḥ |

23.2२३.२

लभन्ते सततं पूजां वृषाकपिवचो यथा ॥ (२३।२)

labhante satataṃ pūjāṃ vṛṣākapivaco yathā ||

24.1२४.१

ये यजन्ति पितॄन् देवान् गुरूंश्चैवातिथींस्तथा । (२४।१)

ye yajanti pitṝn devān gurūṃścaivātithīṃstathā |

24.2२४.२

गाश्चैव द्विजमुख्यांश्च पृथिवीं मातरं तथा । (२४।२)

gāścaiva dvijamukhyāṃśca pṛthivīṃ mātaraṃ tathā |

24.3२४.३

कर्मणा मनसा वाचा विष्णुम् एव यजन्ति ते ॥ (२४।३)

karmaṇā manasā vācā viṣṇum eva yajanti te ||

25.1२५.१

अन्तर्गतः स भगवान् सर्वसत्त्वशरीरगः । (२५।१)

antargataḥ sa bhagavān sarvasattvaśarīragaḥ |

25.2२५.२

समः सर्वेषु भूतेषु ईश्वरः सुखदुःखयोः । (२५।२)

samaḥ sarveṣu bhūteṣu īśvaraḥ sukhaduḥkhayoḥ |

25.3२५.३

महान्महात्मा सर्वात्मा नारायण इति श्रुतः ॥ (२५।३)

mahānmahātmā sarvātmā nārāyaṇa iti śrutaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 333

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit