मन्त्रिण ऊचुः । (१।१)

ततः स राजा राजेन्द्र स्कन्धे तस्य भुजंगमम् । (१।२)

मुनेः क्षुत्क्षाम आसज्य स्वपुरं पुनर् आययौ ॥ (१।३)

ऋषेस्तस्य तु पुत्रो ऽभूद् गवि जातो महायशाः । (२।१)

शृङ्गी नाम महातेजास् तिग्मवीर्यो ऽतिकोपनः ॥ (२।२)

ब्रह्माणं सो ऽभ्युपागम्य मुनिः पूजां चकार ह । (३।१)

अनुज्ञातो गतस्तत्र शृङ्गी शुश्राव तं तदा । (३।२)

सख्युः सकाशात् पितरं पित्रा ते धर्षितं तथा ॥ (३।३)

मृतं सर्पं समासक्तं पित्रा ते जनमेजय । (४।१)

वहन्तं कुरुशार्दूल स्कन्धेनानपकारिणम् ॥ (४।२)

तपस्विनम् अतीवाथ तं मुनिप्रवरं नृप । (५।१)

जितेन्द्रियं विशुद्धं च स्थितं कर्मण्यथाद्भुते ॥ (५।२)

तपसा द्योतितात्मानं स्वेष्वङ्गेषु यतं तथा । (६।१)

शुभाचारं शुभकथं सुस्थिरं तम् अलोलुपम् ॥ (६।२)

अक्षुद्रम् अनसूयं च वृद्धं मौनव्रते स्थितम् । (७।१)

शरण्यं सर्वभूतानां पित्रा विप्रकृतं तव ॥ (७।२)

शशापाथ स तच्छ्रुत्वा पितरं ते रुषान्वितः । (८।१)

ऋषेः पुत्रो महातेजा बालो ऽपि स्थविरैर् वरः ॥ (८।२)

स क्षिप्रम् उदकं स्पृष्ट्वा रोषाद् इदम् उवाच ह । (९।१)

पितरं ते ऽभिसंधाय तेजसा प्रज्वलन्न् इव ॥ (९।२)

अनागसि गुरौ यो मे मृतं सर्पम् अवासृजत् । (१०।१)

तं नागस्तक्षकः क्रुद्धस्तेजसा सादयिष्यति । (१०।२)

आशीविषस्तिग्मतेजा मद्वाक्यबलचोदितः । (१०।३)

सप्तरात्राद् इतः पापं पश्य मे तपसो बलम् ॥ (१०।४)

इत्युक्त्वा प्रययौ तत्र पिता यत्रास्य सो ऽभवत् । (११।१)

दृष्ट्वा च पितरं तस्मै शापं तं प्रत्यवेदयत् ॥ (११।२)

स चापि मुनिशार्दूलः प्रेषयामास ते पितुः । (१२।१)

शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं गुणान्वितम् । (१२।२)

आचख्यौ स च विश्रान्तो राज्ञः सर्वम् अशेषतः । (१२।३)

शप्तो ऽसि मम पुत्रेण यत्तो भव महीपते । (१२।४)

तक्षकस्त्वां महाराज तेजसा सादयिष्यति ॥ (१२।५)

श्रुत्वा तु तद् वचो घोरं पिता ते जनमेजय । (१३।१)

यत्तो ऽभवत् परित्रस्तस्तक्षकात् पन्नगोत्तमात् ॥ (१३।२)

ततस्तस्मिंस्तु दिवसे सप्तमे समुपस्थिते । (१४।१)

राज्ञः समीपं ब्रह्मर्षिः काश्यपो गन्तुम् ऐच्छत ॥ (१४।२)

तं ददर्शाथ नागेन्द्रः काश्यपं तक्षकस्तदा । (१५।१)

तम् अब्रवीत् पन्नगेन्द्रः काश्यपं त्वरितं व्रजन् । (१५।२)

क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति ॥ (१५।३)

काश्यप उवाच । (१६।१)

यत्र राजा कुरुश्रेष्ठः परिक्षिन् नाम वै द्विज । (१६।२)

तक्षकेण भुजंगेन धक्ष्यते किल तत्र वै ॥ (१६।३)

गच्छाम्यहं तं त्वरितः सद्यः कर्तुम् अपज्वरम् । (१७।१)

मयाभिपन्नं तं चापि न सर्पो धर्षयिष्यति ॥ (१७।२)

तक्षक उवाच । (१८।१)

किमर्थं तं मया दष्टं संजीवयितुम् इच्छसि । (१८।२)

अहं स तक्षको ब्रह्मन् पश्य मे वीर्यम् अद्भुतम् । (१८।३)

न शक्तस्त्वं मया दष्टं तं संजीवयितुं नृपम् । (१८।४)

इत्युक्त्वा तक्षकस्तत्र सो ऽदशद् वै वनस्पतिम् । (१८।५)

स दष्टमात्रो नागेन भस्मीभूतो ऽभवन् नगः । (१८।६)

काश्यपश्च ततो राजन्न् अजीवयत तं नगम् । (१८।७)

ततस्तं लोभयामास कामं ब्रूहीति तक्षकः । (१८।८)

स एवम् उक्तस्तं प्राह काश्यपस्तक्षकं पुनः । (१८।९)

ब्रूहि कामम् अहं ते ऽद्य दद्मि स्वं वेश्म गम्यताम् ॥ (१८।१०)

मन्त्रिण ऊचुः । (१९।१)

धनलिप्सुर् अहं तत्र यामीत्युक्तश्च तेन सः । (१९।२)

तम् उवाच महात्मानं मानयञ्श्लक्ष्णया गिरा ॥ (१९।३)

यावद् धनं प्रार्थयसे तस्माद् राज्ञस्ततो ऽधिकम् । (२०।१)

गृहाण मत्त एव त्वं संनिवर्तस्व चानघ ॥ (२०।२)

स एवम् उक्तो नागेन काश्यपो द्विपदां वरः । (२१।१)

लब्ध्वा वित्तं निववृते तक्षकाद् यावद् ईप्सितम् ॥ (२१।२)

तस्मिन् प्रतिगते विप्रे छद्मनोपेत्य तक्षकः । (२२।१)

तं नृपं नृपतिश्रेष्ठ पितरं धार्मिकं तव ॥ (२२।२)

प्रासादस्थं यत्तम् अपि दग्धवान् विषवह्निना । (२३।१)

ततस्त्वं पुरुषव्याघ्र विजयायाभिषेचितः ॥ (२३।२)

एतद् दृष्टं श्रुतं चापि यथावन् नृपसत्तम । (२४।१)

अस्माभिर् निखिलं सर्वं कथितं ते सुदारुणम् ॥ (२४।२)

श्रुत्वा चैतं नृपश्रेष्ठ पार्थिवस्य पराभवम् । (२५।१)

अस्य चर्षेर् उत्तङ्कस्य विधत्स्व यद् अनन्तरम् । (२५।२)

सौतिर् उवाच । (२५।३)

जनमेजय उवाच । (२५।४)

एतस्मिन्न् एव काले तु स राजा जनमेजयः । (२५।५)

उवाच मन्त्रिणः सर्वान् इदं वाक्यम् अरिंदमः । (२५।६)

अथ तत् कथितं केन यद् वृत्तं तद् वनस्पतौ । (२५।७)

आश्चर्यभूतं लोकस्य भस्मराशीकृतं तदा । (२५।८)

यद् वृक्षं जीवयामास काश्यपस्तक्षकेण वै । (२५।९)

नूनं मन्त्रैर् हतविषो न प्रणश्येत काश्यपात् । (२५।१०)

चिन्तयामास पापात्मा मनसा पन्नगाधमः । (२५।११)

दष्टं यदि मया विप्रः पार्थिवं जीवयिष्यति । (२५।१२)

तक्षकः संहतविषो लोके यास्यति हास्यताम् । (२५।१३)

विचिन्त्यैवं कृता तेन ध्रुवं तुष्टिर् द्विजस्य वै । (२५।१४)

भविष्यति ह्युपायेन यस्य दास्यामि यातनाम् ॥ (२५।१५)

जनमेजय उवाच । (२६।१)

एतत् तु श्रोतुम् इच्छामि अटव्यां निर्जने वने । (२६।२)

संवादं पन्नगेन्द्रस्य काश्यपस्य च यत् तदा ॥ (२६।३)

केन दृष्टं श्रुतं चापि भवतां श्रोत्रम् आगतम् । (२७।१)

श्रुत्वा चाथ विधास्यामि पन्नगान्तकरीं मतिम् ॥ (२७।२)

मन्त्रिण ऊचुः । (२८।१)

शृणु राजन् यथास्माकं येनैतत् कथितं पुरा । (२८।२)

समागमं द्विजेन्द्रस्य पन्नगेन्द्रस्य चाध्वनि ॥ (२८।३)

तस्मिन् वृक्षे नरः कश्चिद् इन्धनार्थाय पार्थिव । (२९।१)

विचिन्वन् पूर्वम् आरूढः शुष्कशाखं वनस्पतिम् । (२९।२)

अबुध्यमानौ तं तत्र वृक्षस्थं पन्नगद्विजौ ॥ (२९।३)

स तु तेनैव वृक्षेण भस्मीभूतो ऽभवत् तदा । (३०।१)

द्विजप्रभावाद् राजेन्द्र जीवितः सवनस्पतिः ॥ (३०।२)

तेन गत्वा नृपश्रेष्ठ नगरे ऽस्मिन् निवेदितम् । (३१।१)

यथावृत्तं तु तत् सर्वं तक्षकस्य द्विजस्य च ॥ (३१।२)

एतत् ते कथितं राजन् यथावृत्तं यथाश्रुतम् । (३२।१)

श्रुत्वा तु नृपशार्दूल प्रकुरुष्व यथेप्सितम् ॥ (३२।२)

सूत उवाच । (३३।१)

मन्त्रिणां तु वचः श्रुत्वा स राजा जनमेजयः । (३३।२)

पर्यतप्यत दुःखार्तः प्रत्यपिंषत् करे करम् ॥ (३३।३)

निःश्वासम् उष्णम् असकृद् दीर्घं राजीवलोचनः । (३४।१)

मुमोचाश्रूणि च तदा नेत्राभ्यां प्रततं नृपः । (३४।२)

उवाच च महीपालो दुःखशोकसमन्वितः । (३४।३)

दुर्धरं बाष्पम् उत्सृज्य स्पृष्ट्वा चापो यथाविधि । (३४।४)

मुहूर्तम् इव च ध्यात्वा निश्चित्य मनसा नृपः । (३४।५)

अमर्षी मन्त्रिणः सर्वान् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३४।६)

श्रुत्वैतद् भवतां वाक्यं पितुर् मे स्वर्गतिं प्रति । (३५।१)

निश्चितेयं मम मतिर् या वै तां मे निबोधत ॥ (३५।२)

अनन्तरम् अहं मन्ये तक्षकाय दुरात्मने । (३६।१)

प्रतिकर्तव्यम् इत्येव येन मे हिंसितः पिता ॥ (३६।२)

ऋषेर् हि शृङ्गेर् वचनं कृत्वा दग्ध्वा च पार्थिवम् । (३७।१)

इयं दुरात्मता तस्य काश्यपं यो न्यवर्तयत् । (३७।२)

यदि गच्छेद् असौ पापो ननु जीवेत् पिता मम ॥ (३७।३)

परिहीयेत किं तस्य यदि जीवेत् स पार्थिवः । (३८।१)

काश्यपस्य प्रसादेन मन्त्रिणां सुनयेन च ॥ (३८।२)

स तु वारितवान् मोहात् काश्यपं द्विजसत्तमम् । (३९।१)

संजिजीवयिषुं प्राप्तं राजानम् अपराजितम् ॥ (३९।२)

महान् अतिक्रमो ह्येष तक्षकस्य दुरात्मनः । (४०।१)

द्विजस्य यो ऽददद् द्रव्यं मा नृपं जीवयेद् इति ॥ (४०।२)

उत्तङ्कस्य प्रियं कुर्वन्न् आत्मनश्च महत् प्रियम् । (४१।१)

भवतां चैव सर्वेषां यास्याम्यपचितिं पितुः । (४१।२)

सर्पसत्रं विधास्यामि नागानां क्षयकारकम् ॥ (४१।३)