भीष्म उवाच । (१।१)

ततस्तृतीये दिवसे समे देशे व्यवस्थितः । (१।२)

प्रेषयामास मे राजन् प्राप्तो ऽस्मीति महाव्रतः ॥ (१।३)

तम् आगतम् अहं श्रुत्वा विषयान्तं महाबलम् । (२।१)

अभ्यगच्छं जवेनाशु प्रीत्या तेजोनिधिं प्रभुम् ॥ (२।२)

गां पुरस्कृत्य राजेन्द्र ब्राह्मणैः परिवारितः । (३।१)

ऋत्विग्भिर् देवकल्पैश्च तथैव च पुरोहितैः ॥ (३।२)

स माम् अभिगतं दृष्ट्वा जामदग्न्यः प्रतापवान् । (४।१)

प्रतिजग्राह तां पूजां वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (४।२)

भीष्म कां बुद्धिम् आस्थाय काशिराजसुता त्वया । (५।१)

अकामेयम् इहानीता पुनश्चैव विसर्जिता ॥ (५।२)

विभ्रंशिता त्वया हीयं धर्मावाप्तेः परावरात् । (६।१)

परामृष्टां त्वया हीमां को हि गन्तुम् इहार्हति ॥ (६।२)

प्रत्याख्याता हि शाल्वेन त्वया नीतेति भारत । (७।१)

तस्माद् इमां मन्नियोगात् प्रतिगृह्णीष्व भारत ॥ (७।२)

स्वधर्मं पुरुषव्याघ्र राजपुत्री लभत्वियम् । (८।१)

न युक्तम् अवमानो ऽयं कर्तुं राज्ञा त्वयानघ ॥ (८।२)

ततस्तं नातिमनसं समुदीक्ष्याहम् अब्रुवम् । (९।१)

नाहम् एनां पुनर् दद्यां भ्रात्रे ब्रह्मन् कथंचन ॥ (९।२)

शाल्वस्याहम् इति प्राह पुरा माम् इह भार्गव । (१०।१)

मया चैवाभ्यनुज्ञाता गता सौभपुरं प्रति ॥ (१०।२)

न भयान्नाप्यनुक्रोशान्न लोभान्नार्थकाम्यया । (११।१)

क्षत्रधर्मम् अहं जह्याम् इति मे व्रतम् आहितम् ॥ (११।२)

अथ माम् अब्रवीद् रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः । (१२।१)

न करिष्यसि चेद् एतद् वाक्यं मे कुरुपुंगव ॥ (१२।२)

हनिष्यामि सहामात्यं त्वाम् अद्येति पुनः पुनः । (१३।१)

संरम्भाद् अब्रवीद् रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ॥ (१३।२)

तम् अहं गीर्भिर् इष्टाभिः पुनः पुनर् अरिंदमम् । (१४।१)

अयाचं भृगुशार्दूलं न चैव प्रशशाम सः ॥ (१४।२)

तम् अहं प्रणम्य शिरसा भूयो ब्राह्मणसत्तमम् । (१५।१)

अब्रुवं कारणं किं तद् यत् त्वं योद्धुम् इहेच्छसि ॥ (१५।२)

इष्वस्त्रं मम बालस्य भवतैव चतुर्विधम् । (१६।१)

उपदिष्टं महाबाहो शिष्यो ऽस्मि तव भार्गव ॥ (१६।२)

ततो माम् अब्रवीद् रामः क्रोधसंरक्तलोचनः । (१७।१)

जानीषे मां गुरुं भीष्म न चेमां प्रतिगृह्णसे । (१७।२)

सुतां काश्यस्य कौरव्य मत्प्रियार्थं महीपते ॥ (१७।३)

न हि ते विद्यते शान्तिर् अन्यथा कुरुनन्दन । (१८।१)

गृहाणेमां महाबाहो रक्षस्व कुलम् आत्मनः । (१८।२)

त्वया विभ्रंशिता हीयं भर्तारं नाभिगच्छति ॥ (१८।३)

तथा ब्रुवन्तं तम् अहं रामं परपुरंजयम् । (१९।१)

नैतद् एवं पुनर् भावि ब्रह्मर्षे किं श्रमेण ते ॥ (१९।२)

गुरुत्वं त्वयि सम्प्रेक्ष्य जामदग्न्य पुरातनम् । (२०।१)

प्रसादये त्वां भगवंस्त्यक्तैषा हि पुरा मया ॥ (२०।२)

को जातु परभावां हि नारीं व्यालीम् इव स्थिताम् । (२१।१)

वासयेत गृहे जानन् स्त्रीणां दोषान्महात्ययान् ॥ (२१।२)

न भयाद् वासवस्यापि धर्मं जह्यां महाद्युते । (२२।१)

प्रसीद मा वा यद् वा ते कार्यं तत् कुरु माचिरम् ॥ (२२।२)

अयं चापि विशुद्धात्मन् पुराणे श्रूयते विभो । (२३।१)

मरुत्तेन महाबुद्धे गीतः श्लोको महात्मना ॥ (२३।२)

गुरोर् अप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यम् अजानतः । (२४।१)

उत्पथप्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम् ॥ (२४।२)

स त्वं गुरुर् इति प्रेम्णा मया संमानितो भृशम् । (२५।१)

गुरुवृत्तं न जानीषे तस्माद् योत्स्याम्यहं त्वया ॥ (२५।२)

गुरुं न हन्यां समरे ब्राह्मणं च विशेषतः । (२६।१)

विशेषतस्तपोवृद्धम् एवं क्षान्तं मया तव ॥ (२६।२)

उद्यतेषुम् अथो दृष्ट्वा ब्राह्मणं क्षत्रबन्धुवत् । (२७।१)

यो हन्यात् समरे क्रुद्धो युध्यन्तम् अपलायिनम् । (२७।२)

ब्रह्महत्या न तस्य स्याद् इति धर्मेषु निश्चयः ॥ (२७।३)

क्षत्रियाणां स्थितो धर्मे क्षत्रियो ऽस्मि तपोधन । (२८।१)

यो यथा वर्तते यस्मिंस्तथा तस्मिन् प्रवर्तयन् । (२८।२)

नाधर्मं समवाप्नोति नरः श्रेयश्च विन्दति ॥ (२८।३)

अर्थे वा यदि वा धर्मे समर्थो देशकालवित् । (२९।१)

अनर्थसंशयापन्नः श्रेयान्निःसंशयेन च ॥ (२९।२)

यस्मात् संशयिते ऽर्थे ऽस्मिन् यथान्यायं प्रवर्तसे । (३०।१)

तस्माद् योत्स्यामि सहितस्त्वया राम महाहवे । (३०।२)

पश्य मे बाहुवीर्यं च विक्रमं चातिमानुषम् ॥ (३०।३)

एवं गते ऽपि तु मया यच्छक्यं भृगुनन्दन । (३१।१)

तत् करिष्ये कुरुक्षेत्रे योत्स्ये विप्र त्वया सह । (३१।२)

द्वंद्वे राम यथेष्टं ते सज्जो भव महामुने ॥ (३१।३)

तत्र त्वं निहतो राम मया शरशताचितः । (३२।१)

लप्स्यसे निर्जितांल् लोकाञ् शस्त्रपूतो महारणे ॥ (३२।२)

स गच्छ विनिवर्तस्व कुरुक्षेत्रं रणप्रिय । (३३।१)

तत्रैष्यामि महाबाहो युद्धाय त्वां तपोधन ॥ (३३।२)

अपि यत्र त्वया राम कृतं शौचं पुरा पितुः । (३४।१)

तत्राहम् अपि हत्वा त्वां शौचं कर्तास्मि भार्गव ॥ (३४।२)

तत्र गच्छस्व राम त्वं त्वरितं युद्धदुर्मद । (३५।१)

व्यपनेष्यामि ते दर्पं पौराणं ब्राह्मणब्रुव ॥ (३५।२)

यच्चापि कत्थसे राम बहुशः परिषत्सु वै । (३६।१)

निर्जिताः क्षत्रिया लोके मयैकेनेति तच्छृणु ॥ (३६।२)

न तदा जायते भीष्मो मद्विधः क्षत्रियो ऽपि वा । (३७।१)

यस्ते युद्धमयं दर्पं कामं च व्यपनाशयेत् ॥ (३७।२)

सो ऽहं जातो महाबाहो भीष्मः परपुरंजयः । (३८।१)

व्यपनेष्यामि ते दर्पं युद्धे राम न संशयः ॥ (३८।२)