वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः कृष्णस्य तद् वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् । (१।२)

श्रुत्वा शांतनवो भीष्मः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ॥ (१।३)

लोकनाथ महाबाहो शिव नारायणाच्युत । (२।१)

तव वाक्यम् अभिश्रुत्य हर्षेणास्मि परिप्लुतः ॥ (२।२)

किं चाहम् अभिधास्यामि वाक्पते तव संनिधौ । (३।१)

यदा वाचोगतं सर्वं तव वाचि समाहितम् ॥ (३।२)

यद्धि किंचित् कृतं लोके कर्तव्यं क्रियते च यत् । (४।१)

त्वत्तस्तन्निःसृतं देव लोका बुद्धिमया हि ते ॥ (४।२)

कथयेद् देवलोकं यो देवराजसमीपतः । (५।१)

धर्मकामार्थशास्त्राणां सो ऽर्थान् ब्रूयात् तवाग्रतः ॥ (५।२)

शराभिघाताद् व्यथितं मनो मे मधुसूदन । (६।१)

गात्राणि चावसीदन्ति न च बुद्धिः प्रसीदति ॥ (६।२)

न च मे प्रतिभा काचिद् अस्ति किंचित् प्रभाषितुम् । (७।१)

पीड्यमानस्य गोविन्द विषानलसमैः शरैः ॥ (७।२)

बलं मेधाः प्रजरति प्राणाः संत्वरयन्ति च । (८।१)

मर्माणि परितप्यन्ते भ्रान्तं चेतस्तथैव च ॥ (८।२)

दौर्बल्यात् सज्जते वाङ् मे स कथं वक्तुम् उत्सहे । (९।१)

साधु मे त्वं प्रसीदस्व दाशार्हकुलनन्दन ॥ (९।२)

तत् क्षमस्व महाबाहो न ब्रूयां किंचिद् अच्युत । (१०।१)

त्वत्संनिधौ च सीदेत वाचस्पतिर् अपि ब्रुवन् ॥ (१०।२)

न दिशः सम्प्रजानामि नाकाशं न च मेदिनीम् । (११।१)

केवलं तव वीर्येण तिष्ठामि मधुसूदन ॥ (११।२)

स्वयम् एव प्रभो तस्माद् धर्मराजस्य यद्धितम् । (१२।१)

तद् ब्रवीह्याशु सर्वेषाम् आगमानां त्वम् आगमः ॥ (१२।२)

कथं त्वयि स्थिते लोके शाश्वते लोककर्तरि । (१३।१)

प्रब्रूयान्मद्विधः कश्चिद् गुरौ शिष्य इव स्थिते ॥ (१३।२)

वासुदेव उवाच । (१४।१)

उपपन्नम् इदं वाक्यं कौरवाणां धुरंधरे । (१४।२)

महावीर्ये महासत्त्वे स्थिते सर्वार्थदर्शिनि ॥ (१४।३)

यच्च माम् आत्थ गाङ्गेय बाणघातरुजं प्रति । (१५।१)

गृहाणात्र वरं भीष्म मत्प्रसादकृतं विभो ॥ (१५।२)

न ते ग्लानिर् न ते मूर्छा न दाहो न च ते रुजा । (१६।१)

प्रभविष्यन्ति गाङ्गेय क्षुत्पिपासे न चाप्युत ॥ (१६।२)

ज्ञानानि च समग्राणि प्रतिभास्यन्ति ते ऽनघ । (१७।१)

न च ते क्वचिद् आसक्तिर् बुद्धेः प्रादुर्भविष्यति ॥ (१७।२)

सत्त्वस्थं च मनो नित्यं तव भीष्म भविष्यति । (१८।१)

रजस्तमोभ्यां रहितं घनैर् मुक्त इवोडुराट् ॥ (१८।२)

यद् यच्च धर्मसंयुक्तम् अर्थयुक्तम् अथापि वा । (१९।१)

चिन्तयिष्यसि तत्राग्र्या बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ (१९।२)

इमं च राजशार्दूल भूतग्रामं चतुर्विधम् । (२०।१)

चक्षुर् दिव्यं समाश्रित्य द्रक्ष्यस्यमितविक्रम ॥ (२०।२)

चतुर्विधं प्रजाजालं संयुक्तो ज्ञानचक्षुषा । (२१।१)

भीष्म द्रक्ष्यसि तत्त्वेन जले मीन इवामले ॥ (२१।२)

वैशंपायन उवाच । (२२।१)

ततस्ते व्याससहिताः सर्व एव महर्षयः । (२२।२)

ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर् वचोभिः कृष्णम् अर्चयन् ॥ (२२।३)

ततः सर्वार्तवं दिव्यं पुष्पवर्षं नभस्तलात् । (२३।१)

पपात यत्र वार्ष्णेयः सगाङ्गेयः सपाण्डवः ॥ (२३।२)

वादित्राणि च दिव्यानि जगुश्चाप्सरसां गणाः । (२४।१)

न चाहितम् अनिष्टं वा किंचित् तत्र व्यदृश्यत ॥ (२४।२)

ववौ शिवः सुखो वायुः सर्वगन्धवहः शुचिः । (२५।१)

शान्तायां दिशि शान्ताश्च प्रावदन्मृगपक्षिणः ॥ (२५।२)

ततो मुहूर्ताद् भगवान् सहस्रांशुर् दिवाकरः । (२६।१)

दहन् वनम् इवैकान्ते प्रतीच्यां प्रत्यदृश्यत ॥ (२६।२)

ततो महर्षयः सर्वे समुत्थाय जनार्दनम् । (२७।१)

भीष्मम् आमन्त्रयांचक्रू राजानं च युधिष्ठिरम् ॥ (२७।२)

ततः प्रणामम् अकरोत् केशवः पाण्डवस्तथा । (२८।१)

सात्यकिः संजयश्चैव स च शारद्वतः कृपः ॥ (२८।२)

ततस्ते धर्मनिरताः सम्यक् तैर् अभिपूजिताः । (२९।१)

श्वः समेष्याम इत्युक्त्वा यथेष्टं त्वरिता ययुः ॥ (२९।२)

तथैवामन्त्र्य गाङ्गेयं केशवस्ते च पाण्डवाः । (३०।१)

प्रदक्षिणम् उपावृत्य रथान् आरुरुहुः शुभान् ॥ (३०।२)

ततो रथैः काञ्चनदन्तकूबरैर् महीधराभैः समदैश्च दन्तिभिः । (३१।१)

हयैः सुपर्णैर् इव चाशुगामिभिः पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः ॥ (३१।२)

ययौ रथानां पुरतो हि सा चमूस् तथैव पश्चाद् अतिमात्रसारिणी । (३२।१)

पुरश्च पश्चाच्च यथा महानदी पुरर्क्षवन्तं गिरिम् एत्य नर्मदा ॥ (३२।२)

ततः पुरस्ताद् भगवान्निशाकरः समुत्थितस्ताम् अभिहर्षयंश्चमूम् । (३३।१)

दिवाकरापीतरसास् तथौषधीः पुनः स्वकेनैव गुणेन योजयन् ॥ (३३।२)

ततः पुरं सुरपुरसंनिभद्युति प्रविश्य ते यदुवृषपाण्डवास्तदा । (३४।१)

यथोचितान् भवनवरान् समाविशञ् श्रमान्विता मृगपतयो गुहा इव ॥ (३४।२)