संजय उवाच । (१।१)

कृपस्य वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं शुभम् । (१।२)

अश्वत्थामा महाराज दुःखशोकसमन्वितः ॥ (१।३)

दह्यमानस्तु शोकेन प्रदीप्तेनाग्निना यथा । (२।१)

क्रूरं मनस्ततः कृत्वा तावुभौ प्रत्यभाषत ॥ (२।२)

पुरुषे पुरुषे बुद्धिः सा सा भवति शोभना । (३।१)

तुष्यन्ति च पृथक् सर्वे प्रज्ञया ते स्वया स्वया ॥ (३।२)

सर्वो हि मन्यते लोक आत्मानं बुद्धिमत्तरम् । (४।१)

सर्वस्यात्मा बहुमतः सर्वात्मानं प्रशंसति ॥ (४।२)

सर्वस्य हि स्वका प्रज्ञा साधुवादे प्रतिष्ठिता । (५।१)

परबुद्धिं च निन्दन्ति स्वां प्रशंसन्ति चासकृत् ॥ (५।२)

कारणान्तरयोगेन योगे येषां समा मतिः । (६।१)

ते ऽन्योन्येन च तुष्यन्ति बहु मन्यन्ति चासकृत् ॥ (६।२)

तस्यैव तु मनुष्यस्य सा सा बुद्धिस्तदा तदा । (७।१)

कालयोगविपर्यासं प्राप्यान्योन्यं विपद्यते ॥ (७।२)

अचिन्त्यत्वाद्धि चित्तानां मनुष्याणां विशेषतः । (८।१)

चित्तवैकल्यम् आसाद्य सा सा बुद्धिः प्रजायते ॥ (८।२)

यथा हि वैद्यः कुशलो ज्ञात्वा व्याधिं यथाविधि । (९।१)

भेषजं कुरुते योगात् प्रशमार्थम् इहाभिभो ॥ (९।२)

एवं कार्यस्य योगार्थं बुद्धिं कुर्वन्ति मानवाः । (१०।१)

प्रज्ञया हि स्वया युक्तास्तां च निन्दन्ति मानवाः ॥ (१०।२)

अन्यया यौवने मर्त्यो बुद्ध्या भवति मोहितः । (११।१)

मध्ये ऽन्यया जरायां तु सो ऽन्यां रोचयते मतिम् ॥ (११।२)

व्यसनं वा पुनर् घोरं समृद्धिं वापि तादृशीम् । (१२।१)

अवाप्य पुरुषो भोज कुरुते बुद्धिवैकृतम् ॥ (१२।२)

एकस्मिन्न् एव पुरुषे सा सा बुद्धिस्तदा तदा । (१३।१)

भवत्यनित्यप्रज्ञत्वात् सा तस्यैव न रोचते ॥ (१३।२)

निश्चित्य तु यथाप्रज्ञं यां मतिं साधु पश्यति । (१४।१)

तस्यां प्रकुरुते भावं सा तस्योद्योगकारिका ॥ (१४।२)

सर्वो हि पुरुषो भोज साध्वेतद् इति निश्चितः । (१५।१)

कर्तुम् आरभते प्रीतो मरणादिषु कर्मसु ॥ (१५।२)

सर्वे हि युक्तिं विज्ञाय प्रज्ञां चापि स्वकां नराः । (१६।१)

चेष्टन्ते विविधाश्चेष्टा हितम् इत्येव जानते ॥ (१६।२)

उपजाता व्यसनजा येयम् अद्य मतिर् मम । (१७।१)

युवयोस्तां प्रवक्ष्यामि मम शोकविनाशिनीम् ॥ (१७।२)

प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा कर्म तासु विधाय च । (१८।१)

वर्णे वर्णे समाधत्त एकैकं गुणवत्तरम् ॥ (१८।२)

ब्राह्मणे दमम् अव्यग्रं क्षत्रिये तेज उत्तमम् । (१९।१)

दाक्ष्यं वैश्ये च शूद्रे च सर्ववर्णानुकूलताम् ॥ (१९।२)

अदान्तो ब्राह्मणो ऽसाधुर् निस्तेजाः क्षत्रियो ऽधमः । (२०।१)

अदक्षो निन्द्यते वैश्यः शूद्रश्च प्रतिकूलवान् ॥ (२०।२)

सो ऽस्मि जातः कुले श्रेष्ठे ब्राह्मणानां सुपूजिते । (२१।१)

मन्दभाग्यतयास्म्येतं क्षत्रधर्मम् अनुष्ठितः ॥ (२१।२)

क्षत्रधर्मं विदित्वाहं यदि ब्राह्मण्यसंश्रितम् । (२२।१)

प्रकुर्यां सुमहत् कर्म न मे तत् साधु संमतम् ॥ (२२।२)

धारयित्वा धनुर् दिव्यं दिव्यान्यस्त्राणि चाहवे । (२३।१)

पितरं निहतं दृष्ट्वा किं नु वक्ष्यामि संसदि ॥ (२३।२)

सो ऽहम् अद्य यथाकामं क्षत्रधर्मम् उपास्य तम् । (२४।१)

गन्तास्मि पदवीं राज्ञः पितुश्चापि महाद्युतेः ॥ (२४।२)

अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विश्वस्ता जितकाशिनः । (२५।१)

विमुक्तयुग्यकवचा हर्षेण च समन्विताः । (२५।२)

वयं जिता मताश्चैषां श्रान्ता व्यायमनेन च ॥ (२५।३)

तेषां निशि प्रसुप्तानां स्वस्थानां शिबिरे स्वके । (२६।१)

अवस्कन्दं करिष्यामि शिबिरस्याद्य दुष्करम् ॥ (२६।२)

तान् अवस्कन्द्य शिबिरे प्रेतभूतान् विचेतसः । (२७।१)

सूदयिष्यामि विक्रम्य मघवान् इव दानवान् ॥ (२७।२)

अद्य तान् सहितान् सर्वान् धृष्टद्युम्नपुरोगमान् । (२८।१)

सूदयिष्यामि विक्रम्य कक्षं दीप्त इवानलः । (२८।२)

निहत्य चैव पाञ्चालाञ् शान्तिं लब्धास्मि सत्तम ॥ (२८।३)

पाञ्चालेषु चरिष्यामि सूदयन्न् अद्य संयुगे । (२९।१)

पिनाकपाणिः संक्रुद्धः स्वयं रुद्रः पशुष्विव ॥ (२९।२)

अद्याहं सर्वपाञ्चालान्निहत्य च निकृत्य च । (३०।१)

अर्दयिष्यामि संक्रुद्धो रणे पाण्डुसुतांस्तथा ॥ (३०।२)

अद्याहं सर्वपाञ्चालैः कृत्वा भूमिं शरीरिणीम् । (३१।१)

प्रहृत्यैकैकशस्तेभ्यो भविष्याम्यनृणः पितुः ॥ (३१।२)

दुर्योधनस्य कर्णस्य भीष्मसैन्धवयोर् अपि । (३२।१)

गमयिष्यामि पाञ्चालान् पदवीम् अद्य दुर्गमाम् ॥ (३२।२)

अद्य पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नस्य वै निशि । (३३।१)

विरात्रे प्रमथिष्यामि पशोर् इव शिरो बलात् ॥ (३३।२)

अद्य पाञ्चालपाण्डूनां शयितान् आत्मजान्निशि । (३४।१)

खड्गेन निशितेनाजौ प्रमथिष्यामि गौतम ॥ (३४।२)

अद्य पाञ्चालसेनां तां निहत्य निशि सौप्तिके । (३५।१)

कृतकृत्यः सुखी चैव भविष्यामि महामते ॥ (३५।२)