MBh, 3, 150
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः संहृत्य विपुलं तद् वपुः कामवर्धितम् । (१।२)
tataḥ saṃhṛtya vipulaṃ tad vapuḥ kāmavardhitam |
भीमसेनं पुनर् दोर्भ्यां पर्यष्वजत वानरः ॥ (१।३)
bhīmasenaṃ punar dorbhyāṃ paryaṣvajata vānaraḥ ||
परिष्वक्तस्य तस्याशु भ्रात्रा भीमस्य भारत । (२।१)
pariṣvaktasya tasyāśu bhrātrā bhīmasya bhārata |
श्रमो नाशम् उपागच्छत् सर्वं चासीत् प्रदक्षिणम् ॥ (२।२)
śramo nāśam upāgacchat sarvaṃ cāsīt pradakṣiṇam ||
भीमम् आभाष्य सौहार्दाद् बाष्पगद्गदया गिरा ॥ (३।२)
bhīmam ābhāṣya sauhārdād bāṣpagadgadayā girā ||
गच्छ वीर स्वम् आवासं स्मर्तव्यो ऽस्मि कथान्तरे । (४।१)
gaccha vīra svam āvāsaṃ smartavyo 'smi kathāntare |
इहस्थश्च कुरुश्रेष्ठ न निवेद्यो ऽस्मि कस्यचित् ॥ (४।२)
ihasthaśca kuruśreṣṭha na nivedyo 'smi kasyacit ||
ममापि सफलं चक्षुः स्मारितश् चास्मि राघवम् । (६।१)
mamāpi saphalaṃ cakṣuḥ smāritaś cāsmi rāghavam |
मानुषं गात्रसंस्पर्शं गत्वा भीम त्वया सह ॥ (६।२)
mānuṣaṃ gātrasaṃsparśaṃ gatvā bhīma tvayā saha ||
तद् अस्मद्दर्शनं वीर कौन्तेयामोघम् अस्तु ते । (७।१)
tad asmaddarśanaṃ vīra kaunteyāmogham astu te |
भ्रातृत्वं त्वं पुरस्कृत्य वरं वरय भारत ॥ (७।२)
bhrātṛtvaṃ tvaṃ puraskṛtya varaṃ varaya bhārata ||
यदि तावन् मया क्षुद्रा गत्वा वारणसाह्वयम् । (८।१)
yadi tāvan mayā kṣudrā gatvā vāraṇasāhvayam |
धार्तराष्ट्रा निहन्तव्या यावद् एतत् करोम्यहम् ॥ (८।२)
dhārtarāṣṭrā nihantavyā yāvad etat karomyaham ||
भीमसेनस् तु तद् वाक्यं श्रुत्वा तस्य महात्मनः । (१०।१)
bhīmasenas tu tad vākyaṃ śrutvā tasya mahātmanaḥ |
प्रत्युवाच हनूमन्तं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ (१०।२)
pratyuvāca hanūmantaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā ||
स्वस्ति ते ऽस्तु महाबाहो क्षामये त्वां प्रसीद मे ॥ (११।२)
svasti te 'stu mahābāho kṣāmaye tvāṃ prasīda me ||
सनाथाः पाण्डवाः सर्वे त्वया नाथेन वीर्यवन् । (१२।१)
sanāthāḥ pāṇḍavāḥ sarve tvayā nāthena vīryavan |
तवैव तेजसा सर्वान् विजेष्यामो वयं रिपून् ॥ (१२।२)
tavaiva tejasā sarvān vijeṣyāmo vayaṃ ripūn ||
भ्रातृत्वात् सौहृदाच्चापि करिष्यामि तव प्रियम् ॥ (१३।२)
bhrātṛtvāt sauhṛdāccāpi kariṣyāmi tava priyam ||
विजयस्य ध्वजस्थश् च नादान् मोक्ष्यामि दारुणान् । (१५।१)
vijayasya dhvajasthaś ca nādān mokṣyāmi dāruṇān |
शत्रूणां ते प्राणहरान् इत्युक्त्वान्तरधीयत ॥ (१५।२)
śatrūṇāṃ te prāṇaharān ityuktvāntaradhīyata ||
गते तस्मिन् हरिवरे भीमो ऽपि बलिनां वरः । (१६।१)
gate tasmin harivare bhīmo 'pi balināṃ varaḥ |
तेन मार्गेण विपुलं व्यचरद् गन्धमादनम् ॥ (१६।२)
tena mārgeṇa vipulaṃ vyacarad gandhamādanam ||
अनुस्मरन् वपुस् तस्य श्रियं चाप्रतिमां भुवि । (१७।१)
anusmaran vapus tasya śriyaṃ cāpratimāṃ bhuvi |
माहात्म्यम् अनुभावं च स्मरन् दाशरथेर् ययौ ॥ (१७।२)
māhātmyam anubhāvaṃ ca smaran dāśarather yayau ||
हरिणैश् चञ्चलापाङ्गैर् हरिणीसहितैर् वने । (२०।१)
hariṇaiś cañcalāpāṅgair hariṇīsahitair vane |
सशष्पकवलैः श्रीमान् पथि दृष्टो द्रुतं ययौ ॥ (२०।२)
saśaṣpakavalaiḥ śrīmān pathi dṛṣṭo drutaṃ yayau ||
महिषैश् च वराहैश् च शार्दूलैश्च निषेवितम् । (२१।१)
mahiṣaiś ca varāhaiś ca śārdūlaiśca niṣevitam |
व्यपेतभीर् गिरिं शौर्याद् भीमसेनो व्यगाहत ॥ (२१।२)
vyapetabhīr giriṃ śauryād bhīmaseno vyagāhata ||
याच्यमान इवारण्ये द्रुमैर् मारुतकम्पितैः ॥ (२२।२)
yācyamāna ivāraṇye drumair mārutakampitaiḥ ||
प्रियतीर्थवना मार्गे पद्मिनीः समतिक्रमन् ॥ (२३।२)
priyatīrthavanā mārge padminīḥ samatikraman ||
द्रौपदीवाक्यपाथेयो भीमः शीघ्रतरं ययौ ॥ (२४।२)
draupadīvākyapātheyo bhīmaḥ śīghrataraṃ yayau ||
काञ्चनैर् विमलैः पद्मैर् ददर्श विपुलां नदीम् ॥ (२५।२)
kāñcanair vimalaiḥ padmair dadarśa vipulāṃ nadīm ||
रचिताम् इव तस्याद्रेर् मालां विमलपङ्कजाम् ॥ (२६।२)
racitām iva tasyādrer mālāṃ vimalapaṅkajām ||
तस्यां नद्यां महासत्त्वः सौगन्धिकवनं महत् । (२७।१)
tasyāṃ nadyāṃ mahāsattvaḥ saugandhikavanaṃ mahat |
तद् दृष्ट्वा लब्धकामः स मनसा पाण्डुनन्दनः । (२८।१)
tad dṛṣṭvā labdhakāmaḥ sa manasā pāṇḍunandanaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.