महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 150

448 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

ततः संहृत्य विपुलं तद् वपुः कामवर्धितम् । (१।२)

tataḥ saṃhṛtya vipulaṃ tad vapuḥ kāmavardhitam |

1.3१.३

भीमसेनं पुनर् दोर्भ्यां पर्यष्वजत वानरः ॥ (१।३)

bhīmasenaṃ punar dorbhyāṃ paryaṣvajata vānaraḥ ||

2.1२.१

परिष्वक्तस्य तस्याशु भ्रात्रा भीमस्य भारत । (२।१)

pariṣvaktasya tasyāśu bhrātrā bhīmasya bhārata |

2.2२.२

श्रमो नाशम् उपागच्छत् सर्वं चासीत् प्रदक्षिणम् ॥ (२।२)

śramo nāśam upāgacchat sarvaṃ cāsīt pradakṣiṇam ||

3.1३.१

ततः पुनर् अथोवाच पर्यश्रुनयनो हरिः । (३।१)

tataḥ punar athovāca paryaśrunayano hariḥ |

3.2३.२

भीमम् आभाष्य सौहार्दाद् बाष्पगद्गदया गिरा ॥ (३।२)

bhīmam ābhāṣya sauhārdād bāṣpagadgadayā girā ||

4.1४.१

गच्छ वीर स्वम् आवासं स्मर्तव्यो ऽस्मि कथान्तरे । (४।१)

gaccha vīra svam āvāsaṃ smartavyo 'smi kathāntare |

4.2४.२

इहस्थश्च कुरुश्रेष्ठ न निवेद्यो ऽस्मि कस्यचित् ॥ (४।२)

ihasthaśca kuruśreṣṭha na nivedyo 'smi kasyacit ||

5.1५.१

धनदस्यालयाच्चापि विसृष्टानां महाबल । (५।१)

dhanadasyālayāccāpi visṛṣṭānāṃ mahābala |

5.2५.२

देशकाल इहायातुं देवगन्धर्वयोषिताम् ॥ (५।२)

deśakāla ihāyātuṃ devagandharvayoṣitām ||

6.1६.१

ममापि सफलं चक्षुः स्मारितश् चास्मि राघवम् । (६।१)

mamāpi saphalaṃ cakṣuḥ smāritaś cāsmi rāghavam |

6.2६.२

मानुषं गात्रसंस्पर्शं गत्वा भीम त्वया सह ॥ (६।२)

mānuṣaṃ gātrasaṃsparśaṃ gatvā bhīma tvayā saha ||

7.1७.१

तद् अस्मद्दर्शनं वीर कौन्तेयामोघम् अस्तु ते । (७।१)

tad asmaddarśanaṃ vīra kaunteyāmogham astu te |

7.2७.२

भ्रातृत्वं त्वं पुरस्कृत्य वरं वरय भारत ॥ (७।२)

bhrātṛtvaṃ tvaṃ puraskṛtya varaṃ varaya bhārata ||

8.1८.१

यदि तावन् मया क्षुद्रा गत्वा वारणसाह्वयम् । (८।१)

yadi tāvan mayā kṣudrā gatvā vāraṇasāhvayam |

8.2८.२

धार्तराष्ट्रा निहन्तव्या यावद् एतत् करोम्यहम् ॥ (८।२)

dhārtarāṣṭrā nihantavyā yāvad etat karomyaham ||

9.1९.१

शिलया नगरं वा तन् मर्दितव्यं मया यदि । (९।१)

śilayā nagaraṃ vā tan marditavyaṃ mayā yadi |

9.2९.२

यावद् अद्य करोम्येतत् कामं तव महाबल ॥ (९।२)

yāvad adya karomyetat kāmaṃ tava mahābala ||

10.1१०.१

भीमसेनस् तु तद् वाक्यं श्रुत्वा तस्य महात्मनः । (१०।१)

bhīmasenas tu tad vākyaṃ śrutvā tasya mahātmanaḥ |

10.2१०.२

प्रत्युवाच हनूमन्तं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ (१०।२)

pratyuvāca hanūmantaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā ||

11.1११.१

कृतम् एव त्वया सर्वं मम वानरपुंगव । (११।१)

kṛtam eva tvayā sarvaṃ mama vānarapuṃgava |

11.2११.२

स्वस्ति ते ऽस्तु महाबाहो क्षामये त्वां प्रसीद मे ॥ (११।२)

svasti te 'stu mahābāho kṣāmaye tvāṃ prasīda me ||

12.1१२.१

सनाथाः पाण्डवाः सर्वे त्वया नाथेन वीर्यवन् । (१२।१)

sanāthāḥ pāṇḍavāḥ sarve tvayā nāthena vīryavan |

12.2१२.२

तवैव तेजसा सर्वान् विजेष्यामो वयं रिपून् ॥ (१२।२)

tavaiva tejasā sarvān vijeṣyāmo vayaṃ ripūn ||

13.1१३.१

एवम् उक्तस् तु हनुमान् भीमसेनम् अभाषत । (१३।१)

evam uktas tu hanumān bhīmasenam abhāṣata |

13.2१३.२

भ्रातृत्वात् सौहृदाच्चापि करिष्यामि तव प्रियम् ॥ (१३।२)

bhrātṛtvāt sauhṛdāccāpi kariṣyāmi tava priyam ||

14.1१४.१

चमूं विगाह्य शत्रूणां शरशक्तिसमाकुलाम् । (१४।१)

camūṃ vigāhya śatrūṇāṃ śaraśaktisamākulām |

14.2१४.२

यदा सिंहरवं वीर करिष्यसि महाबल । (१४।२)

yadā siṃharavaṃ vīra kariṣyasi mahābala |

14.3१४.३

तदाहं बृंहयिष्यामि स्वरवेण रवं तव ॥ (१४।३)

tadāhaṃ bṛṃhayiṣyāmi svaraveṇa ravaṃ tava ||

15.1१५.१

विजयस्य ध्वजस्थश् च नादान् मोक्ष्यामि दारुणान् । (१५।१)

vijayasya dhvajasthaś ca nādān mokṣyāmi dāruṇān |

15.2१५.२

शत्रूणां ते प्राणहरान् इत्युक्त्वान्तरधीयत ॥ (१५।२)

śatrūṇāṃ te prāṇaharān ityuktvāntaradhīyata ||

16.1१६.१

गते तस्मिन् हरिवरे भीमो ऽपि बलिनां वरः । (१६।१)

gate tasmin harivare bhīmo 'pi balināṃ varaḥ |

16.2१६.२

तेन मार्गेण विपुलं व्यचरद् गन्धमादनम् ॥ (१६।२)

tena mārgeṇa vipulaṃ vyacarad gandhamādanam ||

17.1१७.१

अनुस्मरन् वपुस् तस्य श्रियं चाप्रतिमां भुवि । (१७।१)

anusmaran vapus tasya śriyaṃ cāpratimāṃ bhuvi |

17.2१७.२

माहात्म्यम् अनुभावं च स्मरन् दाशरथेर् ययौ ॥ (१७।२)

māhātmyam anubhāvaṃ ca smaran dāśarather yayau ||

18.1१८.१

स तानि रमणीयानि वनान्युपवनानि च । (१८।१)

sa tāni ramaṇīyāni vanānyupavanāni ca |

18.2१८.२

विलोडयामास तदा सौगन्धिकवनेप्सया ॥ (१८।२)

viloḍayāmāsa tadā saugandhikavanepsayā ||

19.1१९.१

फुल्लपद्मविचित्राणि पुष्पितानि वनानि च । (१९।१)

phullapadmavicitrāṇi puṣpitāni vanāni ca |

19.2१९.२

मत्तवारणयूथानि पङ्कक्लिन्नानि भारत । (१९।२)

mattavāraṇayūthāni paṅkaklinnāni bhārata |

19.3१९.३

वर्षताम् इव मेघानां वृन्दानि ददृशे तदा ॥ (१९।३)

varṣatām iva meghānāṃ vṛndāni dadṛśe tadā ||

20.1२०.१

हरिणैश् चञ्चलापाङ्गैर् हरिणीसहितैर् वने । (२०।१)

hariṇaiś cañcalāpāṅgair hariṇīsahitair vane |

20.2२०.२

सशष्पकवलैः श्रीमान् पथि दृष्टो द्रुतं ययौ ॥ (२०।२)

saśaṣpakavalaiḥ śrīmān pathi dṛṣṭo drutaṃ yayau ||

21.1२१.१

महिषैश् च वराहैश् च शार्दूलैश्च निषेवितम् । (२१।१)

mahiṣaiś ca varāhaiś ca śārdūlaiśca niṣevitam |

21.2२१.२

व्यपेतभीर् गिरिं शौर्याद् भीमसेनो व्यगाहत ॥ (२१।२)

vyapetabhīr giriṃ śauryād bhīmaseno vyagāhata ||

22.1२२.१

कुसुमानतशाखैश् च ताम्रपल्लवकोमलैः । (२२।१)

kusumānataśākhaiś ca tāmrapallavakomalaiḥ |

22.2२२.२

याच्यमान इवारण्ये द्रुमैर् मारुतकम्पितैः ॥ (२२।२)

yācyamāna ivāraṇye drumair mārutakampitaiḥ ||

23.1२३.१

कृतपद्माञ्जलिपुटा मत्तषट्पदसेविताः । (२३।१)

kṛtapadmāñjalipuṭā mattaṣaṭpadasevitāḥ |

23.2२३.२

प्रियतीर्थवना मार्गे पद्मिनीः समतिक्रमन् ॥ (२३।२)

priyatīrthavanā mārge padminīḥ samatikraman ||

24.1२४.१

सज्जमानमनोदृष्टिः फुल्लेषु गिरिसानुषु । (२४।१)

sajjamānamanodṛṣṭiḥ phulleṣu girisānuṣu |

24.2२४.२

द्रौपदीवाक्यपाथेयो भीमः शीघ्रतरं ययौ ॥ (२४।२)

draupadīvākyapātheyo bhīmaḥ śīghrataraṃ yayau ||

25.1२५.१

परिवृत्ते ऽहनि ततः प्रकीर्णहरिणे वने । (२५।१)

parivṛtte 'hani tataḥ prakīrṇahariṇe vane |

25.2२५.२

काञ्चनैर् विमलैः पद्मैर् ददर्श विपुलां नदीम् ॥ (२५।२)

kāñcanair vimalaiḥ padmair dadarśa vipulāṃ nadīm ||

26.1२६.१

मत्तकारण्डवयुतां चक्रवाकोपशोभिताम् । (२६।१)

mattakāraṇḍavayutāṃ cakravākopaśobhitām |

26.2२६.२

रचिताम् इव तस्याद्रेर् मालां विमलपङ्कजाम् ॥ (२६।२)

racitām iva tasyādrer mālāṃ vimalapaṅkajām ||

27.1२७.१

तस्यां नद्यां महासत्त्वः सौगन्धिकवनं महत् । (२७।१)

tasyāṃ nadyāṃ mahāsattvaḥ saugandhikavanaṃ mahat |

27.2२७.२

अपश्यत् प्रीतिजननं बालार्कसदृशद्युति ॥ (२७।२)

apaśyat prītijananaṃ bālārkasadṛśadyuti ||

28.1२८.१

तद् दृष्ट्वा लब्धकामः स मनसा पाण्डुनन्दनः । (२८।१)

tad dṛṣṭvā labdhakāmaḥ sa manasā pāṇḍunandanaḥ |

28.2२८.२

वनवासपरिक्लिष्टां जगाम मनसा प्रियाम् ॥ (२८।२)

vanavāsaparikliṣṭāṃ jagāma manasā priyām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 150

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit