महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 70

296 of 1995 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तस्मिन् सम्प्रस्थिते कृष्णा पृथां प्राप्य यशस्विनीम् । (१।२)

tasmin samprasthite kṛṣṇā pṛthāṃ prāpya yaśasvinīm |

1.3१.३

आपृच्छद् भृशदुःखार्ता याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ (१।३)

āpṛcchad bhṛśaduḥkhārtā yāścānyāstatra yoṣitaḥ ||

2.1२.१

यथार्हं वन्दनाश्लेषान् कृत्वा गन्तुम् इयेष सा । (२।१)

yathārhaṃ vandanāśleṣān kṛtvā gantum iyeṣa sā |

2.2२.२

ततो निनादः सुमहान् पाण्डवान्तःपुरे ऽभवत् ॥ (२।२)

tato ninādaḥ sumahān pāṇḍavāntaḥpure 'bhavat ||

3.1३.१

कुन्ती च भृशसंतप्ता द्रौपदीं प्रेक्ष्य गच्छतीम् । (३।१)

kuntī ca bhṛśasaṃtaptā draupadīṃ prekṣya gacchatīm |

3.2३.२

शोकविह्वलया वाचा कृच्छ्राद् वचनम् अब्रवीत् ॥ (३।२)

śokavihvalayā vācā kṛcchrād vacanam abravīt ||

4.1४.१

वत्से शोको न ते कार्यः प्राप्येदं व्यसनं महत् । (४।१)

vatse śoko na te kāryaḥ prāpyedaṃ vyasanaṃ mahat |

4.2४.२

स्त्रीधर्माणाम् अभिज्ञासि शीलाचारवती तथा ॥ (४।२)

strīdharmāṇām abhijñāsi śīlācāravatī tathā ||

5.1५.१

न त्वां संदेष्टुम् अर्हामि भर्तॄन् प्रति शुचिस्मिते । (५।१)

na tvāṃ saṃdeṣṭum arhāmi bhartṝn prati śucismite |

5.2५.२

साध्वीगुणसमाधानैर् भूषितं ते कुलद्वयम् ॥ (५।२)

sādhvīguṇasamādhānair bhūṣitaṃ te kuladvayam ||

6.1६.१

सभाग्याः कुरवश्चेमे ये न दग्धास्त्वयानघे । (६।१)

sabhāgyāḥ kuravaśceme ye na dagdhāstvayānaghe |

6.2६.२

अरिष्टं व्रज पन्थानं मदनुध्यानबृंहिता ॥ (६।२)

ariṣṭaṃ vraja panthānaṃ madanudhyānabṛṃhitā ||

7.1७.१

भाविन्यर्थे हि सत्स्त्रीणां वैक्लव्यं नोपजायते । (७।१)

bhāvinyarthe hi satstrīṇāṃ vaiklavyaṃ nopajāyate |

7.2७.२

गुरुधर्माभिगुप्ता च श्रेयः क्षिप्रम् अवाप्स्यसि ॥ (७।२)

gurudharmābhiguptā ca śreyaḥ kṣipram avāpsyasi ||

8.1८.१

सहदेवश्च मे पुत्रः सदावेक्ष्यो वने वसन् । (८।१)

sahadevaśca me putraḥ sadāvekṣyo vane vasan |

8.2८.२

यथेदं व्यसनं प्राप्य नास्य सीदेन्महन्मनः ॥ (८।२)

yathedaṃ vyasanaṃ prāpya nāsya sīdenmahanmanaḥ ||

9.1९.१

तथेत्युक्त्वा तु सा देवी स्रवन्नेत्रजलाविला । (९।१)

tathetyuktvā tu sā devī sravannetrajalāvilā |

9.2९.२

शोणिताक्तैकवसना मुक्तकेश्यभिनिर्ययौ ॥ (९।२)

śoṇitāktaikavasanā muktakeśyabhiniryayau ||

10.1१०.१

तां क्रोशन्तीं पृथा दुःखाद् अनुवव्राज गच्छतीम् । (१०।१)

tāṃ krośantīṃ pṛthā duḥkhād anuvavrāja gacchatīm |

10.2१०.२

अथापश्यत् सुतान् सर्वान् हृताभरणवाससः ॥ (१०।२)

athāpaśyat sutān sarvān hṛtābharaṇavāsasaḥ ||

11.1११.१

रुरुचर्मावृततनून् ह्रिया किंचिद् अवाङ्मुखान् । (११।१)

rurucarmāvṛtatanūn hriyā kiṃcid avāṅmukhān |

11.2११.२

परैः परीतान् संहृष्टैः सुहृद्भिश्चानुशोचितान् ॥ (११।२)

paraiḥ parītān saṃhṛṣṭaiḥ suhṛdbhiścānuśocitān ||

12.1१२.१

तदवस्थान् सुतान् सर्वान् उपसृत्यातिवत्सला । (१२।१)

tadavasthān sutān sarvān upasṛtyātivatsalā |

12.2१२.२

सस्वजानावदच्छोकात् तत् तद् विलपती बहु ॥ (१२।२)

sasvajānāvadacchokāt tat tad vilapatī bahu ||

13.1१३.१

कथं सद्धर्मचारित्रवृत्तस्थितिविभूषितान् । (१३।१)

kathaṃ saddharmacāritravṛttasthitivibhūṣitān |

13.2१३.२

अक्षुद्रान् दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान् सदा ॥ (१३।२)

akṣudrān dṛḍhabhaktāṃśca daivatejyāparān sadā ||

14.1१४.१

व्यसनं वः समभ्यागात् को ऽयं विधिविपर्ययः । (१४।१)

vyasanaṃ vaḥ samabhyāgāt ko 'yaṃ vidhiviparyayaḥ |

14.2१४.२

कस्यापध्यानजं चेदम् आगः पश्यामि वो धिया ॥ (१४।२)

kasyāpadhyānajaṃ cedam āgaḥ paśyāmi vo dhiyā ||

15.1१५.१

स्यात् तु मद्भाग्यदोषो ऽयं याहं युष्मान् अजीजनम् । (१५।१)

syāt tu madbhāgyadoṣo 'yaṃ yāhaṃ yuṣmān ajījanam |

15.2१५.२

दुःखायासभुजो ऽत्यर्थं युक्तान् अप्युत्तमैर् गुणैः ॥ (१५।२)

duḥkhāyāsabhujo 'tyarthaṃ yuktān apyuttamair guṇaiḥ ||

16.1१६.१

कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वनेष्व् ऋद्धिविनाकृताः । (१६।१)

kathaṃ vatsyatha durgeṣu vaneṣv ṛddhivinākṛtāḥ |

16.2१६.२

वीर्यसत्त्वबलोत्साहतेजोभिर् अकृशाः कृशाः ॥ (१६।२)

vīryasattvabalotsāhatejobhir akṛśāḥ kṛśāḥ ||

17.1१७.१

यद्येतद् अहम् अज्ञास्यं वनवासो हि वो ध्रुवम् । (१७।१)

yadyetad aham ajñāsyaṃ vanavāso hi vo dhruvam |

17.2१७.२

शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम् ॥ (१७।२)

śataśṛṅgānmṛte pāṇḍau nāgamiṣyaṃ gajāhvayam ||

18.1१८.१

धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा । (१८।१)

dhanyaṃ vaḥ pitaraṃ manye tapomedhānvitaṃ tathā |

18.2१८.२

यः पुत्राधिम् असम्प्राप्य स्वर्गेच्छाम् अकरोत् प्रियाम् ॥ (१८।२)

yaḥ putrādhim asamprāpya svargecchām akarot priyām ||

19.1१९.१

धन्यां चातीन्द्रियज्ञानाम् इमां प्राप्तां परां गतिम् । (१९।१)

dhanyāṃ cātīndriyajñānām imāṃ prāptāṃ parāṃ gatim |

19.2१९.२

मन्ये ऽद्य माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव हि ॥ (१९।२)

manye 'dya mādrīṃ dharmajñāṃ kalyāṇīṃ sarvathaiva hi ||

20.1२०.१

रत्या मत्या च गत्या च ययाहम् अभिसंधिता । (२०।१)

ratyā matyā ca gatyā ca yayāham abhisaṃdhitā |

20.2२०.२

जीवितप्रियतां मह्यं धिग् इमां क्लेशभागिनीम् ॥ (२०।२)

jīvitapriyatāṃ mahyaṃ dhig imāṃ kleśabhāginīm ||

21.1२१.१

एवं विलपतीं कुन्तीम् अभिसान्त्व्य प्रणम्य च । (२१।१)

evaṃ vilapatīṃ kuntīm abhisāntvya praṇamya ca |

21.2२१.२

पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः ॥ (२१।२)

pāṇḍavā vigatānandā vanāyaiva pravavrajuḥ ||

22.1२२.१

विदुरादयश्च ताम् आर्तां कुन्तीम् आश्वास्य हेतुभिः । (२२।१)

vidurādayaśca tām ārtāṃ kuntīm āśvāsya hetubhiḥ |

22.2२२.२

प्रावेशयन् गृहं क्षत्तुः स्वयम् आर्ततराः शनैः ॥ (२२।२)

prāveśayan gṛhaṃ kṣattuḥ svayam ārtatarāḥ śanaiḥ ||

23.1२३.१

राजा च धृतराष्ट्रः स शोकाकुलितचेतनः । (२३।१)

rājā ca dhṛtarāṣṭraḥ sa śokākulitacetanaḥ |

23.2२३.२

क्षत्तुः संप्रेषयामास शीघ्रम् आगम्यताम् इति ॥ (२३।२)

kṣattuḥ saṃpreṣayāmāsa śīghram āgamyatām iti ||

24.1२४.१

ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् । (२४।१)

tato jagāma viduro dhṛtarāṣṭraniveśanam |

24.2२४.२

तं पर्यपृच्छत् संविग्नो धृतराष्ट्रो नराधिपः ॥ (२४।२)

taṃ paryapṛcchat saṃvigno dhṛtarāṣṭro narādhipaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 70

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit