महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 118

782 of 1995 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

स तु राजा पुनस्तस्याः कर्तुकामः स्वयंवरम् । (१।२)

sa tu rājā punastasyāḥ kartukāmaḥ svayaṃvaram |

1.3१.३

उपगम्याश्रमपदं गङ्गायमुनसंगमे ॥ (१।३)

upagamyāśramapadaṃ gaṅgāyamunasaṃgame ||

2.1२.१

गृहीतमाल्यदामां तां रथम् आरोप्य माधवीम् । (२।१)

gṛhītamālyadāmāṃ tāṃ ratham āropya mādhavīm |

2.2२.२

पूरुर् यदुश्च भगिनीम् आश्रमे पर्यधावताम् ॥ (२।२)

pūrur yaduśca bhaginīm āśrame paryadhāvatām ||

3.1३.१

नागयक्षमनुष्याणां पतत्रिमृगपक्षिणाम् । (३।१)

nāgayakṣamanuṣyāṇāṃ patatrimṛgapakṣiṇām |

3.2३.२

शैलद्रुमवनौकानाम् आसीत् तत्र समागमः ॥ (३।२)

śailadrumavanaukānām āsīt tatra samāgamaḥ ||

4.1४.१

नानापुरुषदेशानाम् ईश्वरैश्च समाकुलम् । (४।१)

nānāpuruṣadeśānām īśvaraiśca samākulam |

4.2४.२

ऋषिभिर् ब्रह्मकल्पैश्च समन्ताद् आवृतं वनम् ॥ (४।२)

ṛṣibhir brahmakalpaiśca samantād āvṛtaṃ vanam ||

5.1५.१

निर्दिश्यमानेषु तु सा वरेषु वरवर्णिनी । (५।१)

nirdiśyamāneṣu tu sā vareṣu varavarṇinī |

5.2५.२

वरान् उत्क्रम्य सर्वांस्तान् वनं वृतवती वरम् ॥ (५।२)

varān utkramya sarvāṃstān vanaṃ vṛtavatī varam ||

6.1६.१

अवतीर्य रथात् कन्या नमस्कृत्वा च बन्धुषु । (६।१)

avatīrya rathāt kanyā namaskṛtvā ca bandhuṣu |

6.2६.२

उपगम्य वनं पुण्यं तपस्तेपे ययातिजा ॥ (६।२)

upagamya vanaṃ puṇyaṃ tapastepe yayātijā ||

7.1७.१

उपवासैश्च विविधैर् दीक्षाभिर् नियमैस्तथा । (७।१)

upavāsaiśca vividhair dīkṣābhir niyamaistathā |

7.2७.२

आत्मनो लघुतां कृत्वा बभूव मृगचारिणी ॥ (७।२)

ātmano laghutāṃ kṛtvā babhūva mṛgacāriṇī ||

8.1८.१

वैडूर्याङ्कुरकल्पानि मृदूनि हरितानि च । (८।१)

vaiḍūryāṅkurakalpāni mṛdūni haritāni ca |

8.2८.२

चरन्ती शष्पमुख्यानि तिक्तानि मधुराणि च ॥ (८।२)

carantī śaṣpamukhyāni tiktāni madhurāṇi ca ||

9.1९.१

स्रवन्तीनां च पुण्यानां सुरसानि शुचीनि च । (९।१)

sravantīnāṃ ca puṇyānāṃ surasāni śucīni ca |

9.2९.२

पिबन्ती वारिमुख्यानि शीतानि विमलानि च ॥ (९।२)

pibantī vārimukhyāni śītāni vimalāni ca ||

10.1१०.१

वनेषु मृगराजेषु सिंहविप्रोषितेषु च । (१०।१)

vaneṣu mṛgarājeṣu siṃhaviproṣiteṣu ca |

10.2१०.२

दावाग्निविप्रमुक्तेषु शून्येषु गहनेषु च ॥ (१०।२)

dāvāgnivipramukteṣu śūnyeṣu gahaneṣu ca ||

11.1११.१

चरन्ती हरिणैः सार्धं मृगीव वनचारिणी । (११।१)

carantī hariṇaiḥ sārdhaṃ mṛgīva vanacāriṇī |

11.2११.२

चचार विपुलं धर्मं ब्रह्मचर्येण संवृता ॥ (११।२)

cacāra vipulaṃ dharmaṃ brahmacaryeṇa saṃvṛtā ||

12.1१२.१

ययातिर् अपि पूर्वेषां राज्ञां वृत्तम् अनुष्ठितः । (१२।१)

yayātir api pūrveṣāṃ rājñāṃ vṛttam anuṣṭhitaḥ |

12.2१२.२

बहुवर्षसहस्रायुर् अयुजत् कालधर्मणा ॥ (१२।२)

bahuvarṣasahasrāyur ayujat kāladharmaṇā ||

13.1१३.१

पूरुर् यदुश्च द्वौ वंशौ वर्धमानौ नरोत्तमौ । (१३।१)

pūrur yaduśca dvau vaṃśau vardhamānau narottamau |

13.2१३.२

ताभ्यां प्रतिष्ठितो लोके परलोके च नाहुषः ॥ (१३।२)

tābhyāṃ pratiṣṭhito loke paraloke ca nāhuṣaḥ ||

14.1१४.१

महीयते नरपतिर् ययातिः स्वर्गम् आस्थितः । (१४।१)

mahīyate narapatir yayātiḥ svargam āsthitaḥ |

14.2१४.२

महर्षिकल्पो नृपतिः स्वर्गाग्र्यफलभुग् विभुः ॥ (१४।२)

maharṣikalpo nṛpatiḥ svargāgryaphalabhug vibhuḥ ||

15.1१५.१

बहुवर्षसहस्राख्ये काले बहुगुणे गते । (१५।१)

bahuvarṣasahasrākhye kāle bahuguṇe gate |

15.2१५.२

राजर्षिषु निषण्णेषु महीयःसु महर्षिषु ॥ (१५।२)

rājarṣiṣu niṣaṇṇeṣu mahīyaḥsu maharṣiṣu ||

16.1१६.१

अवमेने नरान् सर्वान् देवान् ऋषिगणांस्तथा । (१६।१)

avamene narān sarvān devān ṛṣigaṇāṃstathā |

16.2१६.२

ययातिर् मूढविज्ञानो विस्मयाविष्टचेतनः ॥ (१६।२)

yayātir mūḍhavijñāno vismayāviṣṭacetanaḥ ||

17.1१७.१

ततस्तं बुबुधे देवः शक्रो बलनिषूदनः । (१७।१)

tatastaṃ bubudhe devaḥ śakro balaniṣūdanaḥ |

17.2१७.२

ते च राजर्षयः सर्वे धिग् धिग् इत्येवम् अब्रुवन् ॥ (१७।२)

te ca rājarṣayaḥ sarve dhig dhig ityevam abruvan ||

18.1१८.१

विचारश्च समुत्पन्नो निरीक्ष्य नहुषात्मजम् । (१८।१)

vicāraśca samutpanno nirīkṣya nahuṣātmajam |

18.2१८.२

को न्वयं कस्य वा राज्ञः कथं वा स्वर्गम् आगतः ॥ (१८।२)

ko nvayaṃ kasya vā rājñaḥ kathaṃ vā svargam āgataḥ ||

19.1१९.१

कर्मणा केन सिद्धो ऽयं क्व वानेन तपश्चितम् । (१९।१)

karmaṇā kena siddho 'yaṃ kva vānena tapaścitam |

19.2१९.२

कथं वा ज्ञायते स्वर्गे केन वा ज्ञायते ऽप्युत ॥ (१९।२)

kathaṃ vā jñāyate svarge kena vā jñāyate 'pyuta ||

20.1२०.१

एवं विचारयन्तस्ते राजानः स्वर्गवासिनः । (२०।१)

evaṃ vicārayantaste rājānaḥ svargavāsinaḥ |

20.2२०.२

दृष्ट्वा पप्रच्छुर् अन्योन्यं ययातिं नृपतिं प्रति ॥ (२०।२)

dṛṣṭvā papracchur anyonyaṃ yayātiṃ nṛpatiṃ prati ||

21.1२१.१

विमानपालाः शतशः स्वर्गद्वाराभिरक्षिणः । (२१।१)

vimānapālāḥ śataśaḥ svargadvārābhirakṣiṇaḥ |

21.2२१.२

पृष्टा आसनपालाश्च न जानीमेत्यथाब्रुवन् ॥ (२१।२)

pṛṣṭā āsanapālāśca na jānīmetyathābruvan ||

22.1२२.१

सर्वे ते ह्यावृतज्ञाना नाभ्यजानन्त तं नृपम् । (२२।१)

sarve te hyāvṛtajñānā nābhyajānanta taṃ nṛpam |

22.2२२.२

स मुहूर्ताद् अथ नृपो हतौजा अभवत् तदा ॥ (२२।२)

sa muhūrtād atha nṛpo hataujā abhavat tadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 118

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit