महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 71

1906 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एवम् उक्तस्तु कृष्णेन धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (१।२)

evam uktastu kṛṣṇena dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |

1.3१.३

व्यासम् आमन्त्र्य मेधावी ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

vyāsam āmantrya medhāvī tato vacanam abravīt ||

2.1२.१

यथा कालं भवान् वेत्ति हयमेधस्य तत्त्वतः । (२।१)

yathā kālaṃ bhavān vetti hayamedhasya tattvataḥ |

2.2२.२

दीक्षयस्व तदा मा त्वं त्वय्यायत्तो हि मे क्रतुः ॥ (२।२)

dīkṣayasva tadā mā tvaṃ tvayyāyatto hi me kratuḥ ||

3.1३.१

व्यास उवाच । (३।१)

vyāsa uvāca

3.2३.२

अहं पैलो ऽथ कौन्तेय याज्ञवल्क्यस्तथैव च । (३।२)

ahaṃ pailo 'tha kaunteya yājñavalkyastathaiva ca |

3.3३.३

विधानं यद् यथाकालं तत् कर्तारो न संशयः ॥ (३।३)

vidhānaṃ yad yathākālaṃ tat kartāro na saṃśayaḥ ||

4.1४.१

चैत्र्यां हि पौर्णमास्यां च तव दीक्षा भविष्यति । (४।१)

caitryāṃ hi paurṇamāsyāṃ ca tava dīkṣā bhaviṣyati |

4.2४.२

संभाराः संभ्रियन्तां ते यज्ञार्थं पुरुषर्षभ ॥ (४।२)

saṃbhārāḥ saṃbhriyantāṃ te yajñārthaṃ puruṣarṣabha ||

5.1५.१

अश्वविद्याविदश्चैव सूता विप्राश्च तद्विदः । (५।१)

aśvavidyāvidaścaiva sūtā viprāśca tadvidaḥ |

5.2५.२

मेध्यम् अश्वं परीक्षन्तां तव यज्ञार्थसिद्धये ॥ (५।२)

medhyam aśvaṃ parīkṣantāṃ tava yajñārthasiddhaye ||

6.1६.१

तम् उत्सृज्य यथाशास्त्रं पृथिवीं सागराम्बराम् । (६।१)

tam utsṛjya yathāśāstraṃ pṛthivīṃ sāgarāmbarām |

6.2६.२

स पर्येतु यशो नाम्ना तव पार्थिव वर्धयन् ॥ (६।२)

sa paryetu yaśo nāmnā tava pārthiva vardhayan ||

7.1७.१

वैशंपायन उवाच । (७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

7.2७.२

इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पाण्डवः पृथिवीपतिः । (७।२)

ityuktaḥ sa tathetyuktvā pāṇḍavaḥ pṛthivīpatiḥ |

7.3७.३

चकार सर्वं राजेन्द्र यथोक्तं ब्रह्मवादिना । (७।३)

cakāra sarvaṃ rājendra yathoktaṃ brahmavādinā |

7.4७.४

संभाराश्चैव राजेन्द्र सर्वे संकल्पिताभवन् ॥ (७।४)

saṃbhārāścaiva rājendra sarve saṃkalpitābhavan ||

8.1८.१

स संभारान् समाहृत्य नृपो धर्मात्मजस्तदा । (८।१)

sa saṃbhārān samāhṛtya nṛpo dharmātmajastadā |

8.2८.२

न्यवेदयद् अमेयात्मा कृष्णद्वैपायनाय वै ॥ (८।२)

nyavedayad ameyātmā kṛṣṇadvaipāyanāya vai ||

9.1९.१

ततो ऽब्रवीन्महातेजा व्यासो धर्मात्मजं नृपम् । (९।१)

tato 'bravīnmahātejā vyāso dharmātmajaṃ nṛpam |

9.2९.२

यथाकालं यथायोगं सज्जाः स्म तव दीक्षणे ॥ (९।२)

yathākālaṃ yathāyogaṃ sajjāḥ sma tava dīkṣaṇe ||

10.1१०.१

स्फ्यश्च कूर्चश्च सौवर्णो यच्चान्यद् अपि कौरव । (१०।१)

sphyaśca kūrcaśca sauvarṇo yaccānyad api kaurava |

10.2१०.२

तत्र योग्यं भवेत् किंचित् तद् रौक्मं क्रियताम् इति ॥ (१०।२)

tatra yogyaṃ bhavet kiṃcit tad raukmaṃ kriyatām iti ||

11.1११.१

अश्वश्चोत्सृज्यताम् अद्य पृथ्व्याम् अथ यथाक्रमम् । (११।१)

aśvaścotsṛjyatām adya pṛthvyām atha yathākramam |

11.2११.२

सुगुप्तश्च चरत्वेष यथाशास्त्रं युधिष्ठिर ॥ (११।२)

suguptaśca caratveṣa yathāśāstraṃ yudhiṣṭhira ||

12.1१२.१

युधिष्ठिर उवाच । (१२।१)

yudhiṣṭhira uvāca

12.2१२.२

अयम् अश्वो मया ब्रह्मन्न् उत्सृष्टः पृथिवीम् इमाम् । (१२।२)

ayam aśvo mayā brahmann utsṛṣṭaḥ pṛthivīm imām |

12.3१२.३

चरिष्यति यथाकामं तत्र वै संविधीयताम् ॥ (१२।३)

cariṣyati yathākāmaṃ tatra vai saṃvidhīyatām ||

13.1१३.१

पृथिवीं पर्यटन्तं हि तुरगं कामचारिणम् । (१३।१)

pṛthivīṃ paryaṭantaṃ hi turagaṃ kāmacāriṇam |

13.2१३.२

कः पालयेद् इति मुने तद् भवान् वक्तुम् अर्हति ॥ (१३।२)

kaḥ pālayed iti mune tad bhavān vaktum arhati ||

14.1१४.१

वैशंपायन उवाच । (१४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

14.2१४.२

इत्युक्तः स तु राजेन्द्र कृष्णद्वैपायनो ऽब्रवीत् । (१४।२)

ityuktaḥ sa tu rājendra kṛṣṇadvaipāyano 'bravīt |

14.3१४.३

भीमसेनाद् अवरजः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ (१४।३)

bhīmasenād avarajaḥ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām ||

15.1१५.१

जिष्णुः सहिष्णुर् धृष्णुश्च स एनं पालयिष्यति । (१५।१)

jiṣṇuḥ sahiṣṇur dhṛṣṇuśca sa enaṃ pālayiṣyati |

15.2१५.२

शक्तः स हि महीं जेतुं निवातकवचान्तकः ॥ (१५।२)

śaktaḥ sa hi mahīṃ jetuṃ nivātakavacāntakaḥ ||

16.1१६.१

तस्मिन् ह्यस्त्राणि दिव्यानि दिव्यं संहननं तथा । (१६।१)

tasmin hyastrāṇi divyāni divyaṃ saṃhananaṃ tathā |

16.2१६.२

दिव्यं धनुश्चेषुधी च स एनम् अनुयास्यति ॥ (१६।२)

divyaṃ dhanuśceṣudhī ca sa enam anuyāsyati ||

17.1१७.१

स हि धर्मार्थकुशलः सर्वविद्याविशारदः । (१७।१)

sa hi dharmārthakuśalaḥ sarvavidyāviśāradaḥ |

17.2१७.२

यथाशास्त्रं नृपश्रेष्ठ चारयिष्यति ते हयम् ॥ (१७।२)

yathāśāstraṃ nṛpaśreṣṭha cārayiṣyati te hayam ||

18.1१८.१

राजपुत्रो महाबाहुः श्यामो राजीवलोचनः । (१८।१)

rājaputro mahābāhuḥ śyāmo rājīvalocanaḥ |

18.2१८.२

अभिमन्योः पिता वीरः स एनम् अनुयास्यति ॥ (१८।२)

abhimanyoḥ pitā vīraḥ sa enam anuyāsyati ||

19.1१९.१

भीमसेनो ऽपि तेजस्वी कौन्तेयो ऽमितविक्रमः । (१९।१)

bhīmaseno 'pi tejasvī kaunteyo 'mitavikramaḥ |

19.2१९.२

समर्थो रक्षितुं राष्ट्रं नकुलश्च विशां पते ॥ (१९।२)

samartho rakṣituṃ rāṣṭraṃ nakulaśca viśāṃ pate ||

20.1२०.१

सहदेवस्तु कौरव्य समाधास्यति बुद्धिमान् । (२०।१)

sahadevastu kauravya samādhāsyati buddhimān |

20.2२०.२

कुटुम्बतन्त्रं विधिवत् सर्वम् एव महायशाः ॥ (२०।२)

kuṭumbatantraṃ vidhivat sarvam eva mahāyaśāḥ ||

21.1२१.१

तत् तु सर्वं यथान्यायम् उक्तं कुरुकुलोद्वहः । (२१।१)

tat tu sarvaṃ yathānyāyam uktaṃ kurukulodvahaḥ |

21.2२१.२

चकार फल्गुनं चापि संदिदेश हयं प्रति ॥ (२१।२)

cakāra phalgunaṃ cāpi saṃdideśa hayaṃ prati ||

22.1२२.१

युधिष्ठिर उवाच । (२२।१)

yudhiṣṭhira uvāca

22.2२२.२

एह्यर्जुन त्वया वीर हयो ऽयं परिपाल्यताम् । (२२।२)

ehyarjuna tvayā vīra hayo 'yaṃ paripālyatām |

22.3२२.३

त्वम् अर्हो रक्षितुं ह्येनं नान्यः कश्चन मानवः ॥ (२२।३)

tvam arho rakṣituṃ hyenaṃ nānyaḥ kaścana mānavaḥ ||

23.1२३.१

ये चापि त्वां महाबाहो प्रत्युदीयुर् नराधिपाः । (२३।१)

ye cāpi tvāṃ mahābāho pratyudīyur narādhipāḥ |

23.2२३.२

तैर् विग्रहो यथा न स्यात् तथा कार्यं त्वयानघ ॥ (२३।२)

tair vigraho yathā na syāt tathā kāryaṃ tvayānagha ||

24.1२४.१

आख्यातव्यश्च भवता यज्ञो ऽयं मम सर्वशः । (२४।१)

ākhyātavyaśca bhavatā yajño 'yaṃ mama sarvaśaḥ |

24.2२४.२

पार्थिवेभ्यो महाबाहो समये गम्यताम् इति ॥ (२४।२)

pārthivebhyo mahābāho samaye gamyatām iti ||

25.1२५.१

एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा भ्रातरं सव्यसाचिनम् । (२५।१)

evam uktvā sa dharmātmā bhrātaraṃ savyasācinam |

25.2२५.२

भीमं च नकुलं चैव पुरगुप्तौ समादधत् ॥ (२५।२)

bhīmaṃ ca nakulaṃ caiva puraguptau samādadhat ||

26.1२६.१

कुटुम्बतन्त्रे च तथा सहदेवं युधां पतिम् । (२६।१)

kuṭumbatantre ca tathā sahadevaṃ yudhāṃ patim |

26.2२६.२

अनुमान्य महीपालं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः ॥ (२६।२)

anumānya mahīpālaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yudhiṣṭhiraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 71

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit