संजय उवाच । (१।१)

ततो व्यूढेष्वनीकेषु समुत्क्रुष्टेषु मारिष । (१।२)

ताड्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेषु नदत्सु च ॥ (१।३)

अनीकानां च संह्रादे वादित्राणां च निस्वने । (२।१)

प्रध्मापितेषु शङ्खेषु संनादे लोमहर्षणे ॥ (२।२)

अभिहारयत्सु शनकैर् भरतेषु युयुत्सुषु । (३।१)

रौद्रे मुहूर्ते सम्प्राप्ते सव्यसाची व्यदृश्यत ॥ (३।२)

वडानां वायसानां च पुरस्तात् सव्यसाचिनः । (४।१)

बहुलानि सहस्राणि प्राक्रीडंस्तत्र भारत ॥ (४।२)

मृगाश्च घोरसंनादाः शिवाश्चाशिवदर्शनाः । (५।१)

दक्षिणेन प्रयातानाम् अस्माकं प्राणदंस्तथा ॥ (५।२)

सनिर्घाता ज्वलन्त्यश्च पेतुर् उल्काः समन्ततः । (६।१)

चचाल च मही कृत्स्ना भये घोरे समुत्थिते ॥ (६।२)

विष्वग् वाताः सनिर्घाता रूक्षाः शर्करवर्षिणः । (७।१)

ववुर् आयाति कौन्तेये संग्रामे समुपस्थिते ॥ (७।२)

नाकुलिस्तु शतानीको धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (८।१)

पाण्डवानाम् अनीकानि प्राज्ञौ तौ व्यूहतुस्तदा ॥ (८।२)

ततो रथसहस्रेण द्विरदानां शतेन च । (९।१)

त्रिभिर् अश्वसहस्रैश्च पदातीनां शतैः शतैः ॥ (९।२)

अध्यर्धमात्रे धनुषां सहस्रे तनयस्तव । (१०।१)

अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थित्वा दुर्मर्षणो ऽब्रवीत् ॥ (१०।२)

अद्य गाण्डीवधन्वानं तपन्तं युद्धदुर्मदम् । (११।१)

अहम् आवारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् ॥ (११।२)

अद्य पश्यन्तु संग्रामे धनंजयम् अमर्षणम् । (१२।१)

विषक्तं मयि दुर्धर्षम् अश्मकूटम् इवाश्मनि ॥ (१२।२)

एवं ब्रुवन्महाराज महात्मा स महामतिः । (१३।१)

महेष्वासैर् वृतो राजन्महेष्वासो व्यवस्थितः ॥ (१३।२)

ततो ऽन्तक इव क्रुद्धः सवज्र इव वासवः । (१४।१)

दण्डपाणिर् इवासह्यो मृत्युः कालेन चोदितः ॥ (१४।२)

शूलपाणिर् इवाक्षोभ्यो वरुणः पाशवान् इव । (१५।१)

युगान्ताग्निर् इवार्चिष्मान् प्रधक्ष्यन् वै पुनः प्रजाः ॥ (१५।२)

क्रोधामर्षबलोद्धूतो निवातकवचान्तकः । (१६।१)

जयो जेता स्थितः सत्ये पारयिष्यन्महाव्रतम् ॥ (१६।२)

आमुक्तकवचः खड्गी जाम्बूनदकिरीटभृत् । (१७।१)

शुभ्रवर्माम्बरधरः स्वङ्गदी चारुकुण्डली ॥ (१७।२)

रथप्रवरम् आस्थाय नरो नारायणानुगः । (१८।१)

विधुन्वन् गाण्डिवं संख्ये बभौ सूर्य इवोदितः ॥ (१८।२)

सो ऽग्रानीकस्य महत इषुपाते धनंजयः । (१९।१)

व्यवस्थाप्य रथं सज्जं शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ (१९।२)

अथ कृष्णो ऽप्यसंभ्रान्तः पार्थेन सह मारिष । (२०।१)

प्राध्मापयत् पाञ्चजन्यं शङ्खप्रवरम् ओजसा ॥ (२०।२)

तयोः शङ्खप्रणादेन तव सैन्ये विशां पते । (२१।१)

आसन् संहृष्टरोमाणः कम्पिता गतचेतसः ॥ (२१।२)

यथा त्रसन्ति भूतानि सर्वाण्यशनिनिस्वनात् । (२२।१)

तथा शङ्खप्रणादेन वित्रेसुस्तव सैनिकाः ॥ (२२।२)

प्रसुस्रुवुः शकृन्मूत्रं वाहनानि च सर्वशः । (२३।१)

एवं सवाहनं सर्वम् आविग्नम् अभवद् बलम् ॥ (२३।२)

व्यषीदन्त नरा राजञ् शङ्खशब्देन मारिष । (२४।१)

विसंज्ञाश्चाभवन् केचित् केचिद् राजन् वितत्रसुः ॥ (२४।२)

ततः कपिर् महानादं सह भूतैर् ध्वजालयैः । (२५।१)

अकरोद् व्यादितास्यश्च भीषयंस्तव सैनिकान् ॥ (२५।२)

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्चानकैः सह । (२६।१)

पुनर् एवाभ्यहन्यन्त तव सैन्यप्रहर्षणाः ॥ (२६।२)

नानावादित्रसंह्रादैः क्ष्वेडितास्फोटिताकुलैः । (२७।१)

सिंहनादैः सवादित्रैः समाहूतैर् महारथैः ॥ (२७।२)

तस्मिन् सुतुमुले शब्दे भीरूणां भयवर्धने । (२८।१)

अतीव हृष्टो दाशार्हम् अब्रवीत् पाकशासनिः ॥ (२८।२)

चोदयाश्वान् हृषीकेश यत्र दुर्मर्षणः स्थितः । (२९।१)

एतद् भित्त्वा गजानीकं प्रवेक्ष्याम्यरिवाहिनीम् ॥ (२९।२)

एवम् उक्तो महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना । (३०।१)

अचोदयद्धयांस्तत्र यत्र दुर्मर्षणः स्थितः ॥ (३०।२)

स संप्रहारस्तुमुलः सम्प्रवृत्तः सुदारुणः । (३१।१)

एकस्य च बहूनां च रथनागनरक्षयः ॥ (३१।२)

ततः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् । (३२।१)

परान् अवाकिरत् पार्थः पर्वतान् इव नीरदः ॥ (३२।२)

ते चापि रथिनः सर्वे त्वरिताः कृतहस्तवत् । (३३।१)

अवाकिरन् बाणजालैस्ततः कृष्णधनंजयौ ॥ (३३।२)

ततः क्रुद्धो महाबाहुर् वार्यमाणः परैर् युधि । (३४।१)

शिरांसि रथिनां पार्थः कायेभ्यो ऽपाहरच्छरैः ॥ (३४।२)

उद्भ्रान्तनयनैर् वक्त्रैः संदष्टोष्ठपुटैः शुभैः । (३५।१)

सकुण्डलशिरस्त्राणैर् वसुधा समकीर्यत ॥ (३५।२)

पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः । (३६।१)

विनिकीर्णानि योधानां वदनानि चकाशिरे ॥ (३६।२)

तपनीयविचित्राणि सिक्तानि रुधिरेण च । (३७।१)

अदृश्यन्त यथा राजन्मेघसंघाः सविद्युतः ॥ (३७।२)

शिरसां पततां राजञ् शब्दो ऽभूत् पृथिवीतले । (३८।१)

कालेन परिपक्वानां तालानां पतताम् इव ॥ (३८।२)

ततः कबन्धः कश्चित् तु धनुर् आलम्ब्य तिष्ठति । (३९।१)

कश्चित् खड्गं विनिष्कृष्य भुजेनोद्यम्य तिष्ठति ॥ (३९।२)

नाजानन्त शिरांस्युर्व्यां पतितानि नरर्षभाः । (४०।१)

अमृष्यमाणाः कौन्तेयं संग्रामे जयगृद्धिनः ॥ (४०।२)

हयानाम् उत्तमाङ्गैश्च हस्तिहस्तैश्च मेदिनी । (४१।१)

बाहुभिश्च शिरोभिश्च वीराणां समकीर्यत ॥ (४१।२)

अयं पार्थः कुतः पार्थ एष पार्थ इति प्रभो । (४२।१)

तव सैन्येषु योधानां पार्थभूतम् इवाभवत् ॥ (४२।२)

अन्योन्यम् अपि चाजघ्नुर् आत्मानम् अपि चापरे । (४३।१)

पार्थभूतम् अमन्यन्त जगत् कालेन मोहिताः ॥ (४३।२)

निष्टनन्तः सरुधिरा विसंज्ञा गाढवेदनाः । (४४।१)

शयाना बहवो वीराः कीर्तयन्तः सुहृज्जनम् ॥ (४४।२)

सभिण्डिपालाः सप्रासाः सशक्त्यृष्टिपरश्वधाः । (४५।१)

सनिर्यूहाः सनिस्त्रिंशाः सशरासनतोमराः ॥ (४५।२)

सबाणवर्माभरणाः सगदाः साङ्गदा रणे । (४६।१)

महाभुजगसंकाशा बाहवः परिघोपमाः ॥ (४६।२)

उद्वेष्टन्ति विचेष्टन्ति संवेष्टन्ति च सर्वशः । (४७।१)

वेगं कुर्वन्ति संरब्धा निकृत्ताः परमेषुभिः ॥ (४७।२)

यो यः स्म समरे पार्थं प्रतिसंरभते नरः । (४८।१)

तस्य तस्यान्तको बाणः शरीरम् उपसर्पति ॥ (४८।२)

नृत्यतो रथमार्गेषु धनुर् व्यायच्छतस्तथा । (४९।१)

न कश्चित् तत्र पार्थस्य ददर्शान्तरम् अण्वपि ॥ (४९।२)

यत् तस्य घटमानस्य क्षिप्रं विक्षिपतः शरान् । (५०।१)

लाघवात् पाण्डुपुत्रस्य व्यस्मयन्त परे जनाः ॥ (५०।२)

हस्तिनं हस्तियन्तारम् अश्वम् आश्विकम् एव च । (५१।१)

अभिनत् फल्गुनो बाणै रथिनं च ससारथिम् ॥ (५१।२)

आवर्तमानम् आवृत्तं युध्यमानं च पाण्डवः । (५२।१)

प्रमुखे तिष्ठमानं च न कंचिन् न निहन्ति सः ॥ (५२।२)

यथोदयन् वै गगने सूर्यो हन्ति महत् तमः । (५३।१)

तथार्जुनो गजानीकम् अवधीत् कङ्कपत्रिभिः ॥ (५३।२)

हस्तिभिः पतितैर् भिन्नैस्तव सैन्यम् अदृश्यत । (५४।१)

अन्तकाले यथा भूमिर् विनिकीर्णैर् महीधरैः ॥ (५४।२)

यथा मध्यंदिने सूर्यो दुष्प्रेक्ष्यः प्राणिभिः सदा । (५५।१)

तथा धनंजयः क्रुद्धो दुष्प्रेक्ष्यो युधि शत्रुभिः ॥ (५५।२)

तत् तथा तव पुत्रस्य सैन्यं युधि परंतप । (५६।१)

प्रभग्नं द्रुतम् आविग्नम् अतीव शरपीडितम् ॥ (५६।२)

मारुतेनेव महता मेघानीकं विधूयता । (५७।१)

प्रकाल्यमानं तत् सैन्यं नाशकत् प्रतिवीक्षितुम् ॥ (५७।२)

प्रतोदैश्चापकोटीभिर् हुंकारैः साधुवाहितैः । (५८।१)

कशापार्ष्ण्यभिघातैश्च वाग्भिर् उग्राभिर् एव च ॥ (५८।२)

चोदयन्तो हयांस्तूर्णं पलायन्ते स्म तावकाः । (५९।१)

सादिनो रथिनश्चैव पत्तयश्चार्जुनार्दिताः ॥ (५९।२)

पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर् नागांश्चोदयन्तस्तथापरे । (६०।१)

शरैः संमोहिताश्चान्ये तम् एवाभिमुखा ययौ । (६०।२)

तव योधा हतोत्साहा विभ्रान्तमनसस्तदा ॥ (६०।३)