महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 44

342 of 1995 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

स ददर्श पुरीं रम्यां सिद्धचारणसेविताम् । (१।२)

sa dadarśa purīṃ ramyāṃ siddhacāraṇasevitām |

1.3१.३

सर्वर्तुकुसुमैः पुण्यैः पादपैर् उपशोभिताम् ॥ (१।३)

sarvartukusumaiḥ puṇyaiḥ pādapair upaśobhitām ||

2.1२.१

तत्र सौगन्धिकानां स द्रुमाणां पुण्यगन्धिनाम् । (२।१)

tatra saugandhikānāṃ sa drumāṇāṃ puṇyagandhinām |

2.2२.२

उपवीज्यमानो मिश्रेण वायुना पुण्यगन्धिना ॥ (२।२)

upavījyamāno miśreṇa vāyunā puṇyagandhinā ||

3.1३.१

नन्दनं च वनं दिव्यम् अप्सरोगणसेवितम् । (३।१)

nandanaṃ ca vanaṃ divyam apsarogaṇasevitam |

3.2३.२

ददर्श दिव्यकुसुमैर् आह्वयद्भिर् इव द्रुमैः ॥ (३।२)

dadarśa divyakusumair āhvayadbhir iva drumaiḥ ||

4.1४.१

नातप्ततपसा शक्यो द्रष्टुं नानाहिताग्निना । (४।१)

nātaptatapasā śakyo draṣṭuṃ nānāhitāgninā |

4.2४.२

स लोकः पुण्यकर्तॄणां नापि युद्धपराङ्मुखैः ॥ (४।२)

sa lokaḥ puṇyakartṝṇāṃ nāpi yuddhaparāṅmukhaiḥ ||

5.1५.१

नायज्वभिर् नानृतकैर् न वेदश्रुतिवर्जितैः । (५।१)

nāyajvabhir nānṛtakair na vedaśrutivarjitaiḥ |

5.2५.२

नानाप्लुताङ्गैस् तीर्थेषु यज्ञदानबहिष्कृतैः ॥ (५।२)

nānāplutāṅgais tīrtheṣu yajñadānabahiṣkṛtaiḥ ||

6.1६.१

नापि यज्ञहनैः क्षुद्रैर् द्रष्टुं शक्यः कथंचन । (६।१)

nāpi yajñahanaiḥ kṣudrair draṣṭuṃ śakyaḥ kathaṃcana |

6.2६.२

पानपैर् गुरुतल्पैश्च मांसादैर् वा दुरात्मभिः ॥ (६।२)

pānapair gurutalpaiśca māṃsādair vā durātmabhiḥ ||

7.1७.१

स तद् दिव्यं वनं पश्यन् दिव्यगीतनिनादितम् । (७।१)

sa tad divyaṃ vanaṃ paśyan divyagītanināditam |

7.2७.२

प्रविवेश महाबाहुः शक्रस्य दयितां पुरीम् ॥ (७।२)

praviveśa mahābāhuḥ śakrasya dayitāṃ purīm ||

8.1८.१

तत्र देवविमानानि कामगानि सहस्रशः । (८।१)

tatra devavimānāni kāmagāni sahasraśaḥ |

8.2८.२

संस्थितान्यभियातानि ददर्शायुतशस् तदा ॥ (८।२)

saṃsthitānyabhiyātāni dadarśāyutaśas tadā ||

9.1९.१

संस्तूयमानो गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च पाण्डवः । (९।१)

saṃstūyamāno gandharvair apsarobhiś ca pāṇḍavaḥ |

9.2९.२

पुष्पगन्धवहैः पुण्यैर् वायुभिश् चानुवीजितः ॥ (९।२)

puṣpagandhavahaiḥ puṇyair vāyubhiś cānuvījitaḥ ||

10.1१०.१

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च परमर्षयः । (१०।१)

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ |

10.2१०.२

हृष्टाः संपूजयामासुः पार्थम् अक्लिष्टकारिणम् ॥ (१०।२)

hṛṣṭāḥ saṃpūjayāmāsuḥ pārtham akliṣṭakāriṇam ||

11.1११.१

आशीर्वादैः स्तूयमानो दिव्यवादित्रनिस्वनैः । (११।१)

āśīrvādaiḥ stūyamāno divyavāditranisvanaiḥ |

11.2११.२

प्रतिपेदे महाबाहुः शङ्खदुन्दुभिनादितम् ॥ (११।२)

pratipede mahābāhuḥ śaṅkhadundubhināditam ||

12.1१२.१

नक्षत्रमार्गं विपुलं सुरवीथीति विश्रुतम् । (१२।१)

nakṣatramārgaṃ vipulaṃ suravīthīti viśrutam |

12.2१२.२

इन्द्राज्ञया ययौ पार्थः स्तूयमानः समन्ततः ॥ (१२।२)

indrājñayā yayau pārthaḥ stūyamānaḥ samantataḥ ||

13.1१३.१

तत्र साध्यास् तथा विश्वे मरुतोऽथाश्विनावपि । (१३।१)

tatra sādhyās tathā viśve maruto'thāśvināvapi |

13.2१३.२

आदित्या वसवो रुद्रास् तथा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः ॥ (१३।२)

ādityā vasavo rudrās tathā brahmarṣayo 'malāḥ ||

14.1१४.१

राजर्षयश्च बहवो दिलीपप्रमुखा नृपाः । (१४।१)

rājarṣayaśca bahavo dilīpapramukhā nṛpāḥ |

14.2१४.२

तुम्बुरुर् नारदश् चैव गन्धर्वौ च हहाहुहू ॥ (१४।२)

tumburur nāradaś caiva gandharvau ca hahāhuhū ||

15.1१५.१

तान् सर्वान् स समागम्य विधिवत् कुरुनन्दनः । (१५।१)

tān sarvān sa samāgamya vidhivat kurunandanaḥ |

15.2१५.२

ततो ऽपश्यद् देवराजं शतक्रतुम् अरिंदमम् ॥ (१५।२)

tato 'paśyad devarājaṃ śatakratum ariṃdamam ||

16.1१६.१

ततः पार्थो महाबाहुर् अवतीर्य रथोत्तमात् । (१६।१)

tataḥ pārtho mahābāhur avatīrya rathottamāt |

16.2१६.२

ददर्श साक्षाद् देवेन्द्रं पितरं पाकशासनम् ॥ (१६।२)

dadarśa sākṣād devendraṃ pitaraṃ pākaśāsanam ||

17.1१७.१

पाण्डुरेणातपत्रेण हेमदण्डेन चारुणा । (१७।१)

pāṇḍureṇātapatreṇa hemadaṇḍena cāruṇā |

17.2१७.२

दिव्यगन्धाधिवासेन व्यजनेन विधूयता ॥ (१७।२)

divyagandhādhivāsena vyajanena vidhūyatā ||

18.1१८.१

विश्वावसुप्रभृतिभिर् गन्धर्वैः स्तुतिवन्दनैः । (१८।१)

viśvāvasuprabhṛtibhir gandharvaiḥ stutivandanaiḥ |

18.2१८.२

स्तूयमानं द्विजाग्र्यैश्च ऋग्यजुःसामसंस्तवैः ॥ (१८।२)

stūyamānaṃ dvijāgryaiśca ṛgyajuḥsāmasaṃstavaiḥ ||

19.1१९.१

ततो ऽभिगम्य कौन्तेयः शिरसाभ्यनमद् बली । (१९।१)

tato 'bhigamya kaunteyaḥ śirasābhyanamad balī |

19.2१९.२

स चैनम् अनुवृत्ताभ्यां भुजाभ्यां प्रत्यगृह्णत ॥ (१९।२)

sa cainam anuvṛttābhyāṃ bhujābhyāṃ pratyagṛhṇata ||

20.1२०.१

ततः शक्रासने पुण्ये देवराजर्षिपूजिते । (२०।१)

tataḥ śakrāsane puṇye devarājarṣipūjite |

20.2२०.२

शक्रः पाणौ गृहीत्वैनम् उपावेशयद् अन्तिके ॥ (२०।२)

śakraḥ pāṇau gṛhītvainam upāveśayad antike ||

21.1२१.१

मूर्ध्नि चैनम् उपाघ्राय देवेन्द्रः परवीरहा । (२१।१)

mūrdhni cainam upāghrāya devendraḥ paravīrahā |

21.2२१.२

अङ्कम् आरोपयामास प्रश्रयावनतं तदा ॥ (२१।२)

aṅkam āropayāmāsa praśrayāvanataṃ tadā ||

22.1२२.१

सहस्राक्षनियोगात् स पार्थः शक्रासनं तदा । (२२।१)

sahasrākṣaniyogāt sa pārthaḥ śakrāsanaṃ tadā |

22.2२२.२

अध्यक्रामद् अमेयात्मा द्वितीय इव वासवः ॥ (२२।२)

adhyakrāmad ameyātmā dvitīya iva vāsavaḥ ||

23.1२३.१

ततः प्रेम्णा वृत्रशत्रुर् अर्जुनस्य शुभं मुखम् । (२३।१)

tataḥ premṇā vṛtraśatrur arjunasya śubhaṃ mukham |

23.2२३.२

पस्पर्श पुण्यगन्धेन करेण परिसान्त्वयन् ॥ (२३।२)

pasparśa puṇyagandhena kareṇa parisāntvayan ||

24.1२४.१

परिमार्जमानः शनकैर् बाहू चास्यायतौ शुभौ । (२४।१)

parimārjamānaḥ śanakair bāhū cāsyāyatau śubhau |

24.2२४.२

ज्याशरक्षेपकठिनौ स्तम्भाविव हिरण्मयौ ॥ (२४।२)

jyāśarakṣepakaṭhinau stambhāviva hiraṇmayau ||

25.1२५.१

वज्रग्रहणचिह्नेन करेण बलसूदनः । (२५।१)

vajragrahaṇacihnena kareṇa balasūdanaḥ |

25.2२५.२

मुहुर् मुहुर् वज्रधरो बाहू संस्फालयञ्शनैः ॥ (२५।२)

muhur muhur vajradharo bāhū saṃsphālayañśanaiḥ ||

26.1२६.१

स्मयन्न् इव गुडाकेशं प्रेक्षमाणः सहस्रदृक् । (२६।१)

smayann iva guḍākeśaṃ prekṣamāṇaḥ sahasradṛk |

26.2२६.२

हर्षेणोत्फुल्लनयनो न चातृप्यत वृत्रहा ॥ (२६।२)

harṣeṇotphullanayano na cātṛpyata vṛtrahā ||

27.1२७.१

एकासनोपविष्टौ तौ शोभयांचक्रतुः सभाम् । (२७।१)

ekāsanopaviṣṭau tau śobhayāṃcakratuḥ sabhām |

27.2२७.२

सूर्याचन्द्रमसौ व्योम्नि चतुर्दश्याम् इवोदितौ ॥ (२७।२)

sūryācandramasau vyomni caturdaśyām ivoditau ||

28.1२८.१

तत्र स्म गाथा गायन्ति साम्ना परमवल्गुना । (२८।१)

tatra sma gāthā gāyanti sāmnā paramavalgunā |

28.2२८.२

गन्धर्वास् तुम्बुरुश्रेष्ठाः कुशला गीतसामसु ॥ (२८।२)

gandharvās tumburuśreṣṭhāḥ kuśalā gītasāmasu ||

29.1२९.१

घृताची मेनका रम्भा पूर्वचित्तिः स्वयम्प्रभा । (२९।१)

ghṛtācī menakā rambhā pūrvacittiḥ svayamprabhā |

29.2२९.२

उर्वशी मिश्रकेशी च डुण्डुर् गौरी वरूथिनी ॥ (२९।२)

urvaśī miśrakeśī ca ḍuṇḍur gaurī varūthinī ||

30.1३०.१

गोपाली सहजन्या च कुम्भयोनिः प्रजागरा । (३०।१)

gopālī sahajanyā ca kumbhayoniḥ prajāgarā |

30.2३०.२

चित्रसेना चित्रलेखा सहा च मधुरस्वरा ॥ (३०।२)

citrasenā citralekhā sahā ca madhurasvarā ||

31.1३१.१

एताश् चान्याश्च ननृतुस् तत्र तत्र वराङ्गनाः । (३१।१)

etāś cānyāśca nanṛtus tatra tatra varāṅganāḥ |

31.2३१.२

चित्तप्रमथने युक्ताः सिद्धानां पद्मलोचनाः ॥ (३१।२)

cittapramathane yuktāḥ siddhānāṃ padmalocanāḥ ||

32.1३२.१

महाकटितटश्रोण्यः कम्पमानैः पयोधरैः । (३२।१)

mahākaṭitaṭaśroṇyaḥ kampamānaiḥ payodharaiḥ |

32.2३२.२

कटाक्षहावमाधुर्यैश् चेतोबुद्धिमनोहराः ॥ (३२।२)

kaṭākṣahāvamādhuryaiś cetobuddhimanoharāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 44

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit