महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 129

793 of 1995 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

विदुरेणैवम् उक्ते तु केशवः शत्रुपूगहा । (१।२)

vidureṇaivam ukte tu keśavaḥ śatrupūgahā |

1.3१.३

दुर्योधनं धार्तराष्ट्रम् अभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ (१।३)

duryodhanaṃ dhārtarāṣṭram abhyabhāṣata vīryavān ||

2.1२.१

एको ऽहम् इति यन्मोहान्मन्यसे मां सुयोधन । (२।१)

eko 'ham iti yanmohānmanyase māṃ suyodhana |

2.2२.२

परिभूय च दुर्बुद्धे ग्रहीतुं मां चिकीर्षसि ॥ (२।२)

paribhūya ca durbuddhe grahītuṃ māṃ cikīrṣasi ||

3.1३.१

इहैव पाण्डवाः सर्वे तथैवान्धकवृष्णयः । (३।१)

ihaiva pāṇḍavāḥ sarve tathaivāndhakavṛṣṇayaḥ |

3.2३.२

इहादित्याश्च रुद्राश्च वसवश्च महर्षिभिः ॥ (३।२)

ihādityāśca rudrāśca vasavaśca maharṣibhiḥ ||

4.1४.१

एवम् उक्त्वा जहासोच्चैः केशवः परवीरहा । (४।१)

evam uktvā jahāsoccaiḥ keśavaḥ paravīrahā |

4.2४.२

तस्य संस्मयतः शौरेर् विद्युद्रूपा महात्मनः । (४।२)

tasya saṃsmayataḥ śaurer vidyudrūpā mahātmanaḥ |

4.3४.३

अङ्गुष्ठमात्रास्त्रिदशा मुमुचुः पावकार्चिषः ॥ (४।३)

aṅguṣṭhamātrāstridaśā mumucuḥ pāvakārciṣaḥ ||

5.1५.१

तस्य ब्रह्मा ललाटस्थो रुद्रो वक्षसि चाभवत् । (५।१)

tasya brahmā lalāṭastho rudro vakṣasi cābhavat |

5.2५.२

लोकपाला भुजेष्वासन्न् अग्निर् आस्याद् अजायत ॥ (५।२)

lokapālā bhujeṣvāsann agnir āsyād ajāyata ||

6.1६.१

आदित्याश्चैव साध्याश्च वसवो ऽथाश्विनावपि । (६।१)

ādityāścaiva sādhyāśca vasavo 'thāśvināvapi |

6.2६.२

मरुतश्च सहेन्द्रेण विश्वेदेवास्तथैव च । (६।२)

marutaśca sahendreṇa viśvedevāstathaiva ca |

6.3६.३

बभूवुश्चैव रूपाणि यक्षगन्धर्वरक्षसाम् ॥ (६।३)

babhūvuścaiva rūpāṇi yakṣagandharvarakṣasām ||

7.1७.१

प्रादुरास्तां तथा दोर्भ्यां संकर्षणधनंजयौ । (७।१)

prādurāstāṃ tathā dorbhyāṃ saṃkarṣaṇadhanaṃjayau |

7.2७.२

दक्षिणे ऽथार्जुनो धन्वी हली रामश्च सव्यतः ॥ (७।२)

dakṣiṇe 'thārjuno dhanvī halī rāmaśca savyataḥ ||

8.1८.१

भीमो युधिष्ठिरश्चैव माद्रीपुत्रौ च पृष्ठतः । (८।१)

bhīmo yudhiṣṭhiraścaiva mādrīputrau ca pṛṣṭhataḥ |

8.2८.२

अन्धका वृष्णयश्चैव प्रद्युम्नप्रमुखास्ततः ॥ (८।२)

andhakā vṛṣṇayaścaiva pradyumnapramukhāstataḥ ||

9.1९.१

अग्रे बभूवुः कृष्णस्य समुद्यतमहायुधाः । (९।१)

agre babhūvuḥ kṛṣṇasya samudyatamahāyudhāḥ |

9.2९.२

शङ्खचक्रगदाशक्तिशार्ङ्गलाङ्गलनन्दकाः ॥ (९।२)

śaṅkhacakragadāśaktiśārṅgalāṅgalanandakāḥ ||

10.1१०.१

अदृश्यन्तोद्यतान्येव सर्वप्रहरणानि च । (१०।१)

adṛśyantodyatānyeva sarvapraharaṇāni ca |

10.2१०.२

नानाबाहुषु कृष्णस्य दीप्यमानानि सर्वशः ॥ (१०।२)

nānābāhuṣu kṛṣṇasya dīpyamānāni sarvaśaḥ ||

11.1११.१

नेत्राभ्यां नस्ततश्चैव श्रोत्राभ्यां च समन्ततः । (११।१)

netrābhyāṃ nastataścaiva śrotrābhyāṃ ca samantataḥ |

11.2११.२

प्रादुरासन्महारौद्राः सधूमाः पावकार्चिषः । (११।२)

prādurāsanmahāraudrāḥ sadhūmāḥ pāvakārciṣaḥ |

11.3११.३

रोमकूपेषु च तथा सूर्यस्येव मरीचयः ॥ (११।३)

romakūpeṣu ca tathā sūryasyeva marīcayaḥ ||

12.1१२.१

तं दृष्ट्वा घोरम् आत्मानं केशवस्य महात्मनः । (१२।१)

taṃ dṛṣṭvā ghoram ātmānaṃ keśavasya mahātmanaḥ |

12.2१२.२

न्यमीलयन्त नेत्राणि राजानस्त्रस्तचेतसः ॥ (१२।२)

nyamīlayanta netrāṇi rājānastrastacetasaḥ ||

13.1१३.१

ऋते द्रोणं च भीष्मं च विदुरं च महामतिम् । (१३।१)

ṛte droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca viduraṃ ca mahāmatim |

13.2१३.२

संजयं च महाभागम् ऋषींश्चैव तपोधनान् । (१३।२)

saṃjayaṃ ca mahābhāgam ṛṣīṃścaiva tapodhanān |

13.3१३.३

प्रादात् तेषां स भगवान् दिव्यं चक्षुर् जनार्दनः ॥ (१३।३)

prādāt teṣāṃ sa bhagavān divyaṃ cakṣur janārdanaḥ ||

14.1१४.१

तद् दृष्ट्वा महद् आश्चर्यं माधवस्य सभातले । (१४।१)

tad dṛṣṭvā mahad āścaryaṃ mādhavasya sabhātale |

14.2१४.२

देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवर्षं पपात च ॥ (१४।२)

devadundubhayo neduḥ puṣpavarṣaṃ papāta ca ||

15.1१५.१

चचाल च मही कृत्स्ना सागरश्चापि चुक्षुभे । (१५।१)

cacāla ca mahī kṛtsnā sāgaraścāpi cukṣubhe |

15.2१५.२

विस्मयं परमं जग्मुः पार्थिवा भरतर्षभ ॥ (१५।२)

vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ pārthivā bharatarṣabha ||

16.1१६.१

ततः स पुरुषव्याघ्रः संजहार वपुः स्वकम् । (१६।१)

tataḥ sa puruṣavyāghraḥ saṃjahāra vapuḥ svakam |

16.2१६.२

तां दिव्याम् अद्भुतां चित्राम् ऋद्धिमत्ताम् अरिंदमः ॥ (१६।२)

tāṃ divyām adbhutāṃ citrām ṛddhimattām ariṃdamaḥ ||

17.1१७.१

ततः सात्यकिम् आदाय पाणौ हार्दिक्यम् एव च । (१७।१)

tataḥ sātyakim ādāya pāṇau hārdikyam eva ca |

17.2१७.२

ऋषिभिस्तैर् अनुज्ञातो निर्ययौ मधुसूदनः ॥ (१७।२)

ṛṣibhistair anujñāto niryayau madhusūdanaḥ ||

18.1१८.१

ऋषयो ऽन्तर्हिता जग्मुस्ततस्ते नारदादयः । (१८।१)

ṛṣayo 'ntarhitā jagmustataste nāradādayaḥ |

18.2१८.२

तस्मिन् कोलाहले वृत्ते तद् अद्भुतम् अभूत् तदा ॥ (१८।२)

tasmin kolāhale vṛtte tad adbhutam abhūt tadā ||

19.1१९.१

तं प्रस्थितम् अभिप्रेक्ष्य कौरवाः सह राजभिः । (१९।१)

taṃ prasthitam abhiprekṣya kauravāḥ saha rājabhiḥ |

19.2१९.२

अनुजग्मुर् नरव्याघ्रं देवा इव शतक्रतुम् ॥ (१९।२)

anujagmur naravyāghraṃ devā iva śatakratum ||

20.1२०.१

अचिन्तयन्न् अमेयात्मा सर्वं तद् राजमण्डलम् । (२०।१)

acintayann ameyātmā sarvaṃ tad rājamaṇḍalam |

20.2२०.२

निश्चक्राम ततः शौरिः सधूम इव पावकः ॥ (२०।२)

niścakrāma tataḥ śauriḥ sadhūma iva pāvakaḥ ||

21.1२१.१

ततो रथेन शुभ्रेण महता किङ्किणीकिना । (२१।१)

tato rathena śubhreṇa mahatā kiṅkiṇīkinā |

21.2२१.२

हेमजालविचित्रेण लघुना मेघनादिना ॥ (२१।२)

hemajālavicitreṇa laghunā meghanādinā ||

22.1२२.१

सूपस्करेण शुभ्रेण वैयाघ्रेण वरूथिना । (२२।१)

sūpaskareṇa śubhreṇa vaiyāghreṇa varūthinā |

22.2२२.२

सैन्यसुग्रीवयुक्तेन प्रत्यदृश्यत दारुकः ॥ (२२।२)

sainyasugrīvayuktena pratyadṛśyata dārukaḥ ||

23.1२३.१

तथैव रथम् आस्थाय कृतवर्मा महारथः । (२३।१)

tathaiva ratham āsthāya kṛtavarmā mahārathaḥ |

23.2२३.२

वृष्णीनां संमतो वीरो हार्दिक्यः प्रत्यदृश्यत ॥ (२३।२)

vṛṣṇīnāṃ saṃmato vīro hārdikyaḥ pratyadṛśyata ||

24.1२४.१

उपस्थितरथं शौरिं प्रयास्यन्तम् अरिंदमम् । (२४।१)

upasthitarathaṃ śauriṃ prayāsyantam ariṃdamam |

24.2२४.२

धृतराष्ट्रो महाराजः पुनर् एवाभ्यभाषत ॥ (२४।२)

dhṛtarāṣṭro mahārājaḥ punar evābhyabhāṣata ||

25.1२५.१

यावद् बलं मे पुत्रेषु पश्यस्येतज्जनार्दन । (२५।१)

yāvad balaṃ me putreṣu paśyasyetajjanārdana |

25.2२५.२

प्रत्यक्षं ते न ते किंचित् परोक्षं शत्रुकर्शन ॥ (२५।२)

pratyakṣaṃ te na te kiṃcit parokṣaṃ śatrukarśana ||

26.1२६.१

कुरूणां शमम् इच्छन्तं यतमानं च केशव । (२६।१)

kurūṇāṃ śamam icchantaṃ yatamānaṃ ca keśava |

26.2२६.२

विदित्वैताम् अवस्थां मे नातिशङ्कितुम् अर्हसि ॥ (२६।२)

viditvaitām avasthāṃ me nātiśaṅkitum arhasi ||

27.1२७.१

न मे पापो ऽस्त्यभिप्रायः पाण्डवान् प्रति केशव । (२७।१)

na me pāpo 'styabhiprāyaḥ pāṇḍavān prati keśava |

27.2२७.२

ज्ञातम् एव हि ते वाक्यं यन्मयोक्तः सुयोधनः ॥ (२७।२)

jñātam eva hi te vākyaṃ yanmayoktaḥ suyodhanaḥ ||

28.1२८.१

जानन्ति कुरवः सर्वे राजानश्चैव पार्थिवाः । (२८।१)

jānanti kuravaḥ sarve rājānaścaiva pārthivāḥ |

28.2२८.२

शमे प्रयतमानं मां सर्वयत्नेन माधव ॥ (२८।२)

śame prayatamānaṃ māṃ sarvayatnena mādhava ||

29.1२९.१

ततो ऽब्रवीन्महाबाहुर् धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् । (२९।१)

tato 'bravīnmahābāhur dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram |

29.2२९.२

द्रोणं पितामहं भीष्मं क्षत्तारं बाह्लिकं कृपम् ॥ (२९।२)

droṇaṃ pitāmahaṃ bhīṣmaṃ kṣattāraṃ bāhlikaṃ kṛpam ||

30.1३०.१

प्रत्यक्षम् एतद् भवतां यद् वृत्तं कुरुसंसदि । (३०।१)

pratyakṣam etad bhavatāṃ yad vṛttaṃ kurusaṃsadi |

30.2३०.२

यथा चाशिष्टवन्मन्दो रोषाद् असकृद् उत्थितः ॥ (३०।२)

yathā cāśiṣṭavanmando roṣād asakṛd utthitaḥ ||

31.1३१.१

वदत्यनीशम् आत्मानं धृतराष्ट्रो महीपतिः । (३१।१)

vadatyanīśam ātmānaṃ dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ |

31.2३१.२

आपृच्छे भवतः सर्वान् गमिष्यामि युधिष्ठिरम् ॥ (३१।२)

āpṛcche bhavataḥ sarvān gamiṣyāmi yudhiṣṭhiram ||

32.1३२.१

आमन्त्र्य प्रस्थितं शौरिं रथस्थं पुरुषर्षभम् । (३२।१)

āmantrya prasthitaṃ śauriṃ rathasthaṃ puruṣarṣabham |

32.2३२.२

अनुजग्मुर् महेष्वासाः प्रवीरा भरतर्षभाः ॥ (३२।२)

anujagmur maheṣvāsāḥ pravīrā bharatarṣabhāḥ ||

33.1३३.१

भीष्मो द्रोणः कृपः क्षत्ता धृतराष्ट्रो ऽथ बाह्लिकः । (३३।१)

bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ kṣattā dhṛtarāṣṭro 'tha bāhlikaḥ |

33.2३३.२

अश्वत्थामा विकर्णश्च युयुत्सुश्च महारथः ॥ (३३।२)

aśvatthāmā vikarṇaśca yuyutsuśca mahārathaḥ ||

34.1३४.१

ततो रथेन शुभ्रेण महता किङ्किणीकिना । (३४।१)

tato rathena śubhreṇa mahatā kiṅkiṇīkinā |

34.2३४.२

कुरूणां पश्यतां प्रायात् पृथां द्रष्टुं पितृष्वसाम् ॥ (३४।२)

kurūṇāṃ paśyatāṃ prāyāt pṛthāṃ draṣṭuṃ pitṛṣvasām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 129

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit