MBh, 5, 129
Select a line for its word-by-word analysis.
दुर्योधनं धार्तराष्ट्रम् अभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ (१।३)
duryodhanaṃ dhārtarāṣṭram abhyabhāṣata vīryavān ||
परिभूय च दुर्बुद्धे ग्रहीतुं मां चिकीर्षसि ॥ (२।२)
paribhūya ca durbuddhe grahītuṃ māṃ cikīrṣasi ||
तस्य संस्मयतः शौरेर् विद्युद्रूपा महात्मनः । (४।२)
tasya saṃsmayataḥ śaurer vidyudrūpā mahātmanaḥ |
अङ्गुष्ठमात्रास्त्रिदशा मुमुचुः पावकार्चिषः ॥ (४।३)
aṅguṣṭhamātrāstridaśā mumucuḥ pāvakārciṣaḥ ||
तस्य ब्रह्मा ललाटस्थो रुद्रो वक्षसि चाभवत् । (५।१)
tasya brahmā lalāṭastho rudro vakṣasi cābhavat |
लोकपाला भुजेष्वासन्न् अग्निर् आस्याद् अजायत ॥ (५।२)
lokapālā bhujeṣvāsann agnir āsyād ajāyata ||
प्रादुरास्तां तथा दोर्भ्यां संकर्षणधनंजयौ । (७।१)
prādurāstāṃ tathā dorbhyāṃ saṃkarṣaṇadhanaṃjayau |
दक्षिणे ऽथार्जुनो धन्वी हली रामश्च सव्यतः ॥ (७।२)
dakṣiṇe 'thārjuno dhanvī halī rāmaśca savyataḥ ||
भीमो युधिष्ठिरश्चैव माद्रीपुत्रौ च पृष्ठतः । (८।१)
bhīmo yudhiṣṭhiraścaiva mādrīputrau ca pṛṣṭhataḥ |
अन्धका वृष्णयश्चैव प्रद्युम्नप्रमुखास्ततः ॥ (८।२)
andhakā vṛṣṇayaścaiva pradyumnapramukhāstataḥ ||
नेत्राभ्यां नस्ततश्चैव श्रोत्राभ्यां च समन्ततः । (११।१)
netrābhyāṃ nastataścaiva śrotrābhyāṃ ca samantataḥ |
प्रादुरासन्महारौद्राः सधूमाः पावकार्चिषः । (११।२)
prādurāsanmahāraudrāḥ sadhūmāḥ pāvakārciṣaḥ |
तं दृष्ट्वा घोरम् आत्मानं केशवस्य महात्मनः । (१२।१)
taṃ dṛṣṭvā ghoram ātmānaṃ keśavasya mahātmanaḥ |
ऋते द्रोणं च भीष्मं च विदुरं च महामतिम् । (१३।१)
ṛte droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca viduraṃ ca mahāmatim |
प्रादात् तेषां स भगवान् दिव्यं चक्षुर् जनार्दनः ॥ (१३।३)
prādāt teṣāṃ sa bhagavān divyaṃ cakṣur janārdanaḥ ||
तद् दृष्ट्वा महद् आश्चर्यं माधवस्य सभातले । (१४।१)
tad dṛṣṭvā mahad āścaryaṃ mādhavasya sabhātale |
चचाल च मही कृत्स्ना सागरश्चापि चुक्षुभे । (१५।१)
cacāla ca mahī kṛtsnā sāgaraścāpi cukṣubhe |
विस्मयं परमं जग्मुः पार्थिवा भरतर्षभ ॥ (१५।२)
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ pārthivā bharatarṣabha ||
ततः स पुरुषव्याघ्रः संजहार वपुः स्वकम् । (१६।१)
tataḥ sa puruṣavyāghraḥ saṃjahāra vapuḥ svakam |
तां दिव्याम् अद्भुतां चित्राम् ऋद्धिमत्ताम् अरिंदमः ॥ (१६।२)
tāṃ divyām adbhutāṃ citrām ṛddhimattām ariṃdamaḥ ||
ततः सात्यकिम् आदाय पाणौ हार्दिक्यम् एव च । (१७।१)
tataḥ sātyakim ādāya pāṇau hārdikyam eva ca |
ऋषिभिस्तैर् अनुज्ञातो निर्ययौ मधुसूदनः ॥ (१७।२)
ṛṣibhistair anujñāto niryayau madhusūdanaḥ ||
तस्मिन् कोलाहले वृत्ते तद् अद्भुतम् अभूत् तदा ॥ (१८।२)
tasmin kolāhale vṛtte tad adbhutam abhūt tadā ||
तं प्रस्थितम् अभिप्रेक्ष्य कौरवाः सह राजभिः । (१९।१)
taṃ prasthitam abhiprekṣya kauravāḥ saha rājabhiḥ |
अनुजग्मुर् नरव्याघ्रं देवा इव शतक्रतुम् ॥ (१९।२)
anujagmur naravyāghraṃ devā iva śatakratum ||
अचिन्तयन्न् अमेयात्मा सर्वं तद् राजमण्डलम् । (२०।१)
acintayann ameyātmā sarvaṃ tad rājamaṇḍalam |
सैन्यसुग्रीवयुक्तेन प्रत्यदृश्यत दारुकः ॥ (२२।२)
sainyasugrīvayuktena pratyadṛśyata dārukaḥ ||
वृष्णीनां संमतो वीरो हार्दिक्यः प्रत्यदृश्यत ॥ (२३।२)
vṛṣṇīnāṃ saṃmato vīro hārdikyaḥ pratyadṛśyata ||
उपस्थितरथं शौरिं प्रयास्यन्तम् अरिंदमम् । (२४।१)
upasthitarathaṃ śauriṃ prayāsyantam ariṃdamam |
यावद् बलं मे पुत्रेषु पश्यस्येतज्जनार्दन । (२५।१)
yāvad balaṃ me putreṣu paśyasyetajjanārdana |
प्रत्यक्षं ते न ते किंचित् परोक्षं शत्रुकर्शन ॥ (२५।२)
pratyakṣaṃ te na te kiṃcit parokṣaṃ śatrukarśana ||
विदित्वैताम् अवस्थां मे नातिशङ्कितुम् अर्हसि ॥ (२६।२)
viditvaitām avasthāṃ me nātiśaṅkitum arhasi ||
न मे पापो ऽस्त्यभिप्रायः पाण्डवान् प्रति केशव । (२७।१)
na me pāpo 'styabhiprāyaḥ pāṇḍavān prati keśava |
ज्ञातम् एव हि ते वाक्यं यन्मयोक्तः सुयोधनः ॥ (२७।२)
jñātam eva hi te vākyaṃ yanmayoktaḥ suyodhanaḥ ||
जानन्ति कुरवः सर्वे राजानश्चैव पार्थिवाः । (२८।१)
jānanti kuravaḥ sarve rājānaścaiva pārthivāḥ |
ततो ऽब्रवीन्महाबाहुर् धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् । (२९।१)
tato 'bravīnmahābāhur dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram |
द्रोणं पितामहं भीष्मं क्षत्तारं बाह्लिकं कृपम् ॥ (२९।२)
droṇaṃ pitāmahaṃ bhīṣmaṃ kṣattāraṃ bāhlikaṃ kṛpam ||
प्रत्यक्षम् एतद् भवतां यद् वृत्तं कुरुसंसदि । (३०।१)
pratyakṣam etad bhavatāṃ yad vṛttaṃ kurusaṃsadi |
यथा चाशिष्टवन्मन्दो रोषाद् असकृद् उत्थितः ॥ (३०।२)
yathā cāśiṣṭavanmando roṣād asakṛd utthitaḥ ||
आपृच्छे भवतः सर्वान् गमिष्यामि युधिष्ठिरम् ॥ (३१।२)
āpṛcche bhavataḥ sarvān gamiṣyāmi yudhiṣṭhiram ||
आमन्त्र्य प्रस्थितं शौरिं रथस्थं पुरुषर्षभम् । (३२।१)
āmantrya prasthitaṃ śauriṃ rathasthaṃ puruṣarṣabham |
अनुजग्मुर् महेष्वासाः प्रवीरा भरतर्षभाः ॥ (३२।२)
anujagmur maheṣvāsāḥ pravīrā bharatarṣabhāḥ ||
भीष्मो द्रोणः कृपः क्षत्ता धृतराष्ट्रो ऽथ बाह्लिकः । (३३।१)
bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ kṣattā dhṛtarāṣṭro 'tha bāhlikaḥ |
अश्वत्थामा विकर्णश्च युयुत्सुश्च महारथः ॥ (३३।२)
aśvatthāmā vikarṇaśca yuyutsuśca mahārathaḥ ||
कुरूणां पश्यतां प्रायात् पृथां द्रष्टुं पितृष्वसाम् ॥ (३४।२)
kurūṇāṃ paśyatāṃ prāyāt pṛthāṃ draṣṭuṃ pitṛṣvasām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.