महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 2

1330 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

स एवम् उक्तस्तु मुनिर् नारदो वदतां वरः । (१।२)

sa evam uktastu munir nārado vadatāṃ varaḥ |

1.3१.३

कथयामास तत् सर्वं यथा शप्तः स सूतजः ॥ (१।३)

kathayāmāsa tat sarvaṃ yathā śaptaḥ sa sūtajaḥ ||

2.1२.१

एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि भारत । (२।१)

evam etanmahābāho yathā vadasi bhārata |

2.2२.२

न कर्णार्जुनयोः किंचिद् अविषह्यं भवेद् रणे ॥ (२।२)

na karṇārjunayoḥ kiṃcid aviṣahyaṃ bhaved raṇe ||

3.1३.१

गुह्यम् एतत् तु देवानां कथयिष्यामि ते नृप । (३।१)

guhyam etat tu devānāṃ kathayiṣyāmi te nṛpa |

3.2३.२

तन्निबोध महाराज यथा वृत्तम् इदं पुरा ॥ (३।२)

tannibodha mahārāja yathā vṛttam idaṃ purā ||

4.1४.१

क्षत्रं स्वर्गं कथं गच्छेच्छस्त्रपूतम् इति प्रभो । (४।१)

kṣatraṃ svargaṃ kathaṃ gacchecchastrapūtam iti prabho |

4.2४.२

संघर्षजननस्तस्मात् कन्यागर्भो विनिर्मितः ॥ (४।२)

saṃgharṣajananastasmāt kanyāgarbho vinirmitaḥ ||

5.1५.१

स बालस्तेजसा युक्तः सूतपुत्रत्वम् आगतः । (५।१)

sa bālastejasā yuktaḥ sūtaputratvam āgataḥ |

5.2५.२

चकाराङ्गिरसां श्रेष्ठे धनुर्वेदं गुरौ तव ॥ (५।२)

cakārāṅgirasāṃ śreṣṭhe dhanurvedaṃ gurau tava ||

6.1६.१

स बलं भीमसेनस्य फल्गुनस्य च लाघवम् । (६।१)

sa balaṃ bhīmasenasya phalgunasya ca lāghavam |

6.2६.२

बुद्धिं च तव राजेन्द्र यमयोर् विनयं तथा ॥ (६।२)

buddhiṃ ca tava rājendra yamayor vinayaṃ tathā ||

7.1७.१

सख्यं च वासुदेवेन बाल्ये गाण्डिवधन्वनः । (७।१)

sakhyaṃ ca vāsudevena bālye gāṇḍivadhanvanaḥ |

7.2७.२

प्रजानाम् अनुरागं च चिन्तयानो व्यदह्यत ॥ (७।२)

prajānām anurāgaṃ ca cintayāno vyadahyata ||

8.1८.१

स सख्यम् अगमद् बाल्ये राज्ञा दुर्योधनेन वै । (८।१)

sa sakhyam agamad bālye rājñā duryodhanena vai |

8.2८.२

युष्माभिर् नित्यसंद्विष्टो दैवाच्चापि स्वभावतः ॥ (८।२)

yuṣmābhir nityasaṃdviṣṭo daivāccāpi svabhāvataḥ ||

9.1९.१

विद्याधिकम् अथालक्ष्य धनुर्वेदे धनंजयम् । (९।१)

vidyādhikam athālakṣya dhanurvede dhanaṃjayam |

9.2९.२

द्रोणं रहस्युपागम्य कर्णो वचनम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

droṇaṃ rahasyupāgamya karṇo vacanam abravīt ||

10.1१०.१

ब्रह्मास्त्रं वेत्तुम् इच्छामि सरहस्यनिवर्तनम् । (१०।१)

brahmāstraṃ vettum icchāmi sarahasyanivartanam |

10.2१०.२

अर्जुनेन समो युद्धे भवेयम् इति मे मतिः ॥ (१०।२)

arjunena samo yuddhe bhaveyam iti me matiḥ ||

11.1११.१

समः पुत्रेषु च स्नेहः शिष्येषु च तव ध्रुवम् । (११।१)

samaḥ putreṣu ca snehaḥ śiṣyeṣu ca tava dhruvam |

11.2११.२

त्वत्प्रसादान्न मां ब्रूयुर् अकृतास्त्रं विचक्षणाः ॥ (११।२)

tvatprasādānna māṃ brūyur akṛtāstraṃ vicakṣaṇāḥ ||

12.1१२.१

द्रोणस्तथोक्तः कर्णेन सापेक्षः फल्गुनं प्रति । (१२।१)

droṇastathoktaḥ karṇena sāpekṣaḥ phalgunaṃ prati |

12.2१२.२

दौरात्म्यं चापि कर्णस्य विदित्वा तम् उवाच ह ॥ (१२।२)

daurātmyaṃ cāpi karṇasya viditvā tam uvāca ha ||

13.1१३.१

ब्रह्मास्त्रं ब्राह्मणो विद्याद् यथावच्चरितव्रतः । (१३।१)

brahmāstraṃ brāhmaṇo vidyād yathāvaccaritavrataḥ |

13.2१३.२

क्षत्रियो वा तपस्वी यो नान्यो विद्यात् कथंचन ॥ (१३।२)

kṣatriyo vā tapasvī yo nānyo vidyāt kathaṃcana ||

14.1१४.१

इत्युक्तो ऽङ्गिरसां श्रेष्ठम् आमन्त्र्य प्रतिपूज्य च । (१४।१)

ityukto 'ṅgirasāṃ śreṣṭham āmantrya pratipūjya ca |

14.2१४.२

जगाम सहसा रामं महेन्द्रं पर्वतं प्रति ॥ (१४।२)

jagāma sahasā rāmaṃ mahendraṃ parvataṃ prati ||

15.1१५.१

स तु रामम् उपागम्य शिरसाभिप्रणम्य च । (१५।१)

sa tu rāmam upāgamya śirasābhipraṇamya ca |

15.2१५.२

ब्राह्मणो भार्गवो ऽस्मीति गौरवेणाभ्यगच्छत ॥ (१५।२)

brāhmaṇo bhārgavo 'smīti gauraveṇābhyagacchata ||

16.1१६.१

रामस्तं प्रतिजग्राह पृष्ट्वा गोत्रादि सर्वशः । (१६।१)

rāmastaṃ pratijagrāha pṛṣṭvā gotrādi sarvaśaḥ |

16.2१६.२

उष्यतां स्वागतं चेति प्रीतिमांश्चाभवद् भृशम् ॥ (१६।२)

uṣyatāṃ svāgataṃ ceti prītimāṃścābhavad bhṛśam ||

17.1१७.१

तत्र कर्णस्य वसतो महेन्द्रे पर्वतोत्तमे । (१७।१)

tatra karṇasya vasato mahendre parvatottame |

17.2१७.२

गन्धर्वै राक्षसैर् यक्षैर् देवैश्चासीत् समागमः ॥ (१७।२)

gandharvai rākṣasair yakṣair devaiścāsīt samāgamaḥ ||

18.1१८.१

स तत्रेष्वस्त्रम् अकरोद् भृगुश्रेष्ठाद् यथाविधि । (१८।१)

sa tatreṣvastram akarod bhṛguśreṣṭhād yathāvidhi |

18.2१८.२

प्रियश्चाभवद् अत्यर्थं देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥ (१८।२)

priyaścābhavad atyarthaṃ devagandharvarakṣasām ||

19.1१९.१

स कदाचित् समुद्रान्ते विचरन्न् आश्रमान्तिके । (१९।१)

sa kadācit samudrānte vicarann āśramāntike |

19.2१९.२

एकः खड्गधनुष्पाणिः परिचक्राम सूतजः ॥ (१९।२)

ekaḥ khaḍgadhanuṣpāṇiḥ paricakrāma sūtajaḥ ||

20.1२०.१

सो ऽग्निहोत्रप्रसक्तस्य कस्यचिद् ब्रह्मवादिनः । (२०।१)

so 'gnihotraprasaktasya kasyacid brahmavādinaḥ |

20.2२०.२

जघानाज्ञानतः पार्थ होमधेनुं यदृच्छया ॥ (२०।२)

jaghānājñānataḥ pārtha homadhenuṃ yadṛcchayā ||

21.1२१.१

तद् अज्ञानकृतं मत्वा ब्राह्मणाय न्यवेदयत् । (२१।१)

tad ajñānakṛtaṃ matvā brāhmaṇāya nyavedayat |

21.2२१.२

कर्णः प्रसादयंश्चैनम् इदम् इत्यब्रवीद् वचः ॥ (२१।२)

karṇaḥ prasādayaṃścainam idam ityabravīd vacaḥ ||

22.1२२.१

अबुद्धिपूर्वं भगवन् धेनुर् एषा हता तव । (२२।१)

abuddhipūrvaṃ bhagavan dhenur eṣā hatā tava |

22.2२२.२

मया तत्र प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनः ॥ (२२।२)

mayā tatra prasādaṃ me kuruṣveti punaḥ punaḥ ||

23.1२३.१

तं स विप्रो ऽब्रवीत् क्रुद्धो वाचा निर्भर्त्सयन्न् इव । (२३।१)

taṃ sa vipro 'bravīt kruddho vācā nirbhartsayann iva |

23.2२३.२

दुराचार वधार्हस्त्वं फलं प्राप्नुहि दुर्मते ॥ (२३।२)

durācāra vadhārhastvaṃ phalaṃ prāpnuhi durmate ||

24.1२४.१

येन विस्पर्धसे नित्यं यदर्थं घटसे ऽनिशम् । (२४।१)

yena vispardhase nityaṃ yadarthaṃ ghaṭase 'niśam |

24.2२४.२

युध्यतस्तेन ते पाप भूमिश्चक्रं ग्रसिष्यति ॥ (२४।२)

yudhyatastena te pāpa bhūmiścakraṃ grasiṣyati ||

25.1२५.१

ततश्चक्रे महीग्रस्ते मूर्धानं ते विचेतसः । (२५।१)

tataścakre mahīgraste mūrdhānaṃ te vicetasaḥ |

25.2२५.२

पातयिष्यति विक्रम्य शत्रुर् गच्छ नराधम ॥ (२५।२)

pātayiṣyati vikramya śatrur gaccha narādhama ||

26.1२६.१

यथेयं गौर् हता मूढ प्रमत्तेन त्वया मम । (२६।१)

yatheyaṃ gaur hatā mūḍha pramattena tvayā mama |

26.2२६.२

प्रमत्तस्यैवम् एवान्यः शिरस्ते पातयिष्यति ॥ (२६।२)

pramattasyaivam evānyaḥ śiraste pātayiṣyati ||

27.1२७.१

ततः प्रसादयामास पुनस्तं द्विजसत्तमम् । (२७।१)

tataḥ prasādayāmāsa punastaṃ dvijasattamam |

27.2२७.२

गोभिर् धनैश्च रत्नैश्च स चैनं पुनर् अब्रवीत् ॥ (२७।२)

gobhir dhanaiśca ratnaiśca sa cainaṃ punar abravīt ||

28.1२८.१

नेदं मद्व्याहृतं कुर्यात् सर्वलोको ऽपि वै मृषा । (२८।१)

nedaṃ madvyāhṛtaṃ kuryāt sarvaloko 'pi vai mṛṣā |

28.2२८.२

गच्छ वा तिष्ठ वा यद् वा कार्यं ते तत् समाचर ॥ (२८।२)

gaccha vā tiṣṭha vā yad vā kāryaṃ te tat samācara ||

29.1२९.१

इत्युक्तो ब्राह्मणेनाथ कर्णो दैन्याद् अधोमुखः । (२९।१)

ityukto brāhmaṇenātha karṇo dainyād adhomukhaḥ |

29.2२९.२

रामम् अभ्यागमद् भीतस्तद् एव मनसा स्मरन् ॥ (२९।२)

rāmam abhyāgamad bhītastad eva manasā smaran ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit