MBh, 12, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
न कर्णार्जुनयोः किंचिद् अविषह्यं भवेद् रणे ॥ (२।२)
na karṇārjunayoḥ kiṃcid aviṣahyaṃ bhaved raṇe ||
गुह्यम् एतत् तु देवानां कथयिष्यामि ते नृप । (३।१)
guhyam etat tu devānāṃ kathayiṣyāmi te nṛpa |
क्षत्रं स्वर्गं कथं गच्छेच्छस्त्रपूतम् इति प्रभो । (४।१)
kṣatraṃ svargaṃ kathaṃ gacchecchastrapūtam iti prabho |
संघर्षजननस्तस्मात् कन्यागर्भो विनिर्मितः ॥ (४।२)
saṃgharṣajananastasmāt kanyāgarbho vinirmitaḥ ||
चकाराङ्गिरसां श्रेष्ठे धनुर्वेदं गुरौ तव ॥ (५।२)
cakārāṅgirasāṃ śreṣṭhe dhanurvedaṃ gurau tava ||
बुद्धिं च तव राजेन्द्र यमयोर् विनयं तथा ॥ (६।२)
buddhiṃ ca tava rājendra yamayor vinayaṃ tathā ||
स सख्यम् अगमद् बाल्ये राज्ञा दुर्योधनेन वै । (८।१)
sa sakhyam agamad bālye rājñā duryodhanena vai |
युष्माभिर् नित्यसंद्विष्टो दैवाच्चापि स्वभावतः ॥ (८।२)
yuṣmābhir nityasaṃdviṣṭo daivāccāpi svabhāvataḥ ||
विद्याधिकम् अथालक्ष्य धनुर्वेदे धनंजयम् । (९।१)
vidyādhikam athālakṣya dhanurvede dhanaṃjayam |
द्रोणं रहस्युपागम्य कर्णो वचनम् अब्रवीत् ॥ (९।२)
droṇaṃ rahasyupāgamya karṇo vacanam abravīt ||
ब्रह्मास्त्रं वेत्तुम् इच्छामि सरहस्यनिवर्तनम् । (१०।१)
brahmāstraṃ vettum icchāmi sarahasyanivartanam |
अर्जुनेन समो युद्धे भवेयम् इति मे मतिः ॥ (१०।२)
arjunena samo yuddhe bhaveyam iti me matiḥ ||
समः पुत्रेषु च स्नेहः शिष्येषु च तव ध्रुवम् । (११।१)
samaḥ putreṣu ca snehaḥ śiṣyeṣu ca tava dhruvam |
त्वत्प्रसादान्न मां ब्रूयुर् अकृतास्त्रं विचक्षणाः ॥ (११।२)
tvatprasādānna māṃ brūyur akṛtāstraṃ vicakṣaṇāḥ ||
द्रोणस्तथोक्तः कर्णेन सापेक्षः फल्गुनं प्रति । (१२।१)
droṇastathoktaḥ karṇena sāpekṣaḥ phalgunaṃ prati |
दौरात्म्यं चापि कर्णस्य विदित्वा तम् उवाच ह ॥ (१२।२)
daurātmyaṃ cāpi karṇasya viditvā tam uvāca ha ||
ब्रह्मास्त्रं ब्राह्मणो विद्याद् यथावच्चरितव्रतः । (१३।१)
brahmāstraṃ brāhmaṇo vidyād yathāvaccaritavrataḥ |
क्षत्रियो वा तपस्वी यो नान्यो विद्यात् कथंचन ॥ (१३।२)
kṣatriyo vā tapasvī yo nānyo vidyāt kathaṃcana ||
इत्युक्तो ऽङ्गिरसां श्रेष्ठम् आमन्त्र्य प्रतिपूज्य च । (१४।१)
ityukto 'ṅgirasāṃ śreṣṭham āmantrya pratipūjya ca |
जगाम सहसा रामं महेन्द्रं पर्वतं प्रति ॥ (१४।२)
jagāma sahasā rāmaṃ mahendraṃ parvataṃ prati ||
ब्राह्मणो भार्गवो ऽस्मीति गौरवेणाभ्यगच्छत ॥ (१५।२)
brāhmaṇo bhārgavo 'smīti gauraveṇābhyagacchata ||
रामस्तं प्रतिजग्राह पृष्ट्वा गोत्रादि सर्वशः । (१६।१)
rāmastaṃ pratijagrāha pṛṣṭvā gotrādi sarvaśaḥ |
उष्यतां स्वागतं चेति प्रीतिमांश्चाभवद् भृशम् ॥ (१६।२)
uṣyatāṃ svāgataṃ ceti prītimāṃścābhavad bhṛśam ||
तत्र कर्णस्य वसतो महेन्द्रे पर्वतोत्तमे । (१७।१)
tatra karṇasya vasato mahendre parvatottame |
गन्धर्वै राक्षसैर् यक्षैर् देवैश्चासीत् समागमः ॥ (१७।२)
gandharvai rākṣasair yakṣair devaiścāsīt samāgamaḥ ||
स तत्रेष्वस्त्रम् अकरोद् भृगुश्रेष्ठाद् यथाविधि । (१८।१)
sa tatreṣvastram akarod bhṛguśreṣṭhād yathāvidhi |
प्रियश्चाभवद् अत्यर्थं देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥ (१८।२)
priyaścābhavad atyarthaṃ devagandharvarakṣasām ||
स कदाचित् समुद्रान्ते विचरन्न् आश्रमान्तिके । (१९।१)
sa kadācit samudrānte vicarann āśramāntike |
सो ऽग्निहोत्रप्रसक्तस्य कस्यचिद् ब्रह्मवादिनः । (२०।१)
so 'gnihotraprasaktasya kasyacid brahmavādinaḥ |
जघानाज्ञानतः पार्थ होमधेनुं यदृच्छया ॥ (२०।२)
jaghānājñānataḥ pārtha homadhenuṃ yadṛcchayā ||
तद् अज्ञानकृतं मत्वा ब्राह्मणाय न्यवेदयत् । (२१।१)
tad ajñānakṛtaṃ matvā brāhmaṇāya nyavedayat |
कर्णः प्रसादयंश्चैनम् इदम् इत्यब्रवीद् वचः ॥ (२१।२)
karṇaḥ prasādayaṃścainam idam ityabravīd vacaḥ ||
मया तत्र प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनः ॥ (२२।२)
mayā tatra prasādaṃ me kuruṣveti punaḥ punaḥ ||
तं स विप्रो ऽब्रवीत् क्रुद्धो वाचा निर्भर्त्सयन्न् इव । (२३।१)
taṃ sa vipro 'bravīt kruddho vācā nirbhartsayann iva |
दुराचार वधार्हस्त्वं फलं प्राप्नुहि दुर्मते ॥ (२३।२)
durācāra vadhārhastvaṃ phalaṃ prāpnuhi durmate ||
येन विस्पर्धसे नित्यं यदर्थं घटसे ऽनिशम् । (२४।१)
yena vispardhase nityaṃ yadarthaṃ ghaṭase 'niśam |
युध्यतस्तेन ते पाप भूमिश्चक्रं ग्रसिष्यति ॥ (२४।२)
yudhyatastena te pāpa bhūmiścakraṃ grasiṣyati ||
ततश्चक्रे महीग्रस्ते मूर्धानं ते विचेतसः । (२५।१)
tataścakre mahīgraste mūrdhānaṃ te vicetasaḥ |
पातयिष्यति विक्रम्य शत्रुर् गच्छ नराधम ॥ (२५।२)
pātayiṣyati vikramya śatrur gaccha narādhama ||
यथेयं गौर् हता मूढ प्रमत्तेन त्वया मम । (२६।१)
yatheyaṃ gaur hatā mūḍha pramattena tvayā mama |
प्रमत्तस्यैवम् एवान्यः शिरस्ते पातयिष्यति ॥ (२६।२)
pramattasyaivam evānyaḥ śiraste pātayiṣyati ||
गोभिर् धनैश्च रत्नैश्च स चैनं पुनर् अब्रवीत् ॥ (२७।२)
gobhir dhanaiśca ratnaiśca sa cainaṃ punar abravīt ||
नेदं मद्व्याहृतं कुर्यात् सर्वलोको ऽपि वै मृषा । (२८।१)
nedaṃ madvyāhṛtaṃ kuryāt sarvaloko 'pi vai mṛṣā |
गच्छ वा तिष्ठ वा यद् वा कार्यं ते तत् समाचर ॥ (२८।२)
gaccha vā tiṣṭha vā yad vā kāryaṃ te tat samācara ||
इत्युक्तो ब्राह्मणेनाथ कर्णो दैन्याद् अधोमुखः । (२९।१)
ityukto brāhmaṇenātha karṇo dainyād adhomukhaḥ |
रामम् अभ्यागमद् भीतस्तद् एव मनसा स्मरन् ॥ (२९।२)
rāmam abhyāgamad bhītastad eva manasā smaran ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.