महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 55

652 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अर्जुन उवाच । (१।१)

arjuna uvāca

1.2१.२

कर्ण यत् ते सभामध्ये बहु वाचा विकत्थितम् । (१।२)

karṇa yat te sabhāmadhye bahu vācā vikatthitam |

1.3१.३

न मे युधि समो ऽस्तीति तद् इदं प्रत्युपस्थितम् ॥ (१।३)

na me yudhi samo 'stīti tad idaṃ pratyupasthitam ||

2.1२.१

अवोचः परुषा वाचो धर्मम् उत्सृज्य केवलम् । (२।१)

avocaḥ paruṣā vāco dharmam utsṛjya kevalam |

2.2२.२

इदं तु दुष्करं मन्ये यद् इदं ते चिकीर्षितम् ॥ (२।२)

idaṃ tu duṣkaraṃ manye yad idaṃ te cikīrṣitam ||

3.1३.१

यत् त्वया कथितं पूर्वं माम् अनासाद्य किंचन । (३।१)

yat tvayā kathitaṃ pūrvaṃ mām anāsādya kiṃcana |

3.2३.२

तद् अद्य कुरु राधेय कुरुमध्ये मया सह ॥ (३।२)

tad adya kuru rādheya kurumadhye mayā saha ||

4.1४.१

यत् सभायां स्म पाञ्चालीं क्लिश्यमानां दुरात्मभिः । (४।१)

yat sabhāyāṃ sma pāñcālīṃ kliśyamānāṃ durātmabhiḥ |

4.2४.२

दृष्टवान् असि तस्याद्य फलम् आप्नुहि केवलम् ॥ (४।२)

dṛṣṭavān asi tasyādya phalam āpnuhi kevalam ||

5.1५.१

धर्मपाशनिबद्धेन यन्मया मर्षितं पुरा । (५।१)

dharmapāśanibaddhena yanmayā marṣitaṃ purā |

5.2५.२

तस्य राधेय कोपस्य विजयं पश्य मे मृधे ॥ (५।२)

tasya rādheya kopasya vijayaṃ paśya me mṛdhe ||

6.1६.१

एहि कर्ण मया सार्धं प्रतिपद्यस्व संगरम् । (६।१)

ehi karṇa mayā sārdhaṃ pratipadyasva saṃgaram |

6.2६.२

प्रेक्षकाः कुरवः सर्वे भवन्तु सहसैनिकाः ॥ (६।२)

prekṣakāḥ kuravaḥ sarve bhavantu sahasainikāḥ ||

7.1७.१

कर्ण उवाच । (७।१)

karṇa uvāca

7.2७.२

ब्रवीषि वाचा यत् पार्थ कर्मणा तत् समाचर । (७।२)

bravīṣi vācā yat pārtha karmaṇā tat samācara |

7.3७.३

अतिशेते हि वै वाचं कर्मेति प्रथितं भुवि ॥ (७।३)

atiśete hi vai vācaṃ karmeti prathitaṃ bhuvi ||

8.1८.१

यत् त्वया मर्षितं पूर्वं तद् अशक्तेन मर्षितम् । (८।१)

yat tvayā marṣitaṃ pūrvaṃ tad aśaktena marṣitam |

8.2८.२

इति गृह्णामि तत् पार्थ तव दृष्ट्वा पराक्रमम् ॥ (८।२)

iti gṛhṇāmi tat pārtha tava dṛṣṭvā parākramam ||

9.1९.१

धर्मपाशनिबद्धेन यदि ते मर्षितं पुरा । (९।१)

dharmapāśanibaddhena yadi te marṣitaṃ purā |

9.2९.२

तथैव बद्धम् आत्मानम् अबद्धम् इव मन्यसे ॥ (९।२)

tathaiva baddham ātmānam abaddham iva manyase ||

10.1१०.१

यदि तावद् वने वासो यथोक्तश्चरितस्त्वया । (१०।१)

yadi tāvad vane vāso yathoktaścaritastvayā |

10.2१०.२

तत् त्वं धर्मार्थवित् क्लिष्टः समयं भेत्तुम् इच्छसि ॥ (१०।२)

tat tvaṃ dharmārthavit kliṣṭaḥ samayaṃ bhettum icchasi ||

11.1११.१

यदि शक्रः स्वयं पार्थ युध्यते तव कारणात् । (११।१)

yadi śakraḥ svayaṃ pārtha yudhyate tava kāraṇāt |

11.2११.२

तथापि न व्यथा काचिन्मम स्याद् विक्रमिष्यतः ॥ (११।२)

tathāpi na vyathā kācinmama syād vikramiṣyataḥ ||

12.1१२.१

अयं कौन्तेय कामस्ते नचिरात् समुपस्थितः । (१२।१)

ayaṃ kaunteya kāmaste nacirāt samupasthitaḥ |

12.2१२.२

योत्स्यसे त्वं मया सार्धम् अद्य द्रक्ष्यसि मे बलम् ॥ (१२।२)

yotsyase tvaṃ mayā sārdham adya drakṣyasi me balam ||

13.1१३.१

अर्जुन उवाच । (१३।१)

arjuna uvāca

13.2१३.२

इदानीम् एव तावत् त्वम् अपयातो रणान्मम । (१३।२)

idānīm eva tāvat tvam apayāto raṇānmama |

13.3१३.३

तेन जीवसि राधेय निहतस्त्वनुजस्तव ॥ (१३।३)

tena jīvasi rādheya nihatastvanujastava ||

14.1१४.१

भ्रातरं घातयित्वा च त्यक्त्वा रणशिरश्च कः । (१४।१)

bhrātaraṃ ghātayitvā ca tyaktvā raṇaśiraśca kaḥ |

14.2१४.२

त्वद् अन्यः पुरुषः सत्सु ब्रूयाद् एवं व्यवस्थितः ॥ (१४।२)

tvad anyaḥ puruṣaḥ satsu brūyād evaṃ vyavasthitaḥ ||

15.1१५.१

वैशंपायन उवाच । (१५।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

15.2१५.२

इति कर्णं ब्रुवन्न् एव बीभत्सुर् अपराजितः । (१५।२)

iti karṇaṃ bruvann eva bībhatsur aparājitaḥ |

15.3१५.३

अभ्ययाद् विसृजन् बाणान् कायावरणभेदिनः ॥ (१५।३)

abhyayād visṛjan bāṇān kāyāvaraṇabhedinaḥ ||

16.1१६.१

प्रतिजग्राह तान् कर्णः शरान् अग्निशिखोपमान् । (१६।१)

pratijagrāha tān karṇaḥ śarān agniśikhopamān |

16.2१६.२

शरवर्षेण महता वर्षमाण इवाम्बुदः ॥ (१६।२)

śaravarṣeṇa mahatā varṣamāṇa ivāmbudaḥ ||

17.1१७.१

उत्पेतुः शरजालानि घोररूपाणि सर्वशः । (१७।१)

utpetuḥ śarajālāni ghorarūpāṇi sarvaśaḥ |

17.2१७.२

अविध्यद् अश्वान् बाह्वोश्च हस्तावापं पृथक् पृथक् ॥ (१७।२)

avidhyad aśvān bāhvośca hastāvāpaṃ pṛthak pṛthak ||

18.1१८.१

सो ऽमृष्यमाणः कर्णस्य निषङ्गस्यावलम्बनम् । (१८।१)

so 'mṛṣyamāṇaḥ karṇasya niṣaṅgasyāvalambanam |

18.2१८.२

चिछेद निशिताग्रेण शरेण नतपर्वणा ॥ (१८।२)

cicheda niśitāgreṇa śareṇa nataparvaṇā ||

19.1१९.१

उपासङ्गाद् उपादाय कर्णो बाणान् अथापरान् । (१९।१)

upāsaṅgād upādāya karṇo bāṇān athāparān |

19.2१९.२

विव्याध पाण्डवं हस्ते तस्य मुष्टिर् अशीर्यत ॥ (१९।२)

vivyādha pāṇḍavaṃ haste tasya muṣṭir aśīryata ||

20.1२०.१

ततः पार्थो महाबाहुः कर्णस्य धनुर् अछिनत् । (२०।१)

tataḥ pārtho mahābāhuḥ karṇasya dhanur achinat |

20.2२०.२

स शक्तिं प्राहिणोत् तस्मै तां पार्थो व्यधमच्छरैः ॥ (२०।२)

sa śaktiṃ prāhiṇot tasmai tāṃ pārtho vyadhamaccharaiḥ ||

21.1२१.१

ततो ऽभिपेतुर् बहवो राधेयस्य पदानुगाः । (२१।१)

tato 'bhipetur bahavo rādheyasya padānugāḥ |

21.2२१.२

तांश्च गाण्डीवनिर्मुक्तैः प्राहिणोद् यमसादनम् ॥ (२१।२)

tāṃśca gāṇḍīvanirmuktaiḥ prāhiṇod yamasādanam ||

22.1२२.१

ततो ऽस्याश्वाञ्शरैस्तीक्ष्णैर् बीभत्सुर् भारसाधनैः । (२२।१)

tato 'syāśvāñśaraistīkṣṇair bībhatsur bhārasādhanaiḥ |

22.2२२.२

आकर्णमुक्तैर् अभ्यघ्नंस्ते हताः प्रापतन् भुवि ॥ (२२।२)

ākarṇamuktair abhyaghnaṃste hatāḥ prāpatan bhuvi ||

23.1२३.१

अथापरेण बाणेन ज्वलितेन महाभुजः । (२३।१)

athāpareṇa bāṇena jvalitena mahābhujaḥ |

23.2२३.२

विव्याध कर्णं कौन्तेयस्तीक्ष्णेनोरसि वीर्यवान् ॥ (२३।२)

vivyādha karṇaṃ kaunteyastīkṣṇenorasi vīryavān ||

24.1२४.१

तस्य भित्त्वा तनुत्राणं कायम् अभ्यपतच्छरः । (२४।१)

tasya bhittvā tanutrāṇaṃ kāyam abhyapataccharaḥ |

24.2२४.२

ततः स तमसाविष्टो न स्म किंचित् प्रजज्ञिवान् ॥ (२४।२)

tataḥ sa tamasāviṣṭo na sma kiṃcit prajajñivān ||

25.1२५.१

स गाढवेदनो हित्वा रणं प्रायाद् उदङ्मुखः । (२५।१)

sa gāḍhavedano hitvā raṇaṃ prāyād udaṅmukhaḥ |

25.2२५.२

ततो ऽर्जुन उपाक्रोशद् उत्तरश्च महारथः ॥ (२५।२)

tato 'rjuna upākrośad uttaraśca mahārathaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 55

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit