मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

एवम् उक्तस् तु विप्रेण धर्मव्याधो युधिष्ठिर । (१।२)

प्रत्युवाच यथा विप्रं तच्छृणुष्व नराधिप ॥ (१।३)

व्याध उवाच । (२।१)

विज्ञानार्थं मनुष्याणां मनः पूर्वं प्रवर्तते । (२।२)

तत् प्राप्य कामं भजते क्रोधं च द्विजसत्तम ॥ (२।३)

ततस् तदर्थं यतते कर्म चारभते महत् । (३।१)

इष्टानां रूपगन्धानाम् अभ्यासं च निषेवते ॥ (३।२)

ततो रागः प्रभवति द्वेषश् च तदनन्तरम् । (४।१)

ततो लोभः प्रभवति मोहश् च तदनन्तरम् ॥ (४।२)

तस्य लोभाभिभूतस्य रागद्वेषहतस्य च । (५।१)

न धर्मे जायते बुद्धिर् व्याजाद् धर्मं करोति च ॥ (५।२)

व्याजेन चरते धर्मम् अर्थं व्याजेन रोचते । (६।१)

व्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु द्विजसत्तम । (६।२)

तत्रैव रमते बुद्धिस् ततः पापं चिकीर्षति ॥ (६।३)

सुहृद्भिर् वार्यमाणश् च पण्डितैश् च द्विजोत्तम । (७।१)

उत्तरं श्रुतिसम्बद्धं ब्रवीति श्रुतियोजितम् ॥ (७।२)

अधर्मस् त्रिविधस् तस्य वर्धते रागदोषतः । (८।१)

पापं चिन्तयते चापि ब्रवीति च करोति च ॥ (८।२)

तस्याधर्मप्रवृत्तस्य गुणा नश्यन्ति साधवः । (९।१)

एकशीलाश् च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः ॥ (९।२)

स तेनासुखम् आप्नोति परत्र च विहन्यते । (१०।१)

पापात्मा भवति ह्येवं धर्मलाभं तु मे शृणु ॥ (१०।२)

यस् त्वेतान् प्रज्ञया दोषान् पूर्वम् एवानुपश्यति । (११।१)

कुशलः सुखदुःखेषु साधूंश्चाप्युपसेवते । (११।२)

तस्य साधुसमारम्भाद् बुद्धिर् धर्मेषु जायते ॥ (११।३)

ब्राह्मण उवाच । (१२।१)

ब्रवीषि सूनृतं धर्मं यस्य वक्ता न विद्यते । (१२।२)

दिव्यप्रभावः सुमहान् ऋषिर् एव मतो ऽसि मे ॥ (१२।३)

व्याध उवाच । (१३।१)

ब्राह्मणा वै महाभागाः पितरो ऽग्रभुजः सदा । (१३।२)

तेषां सर्वात्मना कार्यं प्रियं लोके मनीषिणा ॥ (१३।३)

यत् तेषां च प्रियं तत् ते वक्ष्यामि द्विजसत्तम । (१४।१)

नमस्कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो ब्राह्मीं विद्यां निबोध मे ॥ (१४।२)

इदं विश्वं जगत् सर्वम् अजय्यं चापि सर्वशः । (१५।१)

महाभूतात्मकं ब्रह्मन् नातः परतरं भवेत् ॥ (१५।२)

महाभूतानि खं वायुर् अग्निर् आपस् तथा च भूः । (१६।१)

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश् च तद्गुणाः ॥ (१६।२)

तेषाम् अपि गुणाः सर्वे गुणवृत्तिः परस्परम् । (१७।१)

पूर्वपूर्वगुणाः सर्वे क्रमशो गुणिषु त्रिषु ॥ (१७।२)

षष्ठस्तु चेतना नाम मन इत्यभिधीयते । (१८।१)

सप्तमी तु भवेद् बुद्धिर् अहंकारस् ततः परम् ॥ (१८।२)

इन्द्रियाणि च पञ्चैव रजः सत्त्वं तमस् तथा । (१९।१)

इत्येष सप्तदशको राशिर् अव्यक्तसंज्ञकः ॥ (१९।२)

सर्वैर् इहेन्द्रियार्थैस् तु व्यक्ताव्यक्तैः सुसंवृतः । (२०।१)

चतुर्विंशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गुणः । (२०।२)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि ॥ (२०।३)