भीष्म उवाच । (१।१)

इत्युक्तः स तदा तेन तुलाधारेण धीमता । (१।२)

प्रोवाच वचनं धीमाञ् जाजलिर् जपतां वरः ॥ (१।३)

विक्रीणानः सर्वरसान् सर्वगन्धांश्च वाणिज । (२।१)

वनस्पतीन् ओषधीश्च तेषां मूलफलानि च ॥ (२।२)

अध्यगा नैष्ठिकीं बुद्धिं कुतस्त्वाम् इदम् आगतम् । (३।१)

एतद् आचक्ष्व मे सर्वं निखिलेन महामते ॥ (३।२)

एवम् उक्तस्तुलाधारो ब्राह्मणेन यशस्विना । (४।१)

उवाच धर्मसूक्ष्माणि वैश्यो धर्मार्थतत्त्ववित् । (४।२)

जाजलिं कष्टतपसं ज्ञानतृप्तस्तदा नृप ॥ (४।३)

वेदाहं जाजले धर्मं सरहस्यं सनातनम् । (५।१)

सर्वभूतहितं मैत्रं पुराणं यं जना विदुः ॥ (५।२)

अद्रोहेणैव भूतानाम् अल्पद्रोहेण वा पुनः । (६।१)

या वृत्तिः स परो धर्मस्तेन जीवामि जाजले ॥ (६।२)

परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैर् मयेदं शरणं कृतम् । (७।१)

अलक्तं पद्मकं तुङ्गं गन्धांश्चोच्चावचांस्तथा ॥ (७।२)

रसांश्च तांस्तान् विप्रर्षे मद्यवर्जान् अहं बहून् । (८।१)

क्रीत्वा वै प्रतिविक्रीणे परहस्ताद् अमायया ॥ (८।२)

सर्वेषां यः सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः । (९।१)

कर्मणा मनसा वाचा स धर्मं वेद जाजले ॥ (९।२)

नाहं परेषां कर्माणि प्रशंसामि शपामि वा । (१०।१)

आकाशस्येव विप्रर्षे पश्यंल्लोकस्य चित्रताम् ॥ (१०।२)

नानुरुध्ये विरुध्ये वा न द्वेष्मि न च कामये । (११।१)

समो ऽस्मि सर्वभूतेषु पश्य मे जाजले व्रतम् ॥ (११।२)

इष्टानिष्टविमुक्तस्य प्रीतिरागबहिष्कृतः । (१२।१)

तुला मे सर्वभूतेषु समा तिष्ठति जाजले ॥ (१२।२)

इति मां त्वं विजानीहि सर्वलोकस्य जाजले । (१३।१)

समं मतिमतां श्रेष्ठ समलोष्टाश्मकाञ्चनम् ॥ (१३।२)

यथान्धबधिरोन्मत्ता उच्छ्वासपरमाः सदा । (१४।१)

देवैर् अपिहितद्वाराः सोपमा पश्यतो मम ॥ (१४।२)

यथा वृद्धातुरकृशा निःस्पृहा विषयान् प्रति । (१५।१)

तथार्थकामभोगेषु ममापि विगता स्पृहा ॥ (१५।२)

यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बिभ्यति । (१६।१)

यदा नेच्छति न द्वेष्टि तदा सिध्यति वै द्विजः ॥ (१६।२)

यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् । (१७।१)

कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म सम्पद्यते तदा ॥ (१७।२)

न भूतो न भविष्यश्च न च धर्मो ऽस्ति कश्चन । (१८।१)

यो ऽभयः सर्वभूतानां स प्राप्नोत्यभयं पदम् ॥ (१८।२)

यस्माद् उद्विजते लोकः सर्वो मृत्युमुखाद् इव । (१९।१)

वाक्क्रूराद् दण्डपारुष्यात् स प्राप्नोति महद् भयम् ॥ (१९।२)

यथावद् वर्तमानानां वृद्धानां पुत्रपौत्रिणाम् । (२०।१)

अनुवर्तामहे वृत्तम् अहिंस्राणां महात्मनाम् ॥ (२०।२)

प्रनष्टः शाश्वतो धर्मः सदाचारेण मोहितः । (२१।१)

तेन वैद्यस्तपस्वी वा बलवान् वा विमोह्यते ॥ (२१।२)

आचाराज्जाजले प्राज्ञः क्षिप्रं धर्मम् अवाप्नुयात् । (२२।१)

एवं यः साधुभिर् दान्तश्चरेद् अद्रोहचेतसा ॥ (२२।२)

नद्यां यथा चेह काष्ठम् उह्यमानं यदृच्छया । (२३।१)

यदृच्छयैव काष्ठेन संधिं गच्छेत केनचित् ॥ (२३।२)

तत्रापराणि दारूणि संसृज्यन्ते ततस्ततः । (२४।१)

तृणकाष्ठकरीषाणि कदाचिन्नसमीक्षया । (२४।२)

एवम् एवायम् आचारः प्रादुर्भूतो यतस्ततः ॥ (२४।३)

यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित् कथंचन । (२५।१)

अभयं सर्वभूतेभ्यः स प्राप्नोति सदा मुने ॥ (२५।२)

यस्माद् उद्विजते विद्वन् सर्वलोको वृकाद् इव । (२६।१)

क्रोशतस्तीरम् आसाद्य यथा सर्वे जलेचराः ॥ (२६।२)

सहायवान् द्रव्यवान् यः सुभगो ऽन्यो ऽपरस्तथा । (२७।१)

ततस्तान् एव कवयः शास्त्रेषु प्रवदन्त्युत । (२७।२)

कीर्त्यर्थम् अल्पहृल्लेखाः पटवः कृत्स्ननिर्णयाः ॥ (२७।३)

तपोभिर् यज्ञदानैश्च वाक्यैः प्रज्ञाश्रितैस्तथा । (२८।१)

प्राप्नोत्यभयदानस्य यद् यत् फलम् इहाश्नुते ॥ (२८।२)

लोके यः सर्वभूतेभ्यो ददात्यभयदक्षिणाम् । (२९।१)

स सर्वयज्ञैर् ईजानः प्राप्नोत्यभयदक्षिणाम् । (२९।२)

न भूतानाम् अहिंसाया ज्यायान् धर्मो ऽस्ति कश्चन ॥ (२९।३)

यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित् कथंचन । (३०।१)

सो ऽभयं सर्वभूतेभ्यः सम्प्राप्नोति महामुने ॥ (३०।२)

यस्माद् उद्विजते लोकः सर्पाद् वेश्मगताद् इव । (३१।१)

न स धर्मम् अवाप्नोति इह लोके परत्र च ॥ (३१।२)

सर्वभूतात्मभूतस्य सम्यग् भूतानि पश्यतः । (३२।१)

देवापि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः ॥ (३२।२)

दानं भूताभयस्याहुः सर्वदानेभ्य उत्तमम् । (३३।१)

ब्रवीमि ते सत्यम् इदं श्रद्दधस्व च जाजले ॥ (३३।२)

स एव सुभगो भूत्वा पुनर् भवति दुर्भगः । (३४।१)

व्यापत्तिं कर्मणां दृष्ट्वा जुगुप्सन्ति जनाः सदा ॥ (३४।२)

अकारणो हि नेहास्ति धर्मः सूक्ष्मो ऽपि जाजले । (३५।१)

भूतभव्यार्थम् एवेह धर्मप्रवचनं कृतम् ॥ (३५।२)

सूक्ष्मत्वान्न स विज्ञातुं शक्यते बहुनिह्नवः । (३६।१)

उपलभ्यान्तरा चान्यान् आचारान् अवबुध्यते ॥ (३६।२)

ये च छिन्दन्ति वृषणान् ये च भिन्दन्ति नस्तकान् । (३७।१)

वहन्ति महतो भारान् बध्नन्ति दमयन्ति च ॥ (३७।२)

हत्वा सत्त्वानि खादन्ति तान् कथं न विगर्हसे । (३८।१)

मानुषा मानुषान् एव दासभोगेन भुञ्जते ॥ (३८।२)

वधबन्धविरोधेन कारयन्ति दिवानिशम् । (३९।१)

आत्मना चापि जानासि यद् दुःखं वधताडने ॥ (३९।२)

पञ्चेन्द्रियेषु भूतेषु सर्वं वसति दैवतम् । (४०।१)

आदित्यश्चन्द्रमा वायुर् ब्रह्मा प्राणः क्रतुर् यमः ॥ (४०।२)

तानि जीवानि विक्रीय का मृतेषु विचारणा । (४१।१)

का तैले का घृते ब्रह्मन्मधुन्यप्स्वौषधेषु वा ॥ (४१।२)

अदंशमशके देशे सुखं संवर्धितान् पशून् । (४२।१)

तांश्च मातुः प्रियाञ् जानन्न् आक्रम्य बहुधा नराः । (४२।२)

बहुदंशकुशान् देशान्नयन्ति बहुकर्दमान् ॥ (४२।३)

वाहसंपीडिता धुर्याः सीदन्त्यविधिनापरे । (४३।१)

न मन्ये भ्रूणहत्यापि विशिष्टा तेन कर्मणा ॥ (४३।२)

कृषिं साध्विति मन्यन्ते सा च वृत्तिः सुदारुणा । (४४।१)

भूमिं भूमिशयांश्चैव हन्ति काष्ठम् अयोमुखम् । (४४।२)

तथैवानडुहो युक्तान् समवेक्षस्व जाजले ॥ (४४।३)

अघ्न्या इति गवां नाम क एनान् हन्तुम् अर्हति । (४५।१)

महच्चकाराकुशलं पृषध्रो गालभन्न् इव ॥ (४५।२)

ऋषयो यतयो ह्येतन्नहुषे प्रत्यवेदयन् । (४६।१)

गां मातरं चाप्यवधीर् वृषभं च प्रजापतिम् । (४६।२)

अकार्यं नहुषाकार्षीर् लप्स्यामस्त्वत्कृते भयम् ॥ (४६।३)

शतं चैकं च रोगाणां सर्वभूतेष्वपातयन् । (४७।१)

ऋषयस्ते महाभागाः प्रजास्वेव हि जाजले । (४७।२)

भ्रूणहं नहुषं त्वाहुर् न ते होष्यामहे हविः ॥ (४७।३)

इत्युक्त्वा ते महात्मानः सर्वे तत्त्वार्थदर्शिनः । (४८।१)

ऋषयो यतयः शान्तास्तरसा प्रत्यवेदयन् ॥ (४८।२)

ईदृशान् अशिवान् घोरान् आचारान् इह जाजले । (४९।१)

केवलाचरितत्वात् तु निपुणान्नावबुध्यसे ॥ (४९।२)

कारणाद् धर्मम् अन्विच्छेन्न लोकचरितं चरेत् । (५०।१)

यो हन्याद् यश्च मां स्तौति तत्रापि शृणु जाजले ॥ (५०।२)

समौ तावपि मे स्यातां न हि मे स्तः प्रियाप्रिये । (५१।१)

एतद् ईदृशकं धर्मं प्रशंसन्ति मनीषिणः ॥ (५१।२)

उपपत्त्या हि सम्पन्नो यतिभिश्चैव सेव्यते । (५२।१)

सततं धर्मशीलैश्च नैपुण्येनोपलक्षितः ॥ (५२।२)