दुर्योधन उवाच । (१।१)

चित्रसेनं समागम्य प्रहसन्न् अर्जुनस् तदा । (१।२)

इदं वचनम् अक्लीबम् अब्रवीत् परवीरहा ॥ (१।३)

भ्रातॄन् अर्हसि नो वीर मोक्तुं गन्धर्वसत्तम । (२।१)

अनर्हा धर्षणं हीमे जीवमानेषु पाण्डुषु ॥ (२।२)

एवम् उक्तस् तु गन्धर्वः पाण्डवेन महात्मना । (३।१)

उवाच यत् कर्ण वयं मन्त्रयन्तो विनिर्गताः । (३।२)

द्रष्टारः स्म सुखाद्धीनान् सदारान् पाण्डवान् इति ॥ (३।३)

तस्मिन्न् उच्चार्यमाणे तु गन्धर्वेण वचस्यथ । (४।१)

भूमेर् विवरम् अन्वैच्छं प्रवेष्टुं व्रीडयान्वितः ॥ (४।२)

युधिष्ठिरम् अथागम्य गन्धर्वाः सह पाण्डवैः । (५।१)

अस्मद्दुर्मन्त्रितं तस्मै बद्धांश् चास्मान् न्यवेदयन् ॥ (५।२)

स्त्रीसमक्षम् अहं दीनो बद्धः शत्रुवशं गतः । (६।१)

युधिष्ठिरस्योपहृतः किं नु दुःखम् अतः परम् ॥ (६।२)

ये मे निराकृता नित्यं रिपुर् येषाम् अहं सदा । (७।१)

तैर् मोक्षितो ऽहं दुर्बुद्धिर् दत्तं तैर् जीवितं च मे ॥ (७।२)

प्राप्तः स्यां यद्यहं वीर वधं तस्मिन् महारणे । (८।१)

श्रेयस् तद् भविता मह्यम् एवंभूतं न जीवितम् ॥ (८।२)

भवेद् यशः पृथिव्यां मे ख्यातं गन्धर्वतो वधात् । (९।१)

प्राप्ताश् च लोकाः पुण्याः स्युर् महेन्द्रसदने ऽक्षयाः ॥ (९।२)

यत् त्वद्य मे व्यवसितं तच्छृणुध्वं नरर्षभाः । (१०।१)

इह प्रायम् उपासिष्ये यूयं व्रजत वै गृहान् । (१०।२)

भ्रातरश् चैव मे सर्वे प्रयान्त्वद्य पुरं प्रति ॥ (१०।३)

कर्णप्रभृतयश् चैव सुहृदो बान्धवाश् च ये । (११।१)

दुःशासनं पुरस्कृत्य प्रयान्त्वद्य पुरं प्रति ॥ (११।२)

न ह्यहं प्रतियास्यामि पुरं शत्रुनिराकृतः । (१२।१)

शत्रुमानापहो भूत्वा सुहृदां मानकृत् तथा ॥ (१२।२)

स सुहृच्छोकदो भूत्वा शत्रूणां हर्षवर्धनः । (१३।१)

वारणाह्वयम् आसाद्य किं वक्ष्यामि जनाधिपम् ॥ (१३।२)

भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिर् विदुरः संजयस् तथा । (१४।१)

वाह्लीकः सोमदत्तश् च ये चान्ये वृद्धसंमताः ॥ (१४।२)

ब्राह्मणाः श्रेणिमुख्याश् च तथोदासीनवृत्तयः । (१५।१)

किं मां वक्ष्यन्ति किं चापि प्रतिवक्ष्यामि तान् अहम् ॥ (१५।२)

रिपूणां शिरसि स्थित्वा तथा विक्रम्य चोरसि । (१६।१)

आत्मदोषात् परिभ्रष्टः कथं वक्ष्यामि तान् अहम् ॥ (१६।२)

दुर्विनीताः श्रियं प्राप्य विद्याम् ऐश्वर्यम् एव च । (१७।१)

तिष्ठन्ति न चिरं भद्रे यथाहं मदगर्वितः ॥ (१७।२)

अहो बत यथेदं मे कष्टं दुश्चरितं कृतम् । (१८।१)

स्वयं दुर्बुद्धिना मोहाद् येन प्राप्तो ऽस्मि संशयम् ॥ (१८।२)

तस्मात् प्रायम् उपासिष्ये न हि शक्ष्यामि जीवितुम् । (१९।१)

चेतयानो हि को जीवेत् कृच्छ्राच्छत्रुभिर् उद्धृतः ॥ (१९।२)

शत्रुभिश् चावहसितो मानी पौरुषवर्जितः । (२०।१)

पाण्डवैर् विक्रमाढ्यैश् च सावमानम् अवेक्षितः ॥ (२०।२)

वैशम्पायन उवाच । (२१।१)

एवं चिन्तापरिगतो दुःशासनम् अथाब्रवीत् । (२१।२)

दुःशासन निबोधेदं वचनं मम भारत ॥ (२१।३)

प्रतीच्छ त्वं मया दत्तम् अभिषेकं नृपो भव । (२२।१)

प्रशाधि पृथिवीं स्फीतां कर्णसौबलपालिताम् ॥ (२२।२)

भ्रातॄन् पालय विस्रब्धं मरुतो वृत्रहा यथा । (२३।१)

बान्धवास् त्वोपजीवन्तु देवा इव शतक्रतुम् ॥ (२३।२)

ब्राह्मणेषु सदा वृत्तिं कुर्वीथाश् चाप्रमादतः । (२४।१)

बन्धूनां सुहृदां चैव भवेथास् त्वं गतिः सदा ॥ (२४।२)

ज्ञातींश्चाप्यनुपश्येथा विष्णुर् देवगणान् इव । (२५।१)

गुरवः पालनीयास् ते गच्छ पालय मेदिनीम् ॥ (२५।२)

नन्दयन् सुहृदः सर्वाञ्शात्रवांश्चावभर्त्सयन् । (२६।१)

कण्ठे चैनं परिष्वज्य गम्यताम् इत्युवाच ह ॥ (२६।२)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा दीनो दुःशासनो ऽब्रवीत् । (२७।१)

अश्रुकण्ठः सुदुःखार्तः प्राञ्जलिः प्रणिपत्य च । (२७।२)

सगद्गदम् इदं वाक्यं भ्रातरं ज्येष्ठम् आत्मनः ॥ (२७।३)

प्रसीदेत्यपतद् भूमौ दूयमानेन चेतसा । (२८।१)

दुःखितः पादयोस् तस्य नेत्रजं जलम् उत्सृजन् ॥ (२८।२)

उक्तवांश्च नरव्याघ्रो नैतद् एवं भविष्यति । (२९।१)

विदीर्येत् सनगा भूमिर् द्यौश् चापि शकलीभवेत् । (२९।२)

रविर् आत्मप्रभां जह्यात् सोमः शीतांशुतां त्यजेत् ॥ (२९।३)

वायुः शैघ्र्यम् अथो जह्याद्धिमवांश् च परिव्रजेत् । (३०।१)

शुष्येत् तोयं समुद्रेषु वह्निर् अप्युष्णतां त्यजेत् ॥ (३०।२)

न चाहं त्वदृते राजन् प्रशासेयं वसुंधराम् । (३१।१)

पुनः पुनः प्रसीदेति वाक्यं चेदम् उवाच ह । (३१।२)

त्वम् एव नः कुले राजा भविष्यसि शतं समाः ॥ (३१।३)

एवम् उक्त्वा स राजेन्द्र सस्वनं प्ररुरोद ह । (३२।१)

पादौ संगृह्य मानार्हौ भ्रातुर् ज्येष्ठस्य भारत ॥ (३२।२)

तथा तौ दुःखितौ दृष्ट्वा दुःशासनसुयोधनौ । (३३।१)

अभिगम्य व्यथाविष्टः कर्णस् तौ प्रत्यभाषत ॥ (३३।२)

विषीदथः किं कौरव्यौ बालिश्यात् प्राकृताविव । (३४।१)

न शोकः शोचमानस्य विनिवर्तेत कस्यचित् ॥ (३४।२)

यदा च शोचतः शोको व्यसनं नापकर्षति । (३५।१)

सामर्थ्यं किं त्वतः शोके शोचमानौ प्रपश्यथः । (३५।२)

धृतिं गृह्णीत मा शत्रूञ्शोचन्तौ नन्दयिष्यथः ॥ (३५।३)

कर्तव्यं हि कृतं राजन् पाण्डवैस् तव मोक्षणम् । (३६।१)

नित्यम् एव प्रियं कार्यं राज्ञो विषयवासिभिः । (३६।२)

पाल्यमानास् त्वया ते हि निवसन्ति गतज्वराः ॥ (३६।३)

नार्हस्येवंगते मन्युं कर्तुं प्राकृतवद् यथा । (३७।१)

विषण्णास् तव सोदर्यास् त्वयि प्रायं समास्थिते । (३७।२)

उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते समाश्वासय सोदरान् ॥ (३७।३)

राजन्न् अद्यावगच्छामि तवेह लघुसत्त्वताम् । (३८।१)

किम् अत्र चित्रं यद् वीर मोक्षितः पाण्डवैर् असि । (३८।२)

सद्यो वशं समापन्नः शत्रूणां शत्रुकर्शन ॥ (३८।३)

सेनाजीवैश् च कौरव्य तथा विषयवासिभिः । (३९।१)

अज्ञातैर् यदि वा ज्ञातैः कर्तव्यं नृपतेः प्रियम् ॥ (३९।२)

प्रायः प्रधानाः पुरुषाः क्षोभयन्त्यरिवाहिनीम् । (४०।१)

निगृह्यन्ते च युद्धेषु मोक्ष्यन्ते च स्वसैनिकैः ॥ (४०।२)

सेनाजीवाश् च ये राज्ञां विषये सन्ति मानवाः । (४१।१)

तैः संगम्य नृपार्थाय यतितव्यं यथातथम् ॥ (४१।२)

यद्येवं पाण्डवै राजन् भवद्विषयवासिभिः । (४२।१)

यदृच्छया मोक्षितो ऽद्य तत्र का परिदेवना ॥ (४२।२)

न चैतत् साधु यद् राजन् पाण्डवास् त्वां नृपोत्तम । (४३।१)

स्वसेनया संप्रयान्तं नानुयान्ति स्म पृष्ठतः ॥ (४३।२)

शूराश् च बलवन्तश् च संयुगेष्वपलायिनः । (४४।१)

भवतस् ते सभायां वै प्रेष्यतां पूर्वम् आगताः ॥ (४४।२)

पाण्डवेयानि रत्नानि त्वम् अद्याप्युपभुञ्जसे । (४५।१)

सत्त्वस्थान् पाण्डवान् पश्य न ते प्रायम् उपाविशन् । (४५।२)

उत्तिष्ठ राजन् भद्रं ते न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि ॥ (४५।३)

अवश्यम् एव नृपते राज्ञो विषयवासिभिः । (४६।१)

प्रियाण्याचरितव्यानि तत्र का परिदेवना ॥ (४६।२)

मद्वाक्यम् एतद् राजेन्द्र यद्येवं न करिष्यसि । (४७।१)

स्थास्यामीह भवत्पादौ शुश्रूषन्न् अरिमर्दन ॥ (४७।२)

नोत्सहे जीवितुम् अहं त्वद्विहीनो नरर्षभ । (४८।१)

प्रायोपविष्टस् तु नृप राज्ञां हास्यो भविष्यसि ॥ (४८।२)

वैशम्पायन उवाच । (४९।१)

एवम् उक्तस् तु कर्णेन राजा दुर्योधनस् तदा । (४९।२)

नैवोत्थातुं मनश् चक्रे स्वर्गाय कृतनिश्चयः ॥ (४९।३)