MBh, 2, 24
Select a line for its word-by-word analysis.
अन्तर्गिरिं च कौन्तेयस्तथैव च बहिर्गिरिम् । (२।१)
antargiriṃ ca kaunteyastathaiva ca bahirgirim |
विजित्य पर्वतान् सर्वान् ये च तत्र नराधिपाः । (३।१)
vijitya parvatān sarvān ye ca tatra narādhipāḥ |
तान् वशे स्थापयित्वा स रत्नान्यादाय सर्वशः ॥ (३।२)
tān vaśe sthāpayitvā sa ratnānyādāya sarvaśaḥ ||
तैर् एव सहितः सर्वैर् अनुरज्य च तान्नृपान् । (४।१)
tair eva sahitaḥ sarvair anurajya ca tānnṛpān |
हस्तिनां च निनादेन कम्पयन् वसुधाम् इमाम् ॥ (५।२)
hastināṃ ca ninādena kampayan vasudhām imām ||
निष्क्रम्य नगरात् तस्माद् योधयामास पाण्डवम् ॥ (६।२)
niṣkramya nagarāt tasmād yodhayāmāsa pāṇḍavam ||
सो ऽविषह्यतमं ज्ञात्वा कौन्तेयं पर्वतेश्वरः । (८।१)
so 'viṣahyatamaṃ jñātvā kaunteyaṃ parvateśvaraḥ |
सेनाबिन्दुम् अथो राजन् राज्याद् आशु समाक्षिपत् ॥ (९।२)
senābindum atho rājan rājyād āśu samākṣipat ||
कुलूतान् उत्तरांश्चैव तांश्च राज्ञः समानयत् ॥ (१०।२)
kulūtān uttarāṃścaiva tāṃśca rājñaḥ samānayat ||
तत्रस्थः पुरुषैर् एव धर्मराजस्य शासनात् । (११।१)
tatrasthaḥ puruṣair eva dharmarājasya śāsanāt |
व्यजयद् धनंजयो राजन् देशान् पञ्च प्रमाणतः ॥ (११।२)
vyajayad dhanaṃjayo rājan deśān pañca pramāṇataḥ ||
स दिवःप्रस्थम् आसाद्य सेनाबिन्दोः पुरं महत् । (१२।१)
sa divaḥprastham āsādya senābindoḥ puraṃ mahat |
स तैः परिवृतः सर्वैर् विष्वगश्वं नराधिपम् । (१३।१)
sa taiḥ parivṛtaḥ sarvair viṣvagaśvaṃ narādhipam |
विजित्य चाहवे शूरान् पार्वतीयान्महारथान् । (१४।१)
vijitya cāhave śūrān pārvatīyānmahārathān |
ध्वजिन्या व्यजयद् राजन् पुरं पौरवरक्षितम् ॥ (१४।२)
dhvajinyā vyajayad rājan puraṃ pauravarakṣitam ||
पौरवं तु विनिर्जित्य दस्यून् पर्वतवासिनः । (१५।१)
pauravaṃ tu vinirjitya dasyūn parvatavāsinaḥ |
गणान् उत्सवसंकेतान् अजयत् सप्त पाण्डवः ॥ (१५।२)
gaṇān utsavasaṃketān ajayat sapta pāṇḍavaḥ ||
ततः काश्मीरकान् वीरान् क्षत्रियान् क्षत्रियर्षभः । (१६।१)
tataḥ kāśmīrakān vīrān kṣatriyān kṣatriyarṣabhaḥ |
व्यजयल्लोहितं चैव मण्डलैर् दशभिः सह ॥ (१६।२)
vyajayallohitaṃ caiva maṇḍalair daśabhiḥ saha ||
ततस्त्रिगर्तान् कौन्तेयो दार्वान् कोकनदाश्च ये । (१७।१)
tatastrigartān kaunteyo dārvān kokanadāśca ye |
क्षत्रिया बहवो राजन्न् उपावर्तन्त सर्वशः ॥ (१७।२)
kṣatriyā bahavo rājann upāvartanta sarvaśaḥ ||
अभिसारीं ततो रम्यां विजिग्ये कुरुनन्दनः । (१८।१)
abhisārīṃ tato ramyāṃ vijigye kurunandanaḥ |
ततः सिंहपुरं रम्यं चित्रायुधसुरक्षितम् । (१९।१)
tataḥ siṃhapuraṃ ramyaṃ citrāyudhasurakṣitam |
ततः सुह्मांश्च चोलांश्च किरीटी पाण्डवर्षभः । (२०।१)
tataḥ suhmāṃśca colāṃśca kirīṭī pāṇḍavarṣabhaḥ |
सहितः सर्वसैन्येन प्रामथत् कुरुनन्दनः ॥ (२०।२)
sahitaḥ sarvasainyena prāmathat kurunandanaḥ ||
ततः परमविक्रान्तो बाह्लीकान् कुरुनन्दनः । (२१।१)
tataḥ paramavikrānto bāhlīkān kurunandanaḥ |
गृहीत्वा तु बलं सारं फल्गु चोत्सृज्य पाण्डवः । (२२।१)
gṛhītvā tu balaṃ sāraṃ phalgu cotsṛjya pāṇḍavaḥ |
प्रागुत्तरां दिशं ये च वसन्त्याश्रित्य दस्यवः । (२३।१)
prāguttarāṃ diśaṃ ye ca vasantyāśritya dasyavaḥ |
निवसन्ति वने ये च तान् सर्वान् अजयत् प्रभुः ॥ (२३।२)
nivasanti vane ye ca tān sarvān ajayat prabhuḥ ||
स विजित्य ततो राजन्न् ऋषिकान् रणमूर्धनि । (२६।१)
sa vijitya tato rājann ṛṣikān raṇamūrdhani |
स विनिर्जित्य संग्रामे हिमवन्तं सनिष्कुटम् । (२७।१)
sa vinirjitya saṃgrāme himavantaṃ saniṣkuṭam |
श्वेतपर्वतम् आसाद्य न्यवसत् पुरुषर्षभः ॥ (२७।२)
śvetaparvatam āsādya nyavasat puruṣarṣabhaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.