MBh, 3, 227
Select a line for its word-by-word analysis.
कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस् तदा । (१।२)
karṇasya vacanaṃ śrutvā rājā duryodhanas tadā |
हृष्टो भूत्वा पुनर् दीन इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।३)
hṛṣṭo bhūtvā punar dīna idaṃ vacanam abravīt ||
ब्रवीषि यद् इदं कर्ण सर्वं मे मनसि स्थितम् । (२।१)
bravīṣi yad idaṃ karṇa sarvaṃ me manasi sthitam |
न त्वभ्यनुज्ञां लप्स्यामि गमने यत्र पाण्डवाः ॥ (२।२)
na tvabhyanujñāṃ lapsyāmi gamane yatra pāṇḍavāḥ ||
मन्यते ऽभ्यधिकांश्चापि तपोयोगेन पाण्डवान् ॥ (३।२)
manyate 'bhyadhikāṃścāpi tapoyogena pāṇḍavān ||
अथ वाप्यनुबुध्येत नृपो ऽस्माकं चिकीर्षितम् । (४।१)
atha vāpyanubudhyeta nṛpo 'smākaṃ cikīrṣitam |
एवम् अप्यायतिं रक्षन् नाभ्यनुज्ञातुम् अर्हति ॥ (४।२)
evam apyāyatiṃ rakṣan nābhyanujñātum arhati ||
न हि द्वैतवने किंचिद् विद्यते ऽन्यत् प्रयोजनम् । (५।१)
na hi dvaitavane kiṃcid vidyate 'nyat prayojanam |
उत्सादनम् ऋते तेषां वनस्थानां मम द्विषाम् ॥ (५।२)
utsādanam ṛte teṣāṃ vanasthānāṃ mama dviṣām ||
अब्रवीद् यच्च मां त्वां च सौबलं च वचस् तदा ॥ (६।२)
abravīd yacca māṃ tvāṃ ca saubalaṃ ca vacas tadā ||
तानि पूर्वाणि वाक्यानि यच्चान्यत् परिदेवितम् । (७।१)
tāni pūrvāṇi vākyāni yaccānyat paridevitam |
ममापि हि महान् हर्षो यद् अहं भीमफल्गुनौ । (८।१)
mamāpi hi mahān harṣo yad ahaṃ bhīmaphalgunau |
न तथा प्राप्नुयां प्रीतिम् अवाप्य वसुधाम् अपि । (९।१)
na tathā prāpnuyāṃ prītim avāpya vasudhām api |
किं नु स्याद् अधिकं तस्माद् यद् अहं द्रुपदात्मजाम् । (१०।१)
kiṃ nu syād adhikaṃ tasmād yad ahaṃ drupadātmajām |
यदि मां धर्मराजश् च भीमसेनश् च पाण्डवः । (११।१)
yadi māṃ dharmarājaś ca bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ |
युक्तं परमया लक्ष्म्या पश्येतां जीवितं भवेत् ॥ (११।२)
yuktaṃ paramayā lakṣmyā paśyetāṃ jīvitaṃ bhavet ||
उपायं न तु पश्यामि येन गच्छेम तद् वनम् । (१२।१)
upāyaṃ na tu paśyāmi yena gacchema tad vanam |
यथा चाभ्यनुजानीयाद् गच्छन्तं मां महीपतिः ॥ (१२।२)
yathā cābhyanujānīyād gacchantaṃ māṃ mahīpatiḥ ||
उपायं पश्य निपुणं येन गच्छेम तद् वनम् ॥ (१३।२)
upāyaṃ paśya nipuṇaṃ yena gacchema tad vanam ||
काल्यम् एव गमिष्यामि समीपं पार्थिवस्य ह ॥ (१४।२)
kālyam eva gamiṣyāmi samīpaṃ pārthivasya ha ||
मयि तत्रोपविष्टे तु भीष्मे च कुरुसत्तमे । (१५।१)
mayi tatropaviṣṭe tu bhīṣme ca kurusattame |
उपायो यो भवेद् दृष्टस् तं ब्रूयाः सहसौबलः ॥ (१५।२)
upāyo yo bhaved dṛṣṭas taṃ brūyāḥ sahasaubalaḥ ||
ततो भीष्मस्य राज्ञश् च निशम्य गमनं प्रति । (१६।१)
tato bhīṣmasya rājñaś ca niśamya gamanaṃ prati |
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे जग्मुर् आवसथान् प्रति । (१७।१)
tathetyuktvā tu te sarve jagmur āvasathān prati |
व्युषितायां रजन्यां तु कर्णो राजानम् अभ्ययात् ॥ (१७।२)
vyuṣitāyāṃ rajanyāṃ tu karṇo rājānam abhyayāt ||
ततो दुर्योधनं कर्णः प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् । (१८।१)
tato duryodhanaṃ karṇaḥ prahasann idam abravīt |
घोषा द्वैतवने सर्वे त्वत्प्रतीक्षा नराधिप । (१९।१)
ghoṣā dvaitavane sarve tvatpratīkṣā narādhipa |
उचितं हि सदा गन्तुं घोषयात्रां विशां पते । (२०।१)
ucitaṃ hi sadā gantuṃ ghoṣayātrāṃ viśāṃ pate |
एवं च त्वां पिता राजन् समनुज्ञातुम् अर्हति ॥ (२०।२)
evaṃ ca tvāṃ pitā rājan samanujñātum arhati ||
गान्धारराजः शकुनिः प्रत्युवाच हसन्न् इव ॥ (२१।२)
gāndhārarājaḥ śakuniḥ pratyuvāca hasann iva ||
घोषा द्वैतवने सर्वे त्वत्प्रतीक्षा नराधिप । (२३।१)
ghoṣā dvaitavane sarve tvatpratīkṣā narādhipa |
ततः प्रहसिताः सर्वे ते ऽन्योन्यस्य तलान् ददुः । (२४।१)
tataḥ prahasitāḥ sarve te 'nyonyasya talān daduḥ |
तद् एव च विनिश्चित्य ददृशुः कुरुसत्तमम् ॥ (२४।२)
tad eva ca viniścitya dadṛśuḥ kurusattamam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.