महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 60

1038 of 1995 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

तथा संभाषतां तेषां प्रादुरासीद् धनंजयः । (१।२)

tathā saṃbhāṣatāṃ teṣāṃ prādurāsīd dhanaṃjayaḥ |

1.3१.३

दिदृक्षुर् भरतश्रेष्ठं राजानं ससुहृद्गणम् ॥ (१।३)

didṛkṣur bharataśreṣṭhaṃ rājānaṃ sasuhṛdgaṇam ||

2.1२.१

तं प्रविष्टं शुभां कक्ष्याम् अभिवाद्याग्रतः स्थितम् । (२।१)

taṃ praviṣṭaṃ śubhāṃ kakṣyām abhivādyāgrataḥ sthitam |

2.2२.२

समुत्थायार्जुनं प्रेम्णा सस्वजे पाण्डवर्षभः ॥ (२।२)

samutthāyārjunaṃ premṇā sasvaje pāṇḍavarṣabhaḥ ||

3.1३.१

मूर्ध्नि चैनम् उपाघ्राय परिष्वज्य च बाहुना । (३।१)

mūrdhni cainam upāghrāya pariṣvajya ca bāhunā |

3.2३.२

आशिषः परमाः प्रोच्य स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥ (३।२)

āśiṣaḥ paramāḥ procya smayamāno 'bhyabhāṣata ||

4.1४.१

व्यक्तम् अर्जुन संग्रामे ध्रुवस्ते विजयो महान् । (४।१)

vyaktam arjuna saṃgrāme dhruvaste vijayo mahān |

4.2४.२

यादृग्रूपा हि ते छाया प्रसन्नश्च जनार्दनः ॥ (४।२)

yādṛgrūpā hi te chāyā prasannaśca janārdanaḥ ||

5.1५.१

तम् अब्रवीत् ततो जिष्णुर् महद् आश्चर्यम् उत्तमम् । (५।१)

tam abravīt tato jiṣṇur mahad āścaryam uttamam |

5.2५.२

दृष्टवान् अस्मि भद्रं ते केशवस्य प्रसादजम् ॥ (५।२)

dṛṣṭavān asmi bhadraṃ te keśavasya prasādajam ||

6.1६.१

ततस्तत् कथयामास यथादृष्टं धनंजयः । (६।१)

tatastat kathayāmāsa yathādṛṣṭaṃ dhanaṃjayaḥ |

6.2६.२

आश्वासनार्थं सुहृदां त्र्यम्बकेन समागमम् ॥ (६।२)

āśvāsanārthaṃ suhṛdāṃ tryambakena samāgamam ||

7.1७.१

ततः शिरोभिर् अवनिं स्पृष्ट्वा सर्वे च विस्मिताः । (७।१)

tataḥ śirobhir avaniṃ spṛṣṭvā sarve ca vismitāḥ |

7.2७.२

नमस्कृत्य वृषाङ्काय साधु साध्वित्यथाब्रुवन् ॥ (७।२)

namaskṛtya vṛṣāṅkāya sādhu sādhvityathābruvan ||

8.1८.१

अनुज्ञातास्ततः सर्वे सुहृदो धर्मसूनुना । (८।१)

anujñātāstataḥ sarve suhṛdo dharmasūnunā |

8.2८.२

त्वरमाणाः सुसंनद्धा हृष्टा युद्धाय निर्ययुः ॥ (८।२)

tvaramāṇāḥ susaṃnaddhā hṛṣṭā yuddhāya niryayuḥ ||

9.1९.१

अभिवाद्य तु राजानं युयुधानाच्युतार्जुनाः । (९।१)

abhivādya tu rājānaṃ yuyudhānācyutārjunāḥ |

9.2९.२

हृष्टा विनिर्ययुस्ते वै युधिष्ठिरनिवेशनात् ॥ (९।२)

hṛṣṭā viniryayuste vai yudhiṣṭhiraniveśanāt ||

10.1१०.१

रथेनैकेन दुर्धर्षौ युयुधानजनार्दनौ । (१०।१)

rathenaikena durdharṣau yuyudhānajanārdanau |

10.2१०.२

जग्मतुः सहितौ वीरावर्जुनस्य निवेशनम् ॥ (१०।२)

jagmatuḥ sahitau vīrāvarjunasya niveśanam ||

11.1११.१

तत्र गत्वा हृषीकेशः कल्पयामास सूतवत् । (११।१)

tatra gatvā hṛṣīkeśaḥ kalpayāmāsa sūtavat |

11.2११.२

रथं रथवरस्याजौ वानरर्षभलक्षणम् ॥ (११।२)

rathaṃ rathavarasyājau vānararṣabhalakṣaṇam ||

12.1१२.१

स मेघसमनिर्घोषस्तप्तकाञ्चनसप्रभः । (१२।१)

sa meghasamanirghoṣastaptakāñcanasaprabhaḥ |

12.2१२.२

बभौ रथवरः कॢप्तः शिशुर् दिवसकृद् यथा ॥ (१२।२)

babhau rathavaraḥ kḷptaḥ śiśur divasakṛd yathā ||

13.1१३.१

ततः पुरुषशार्दूलः सज्जः सज्जं पुरःसरः । (१३।१)

tataḥ puruṣaśārdūlaḥ sajjaḥ sajjaṃ puraḥsaraḥ |

13.2१३.२

कृताह्निकाय पार्थाय न्यवेदयत तं रथम् ॥ (१३।२)

kṛtāhnikāya pārthāya nyavedayata taṃ ratham ||

14.1१४.१

तं तु लोके वरः पुंसां किरीटी हेमवर्मभृत् । (१४।१)

taṃ tu loke varaḥ puṃsāṃ kirīṭī hemavarmabhṛt |

14.2१४.२

बाणबाणासनी वाहं प्रदक्षिणम् अवर्तत ॥ (१४।२)

bāṇabāṇāsanī vāhaṃ pradakṣiṇam avartata ||

15.1१५.१

ततो विद्यावयोवृद्धैः क्रियावद्भिर् जितेन्द्रियैः । (१५।१)

tato vidyāvayovṛddhaiḥ kriyāvadbhir jitendriyaiḥ |

15.2१५.२

स्तूयमानो जयाशीभिर् आरुरोह महारथम् ॥ (१५।२)

stūyamāno jayāśībhir āruroha mahāratham ||

16.1१६.१

जैत्रैः सांग्रामिकैर् मन्त्रैः पूर्वम् एव रथोत्तमम् । (१६।१)

jaitraiḥ sāṃgrāmikair mantraiḥ pūrvam eva rathottamam |

16.2१६.२

अभिमन्त्रितम् अर्चिष्मान् उदयं भास्करो यथा ॥ (१६।२)

abhimantritam arciṣmān udayaṃ bhāskaro yathā ||

17.1१७.१

स रथे रथिनां श्रेष्ठः काञ्चने काञ्चनावृतः । (१७।१)

sa rathe rathināṃ śreṣṭhaḥ kāñcane kāñcanāvṛtaḥ |

17.2१७.२

विबभौ विमलो ऽर्चिष्मान्मेराविव दिवाकरः ॥ (१७।२)

vibabhau vimalo 'rciṣmānmerāviva divākaraḥ ||

18.1१८.१

अन्वारुरोहतुः पार्थं युयुधानजनार्दनौ । (१८।१)

anvārurohatuḥ pārthaṃ yuyudhānajanārdanau |

18.2१८.२

शर्यातेर् यज्ञम् आयान्तं यथेन्द्रं देवम् अश्विनौ ॥ (१८।२)

śaryāter yajñam āyāntaṃ yathendraṃ devam aśvinau ||

19.1१९.१

अथ जग्राह गोविन्दो रश्मीन् रश्मिवतां वरः । (१९।१)

atha jagrāha govindo raśmīn raśmivatāṃ varaḥ |

19.2१९.२

मातलिर् वासवस्येव वृत्रं हन्तुं प्रयास्यतः ॥ (१९।२)

mātalir vāsavasyeva vṛtraṃ hantuṃ prayāsyataḥ ||

20.1२०.१

स ताभ्यां सहितः पार्थो रथप्रवरम् आस्थितः । (२०।१)

sa tābhyāṃ sahitaḥ pārtho rathapravaram āsthitaḥ |

20.2२०.२

सहितो बुधशुक्राभ्यां तमो निघ्नन् यथा शशी ॥ (२०।२)

sahito budhaśukrābhyāṃ tamo nighnan yathā śaśī ||

21.1२१.१

सैन्धवस्य वधप्रेप्सुः प्रयातः शत्रुपूगहा । (२१।१)

saindhavasya vadhaprepsuḥ prayātaḥ śatrupūgahā |

21.2२१.२

सहाम्बुपतिमित्राभ्यां यथेन्द्रस् तारकामये ॥ (२१।२)

sahāmbupatimitrābhyāṃ yathendras tārakāmaye ||

22.1२२.१

ततो वादित्रनिर्घोषैर् मङ्गल्यैश्च स्तवैः शुभैः । (२२।१)

tato vāditranirghoṣair maṅgalyaiśca stavaiḥ śubhaiḥ |

22.2२२.२

प्रयान्तम् अर्जुनं सूता मागधाश्चैव तुष्टुवुः ॥ (२२।२)

prayāntam arjunaṃ sūtā māgadhāścaiva tuṣṭuvuḥ ||

23.1२३.१

सजयाशीः सपुण्याहः सूतमागधनिस्वनः । (२३।१)

sajayāśīḥ sapuṇyāhaḥ sūtamāgadhanisvanaḥ |

23.2२३.२

युक्तो वादित्रघोषेण तेषां रतिकरो ऽभवत् ॥ (२३।२)

yukto vāditraghoṣeṇa teṣāṃ ratikaro 'bhavat ||

24.1२४.१

तम् अनुप्रयतो वायुः पुण्यगन्धवहः शुचिः । (२४।१)

tam anuprayato vāyuḥ puṇyagandhavahaḥ śuciḥ |

24.2२४.२

ववौ संहर्षयन् पार्थं द्विषतश्चापि शोषयन् ॥ (२४।२)

vavau saṃharṣayan pārthaṃ dviṣataścāpi śoṣayan ||

25.1२५.१

प्रादुरासन्निमित्तानि विजयाय बहूनि च । (२५।१)

prādurāsannimittāni vijayāya bahūni ca |

25.2२५.२

पाण्डवानां त्वदीयानां विपरीतानि मारिष ॥ (२५।२)

pāṇḍavānāṃ tvadīyānāṃ viparītāni māriṣa ||

26.1२६.१

दृष्ट्वार्जुनो निमित्तानि विजयाय प्रदक्षिणम् । (२६।१)

dṛṣṭvārjuno nimittāni vijayāya pradakṣiṇam |

26.2२६.२

युयुधानं महेष्वासम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२६।२)

yuyudhānaṃ maheṣvāsam idaṃ vacanam abravīt ||

27.1२७.१

युयुधानाद्य युद्धे मे दृश्यते विजयो ध्रुवः । (२७।१)

yuyudhānādya yuddhe me dṛśyate vijayo dhruvaḥ |

27.2२७.२

यथा हीमानि लिङ्गानि दृश्यन्ते शिनिपुंगव ॥ (२७।२)

yathā hīmāni liṅgāni dṛśyante śinipuṃgava ||

28.1२८.१

सो ऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र सैन्धवको नृपः । (२८।१)

so 'haṃ tatra gamiṣyāmi yatra saindhavako nṛpaḥ |

28.2२८.२

यियासुर् यमलोकाय मम वीर्यं प्रतीक्षते ॥ (२८।२)

yiyāsur yamalokāya mama vīryaṃ pratīkṣate ||

29.1२९.१

यथा परमकं कृत्यं सैन्धवस्य वधे मम । (२९।१)

yathā paramakaṃ kṛtyaṃ saindhavasya vadhe mama |

29.2२९.२

तथैव सुमहत् कृत्यं धर्मराजस्य रक्षणे ॥ (२९।२)

tathaiva sumahat kṛtyaṃ dharmarājasya rakṣaṇe ||

30.1३०.१

स त्वम् अद्य महाबाहो राजानं परिपालय । (३०।१)

sa tvam adya mahābāho rājānaṃ paripālaya |

30.2३०.२

यथैव हि मया गुप्तस्त्वया गुप्तो भवेत् तथा ॥ (३०।२)

yathaiva hi mayā guptastvayā gupto bhavet tathā ||

31.1३१.१

त्वयि चाहं पराश्वस्य प्रद्युम्ने वा महारथे । (३१।१)

tvayi cāhaṃ parāśvasya pradyumne vā mahārathe |

31.2३१.२

शक्नुयां सैन्धवं हन्तुम् अनपेक्षो नरर्षभ ॥ (३१।२)

śaknuyāṃ saindhavaṃ hantum anapekṣo nararṣabha ||

32.1३२.१

मय्यपेक्षा न कर्तव्या कथंचिद् अपि सात्वत । (३२।१)

mayyapekṣā na kartavyā kathaṃcid api sātvata |

32.2३२.२

राजन्येव परा गुप्तिः कार्या सर्वात्मना त्वया ॥ (३२।२)

rājanyeva parā guptiḥ kāryā sarvātmanā tvayā ||

33.1३३.१

न हि यत्र महाबाहुर् वासुदेवो व्यवस्थितः । (३३।१)

na hi yatra mahābāhur vāsudevo vyavasthitaḥ |

33.2३३.२

किंचिद् व्यापद्यते तत्र यत्राहम् अपि च ध्रुवम् ॥ (३३।२)

kiṃcid vyāpadyate tatra yatrāham api ca dhruvam ||

34.1३४.१

एवम् उक्तस्तु पार्थेन सात्यकिः परवीरहा । (३४।१)

evam uktastu pārthena sātyakiḥ paravīrahā |

34.2३४.२

तथेत्युक्त्वागमत् तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ (३४।२)

tathetyuktvāgamat tatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 60

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit