धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

बाणे तस्मिन्निकृत्ते तु धृष्टद्युम्ने च मोक्षिते । (१।२)

तेन वृष्णिप्रवीरेण युयुधानेन संजय ॥ (१।३)

अमर्षितो महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (२।१)

नरव्याघ्रः शिनेः पौत्रे द्रोणः किम् अकरोद् युधि ॥ (२।२)

संजय उवाच । (३।१)

सम्प्रद्रुतः क्रोधविषो व्यादितास्यशरासनः । (३।२)

तीक्ष्णधारेषुदशनः शितनाराचदंष्ट्रवान् ॥ (३।३)

संरम्भामर्षताम्राक्षो महाहिर् इव निःश्वसन् । (४।१)

नरवीरप्रमुदितैः शोणैर् अश्वैर् महाजवैः ॥ (४।२)

उत्पतद्भिर् इवाकाशं क्रमद्भिर् इव सर्वतः । (५।१)

रुक्मपुङ्खाञ् शरान् अस्यन् युयुधानम् उपाद्रवत् ॥ (५।२)

शरपातमहावर्षं रथघोषबलाहकम् । (६।१)

कार्मुकाकर्षविक्षिप्तं नाराचबहुविद्युतम् ॥ (६।२)

शक्तिखड्गाशनिधरं क्रोधवेगसमुत्थितम् । (७।१)

द्रोणमेघम् अनावार्यं हयमारुतचोदितम् ॥ (७।२)

दृष्ट्वैवाभिपतन्तं तं शूरः परपुरंजयः । (८।१)

उवाच सूतं शैनेयः प्रहसन् युद्धदुर्मदः ॥ (८।२)

एतं वै ब्राह्मणं क्रूरं स्वकर्मण्यनवस्थितम् । (९।१)

आश्रयं धार्तराष्ट्रस्य राज्ञो दुःखभयावहम् ॥ (९।२)

शीघ्रं प्रजवितैर् अश्वैः प्रत्युद्याहि प्रहृष्टवत् । (१०।१)

आचार्यं राजपुत्राणां सततं शूरमानिनम् ॥ (१०।२)

ततो रजतसंकाशा माधवस्य हयोत्तमाः । (११।१)

द्रोणस्याभिमुखाः शीघ्रम् अगच्छन् वातरंहसः ॥ (११।२)

इषुजालावृतं घोरम् अन्धकारम् अनन्तरम् । (१२।१)

अनाधृष्यम् इवान्येषां शूराणाम् अभवत् तदा ॥ (१२।२)

ततः शीघ्रास्त्रविदुषोर् द्रोणसात्वतयोस्तदा । (१३।१)

नान्तरं शरवृष्टीनां दृश्यते नरसिंहयोः ॥ (१३।२)

इषूणां संनिपातेन शब्दो धाराभिघातजः । (१४।१)

शुश्रुवे शक्रमुक्तानाम् अशनीनाम् इव स्वनः ॥ (१४।२)

नाराचैर् अतिविद्धानां शराणां रूपम् आबभौ । (१५।१)

आशीविषविदष्टानां सर्पाणाम् इव भारत ॥ (१५।२)

तयोर् ज्यातलनिर्घोषो व्यश्रूयत सुदारुणः । (१६।१)

अजस्रं शैलशृङ्गाणां वज्रेणाहन्यताम् इव ॥ (१६।२)

उभयोस्तौ रथौ राजंस्ते चाश्वास्तौ च सारथी । (१७।१)

रुक्मपुङ्खैः शरैश्छन्नाश्चित्ररूपा बभुस्तदा ॥ (१७।२)

निर्मलानाम् अजिह्मानां नाराचानां विशां पते । (१८।१)

निर्मुक्ताशीविषाभानां संपातो ऽभूत् सुदारुणः ॥ (१८।२)

उभयोः पतिते छत्रे तथैव पतितौ ध्वजौ । (१९।१)

उभौ रुधिरसिक्ताङ्गावुभौ च विजयैषिणौ ॥ (१९।२)

स्रवद्भिः शोणितं गात्रैः प्रस्रुताविव वारणौ । (२०।१)

अन्योन्यम् अभिविध्येतां जीवितान्तकरैः शरैः ॥ (२०।२)

गर्जितोत्क्रुष्टसंनादाः शङ्खदुन्दुभिनिस्वनाः । (२१।१)

उपारमन्महाराज व्याजहार न कश्चन ॥ (२१।२)

तूष्णींभूतान्यनीकानि योधा युद्धाद् उपारमन् । (२२।१)

ददृशे द्वैरथं ताभ्यां जातकौतूहलो जनः ॥ (२२।२)

रथिनो हस्तियन्तारो हयारोहाः पदातयः । (२३।१)

अवैक्षन्ताचलैर् नेत्रैः परिवार्य रथर्षभौ ॥ (२३।२)

हस्त्यनीकान्यतिष्ठन्त तथानीकानि वाजिनाम् । (२४।१)

तथैव रथवाहिन्यः प्रतिव्यूह्य व्यवस्थिताः ॥ (२४।२)

मुक्ताविद्रुमचित्रैश्च मणिकाञ्चनभूषितैः । (२५।१)

ध्वजैर् आभरणैश्चित्रैः कवचैश्च हिरण्मयैः ॥ (२५।२)

वैजयन्तीपताकाभिः परिस्तोमाङ्गकम्बलैः । (२६।१)

विमलैर् निशितैः शस्त्रैर् हयानां च प्रकीर्णकैः ॥ (२६।२)

जातरूपमयीभिश्च राजतीभिश्च मूर्धसु । (२७।१)

गजानां कुम्भमालाभिर् दन्तवेष्टैश्च भारत ॥ (२७।२)

सबलाकाः सखद्योताः सैरावतशतह्रदाः । (२८।१)

अदृश्यन्तोष्णपर्याये मेघानाम् इव वागुराः ॥ (२८।२)

अपश्यन्न् अस्मदीयाश्च ते च यौधिष्ठिराः स्थिताः । (२९।१)

तद् युद्धं युयुधानस्य द्रोणस्य च महात्मनः ॥ (२९।२)

विमानाग्रगता देवा ब्रह्मशक्रपुरोगमाः । (३०।१)

सिद्धचारणसंघाश्च विद्याधरमहोरगाः ॥ (३०।२)

गतप्रत्यागताक्षेपैश्चित्रैः शस्त्रविघातिभिः । (३१।१)

विविधैर् विस्मयं जग्मुस्तयोः पुरुषसिंहयोः ॥ (३१।२)

हस्तलाघवम् अस्त्रेषु दर्शयन्तौ महाबलौ । (३२।१)

अन्योन्यं समविध्येतां शरैस्तौ द्रोणसात्यकी ॥ (३२।२)

ततो द्रोणस्य दाशार्हः शरांश्चिछेद संयुगे । (३३।१)

पत्रिभिः सुदृढैर् आशु धनुश्चैव महाद्युते ॥ (३३।२)

निमेषान्तरमात्रेण भारद्वाजो ऽपरं धनुः । (३४।१)

सज्यं चकार तच्चाशु चिछेदास्य स सात्यकिः ॥ (३४।२)

ततस्त्वरन् पुनर् द्रोणो धनुर्हस्तो व्यतिष्ठत । (३५।१)

सज्यं सज्यं पुनश्चास्य चिछेद निशितैः शरैः ॥ (३५।२)

ततो ऽस्य संयुगे द्रोणो दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम् । (३६।१)

युयुधानस्य राजेन्द्र मनसेदम् अचिन्तयत् ॥ (३६।२)

एतद् अस्त्रबलं रामे कार्तवीर्ये धनंजये । (३७।१)

भीष्मे च पुरुषव्याघ्रे यद् इदं सात्वतां वरे ॥ (३७।२)

तं चास्य मनसा द्रोणः पूजयामास विक्रमम् । (३८।१)

लाघवं वासवस्येव सम्प्रेक्ष्य द्विजसत्तमः ॥ (३८।२)

तुतोषास्त्रविदां श्रेष्ठस्तथा देवाः सवासवाः । (३९।१)

न ताम् आलक्षयामासुर् लघुतां शीघ्रकारिणः ॥ (३९।२)

देवाश्च युयुधानस्य गन्धर्वाश्च विशां पते । (४०।१)

सिद्धचारणसंघाश्च विदुर् द्रोणस्य कर्म तत् ॥ (४०।२)

ततो ऽन्यद् धनुर् आदाय द्रोणः क्षत्रियमर्दनः । (४१।१)

अस्त्रैर् अस्त्रविदां श्रेष्ठो योधयामास भारत ॥ (४१।२)

तस्यास्त्राण्यस्त्रमायाभिः प्रतिहन्य स सात्यकिः । (४२।१)

जघान निशितैर् बाणैस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (४२।२)

तस्यातिमानुषं कर्म दृष्ट्वान्यैर् असमं रणे । (४३।१)

युक्तं योगेन योगज्ञास्तावकाः समपूजयन् ॥ (४३।२)

यद् अस्त्रम् अस्यति द्रोणस्तद् एवास्यति सात्यकिः । (४४।१)

तम् आचार्यो ऽप्यसंभ्रान्तो ऽयोधयच्छत्रुतापनः ॥ (४४।२)

ततः क्रुद्धो महाराज धनुर्वेदस्य पारगः । (४५।१)

वधाय युयुधानस्य दिव्यम् अस्त्रम् उदैरयत् ॥ (४५।२)

तद् आग्नेयं महाघोरं रिपुघ्नम् उपलक्ष्य सः । (४६।१)

अस्त्रं दिव्यं महेष्वासो वारुणं समुदैरयत् ॥ (४६।२)

हाहाकारो महान् आसीद् दृष्ट्वा दिव्यास्त्रधारिणौ । (४७।१)

न विचेरुस्तदाकाशे भूतान्याकाशगान्यपि ॥ (४७।२)

अस्त्रे ते वारुणाग्नेये ताभ्यां बाणसमाहिते । (४८।१)

न तावद् अभिषज्येते व्यावर्तद् अथ भास्करः ॥ (४८।२)

ततो युधिष्ठिरो राजा भीमसेनश्च पाण्डवः । (४९।१)

नकुलः सहदेवश्च पर्यरक्षन्त सात्यकिम् ॥ (४९।२)

धृष्टद्युम्नमुखैः सार्धं विराटश्च सकेकयः । (५०।१)

मत्स्याः शाल्वेयसेनाश्च द्रोणम् आजग्मुर् अञ्जसा ॥ (५०।२)

दुःशासनं पुरस्कृत्य राजपुत्राः सहस्रशः । (५१।१)

द्रोणम् अभ्युपपद्यन्त सपत्नैः परिवारितम् ॥ (५१।२)

ततो युद्धम् अभूद् राजंस्तव तेषां च धन्विनाम् । (५२।१)

रजसा संवृते लोके शरजालसमावृते ॥ (५२।२)

सर्वम् आविग्नम् अभवन्न प्राज्ञायत किंचन । (५३।१)

सैन्येन रजसा ध्वस्ते निर्मर्यादम् अवर्तत ॥ (५३।२)