महाभारतMahābhārata

MBh, 6, 100

961 of 1995 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

अर्जुनस्तु नरव्याघ्र सुशर्मप्रमुखान्नृपान् । (१।२)

arjunastu naravyāghra suśarmapramukhānnṛpān |

1.3१.३

अनयत् प्रेतराजस्य भवनं सायकैः शितैः ॥ (१।३)

anayat pretarājasya bhavanaṃ sāyakaiḥ śitaiḥ ||

2.1२.१

सुशर्मापि ततो बाणैः पार्थं विव्याध संयुगे । (२।१)

suśarmāpi tato bāṇaiḥ pārthaṃ vivyādha saṃyuge |

2.2२.२

वासुदेवं च सप्तत्या पार्थं च नवभिः पुनः ॥ (२।२)

vāsudevaṃ ca saptatyā pārthaṃ ca navabhiḥ punaḥ ||

3.1३.१

तान्निवार्य शरौघेण शक्रसूनुर् महारथः । (३।१)

tānnivārya śaraugheṇa śakrasūnur mahārathaḥ |

3.2३.२

सुशर्मणो रणे योधान् प्राहिणोद् यमसादनम् ॥ (३।२)

suśarmaṇo raṇe yodhān prāhiṇod yamasādanam ||

4.1४.१

ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये । (४।१)

te vadhyamānāḥ pārthena kāleneva yugakṣaye |

4.2४.२

व्यद्रवन्त रणे राजन् भये जाते महारथाः ॥ (४।२)

vyadravanta raṇe rājan bhaye jāte mahārathāḥ ||

5.1५.१

उत्सृज्य तुरगान् केचिद् रथान् केचिच्च मारिष । (५।१)

utsṛjya turagān kecid rathān kecicca māriṣa |

5.2५.२

गजान् अन्ये समुत्सृज्य प्राद्रवन्त दिशो दश ॥ (५।२)

gajān anye samutsṛjya prādravanta diśo daśa ||

6.1६.१

अपरे तुद्यमानास्तु वाजिनागरथा रणात् । (६।१)

apare tudyamānāstu vājināgarathā raṇāt |

6.2६.२

त्वरया परया युक्ताः प्राद्रवन्त विशां पते ॥ (६।२)

tvarayā parayā yuktāḥ prādravanta viśāṃ pate ||

7.1७.१

पादाताश्चापि शस्त्राणि समुत्सृज्य महारणे । (७।१)

pādātāścāpi śastrāṇi samutsṛjya mahāraṇe |

7.2७.२

निरपेक्षा व्यधावन्त तेन तेन स्म भारत ॥ (७।२)

nirapekṣā vyadhāvanta tena tena sma bhārata ||

8.1८.१

वार्यमाणाः स्म बहुशस्त्रैगर्तेन सुशर्मणा । (८।१)

vāryamāṇāḥ sma bahuśastraigartena suśarmaṇā |

8.2८.२

तथान्यैः पार्थिवश्रेष्ठैर् न व्यतिष्ठन्त संयुगे ॥ (८।२)

tathānyaiḥ pārthivaśreṣṭhair na vyatiṣṭhanta saṃyuge ||

9.1९.१

तद् बलं प्रद्रुतं दृष्ट्वा पुत्रो दुर्योधनस्तव । (९।१)

tad balaṃ pradrutaṃ dṛṣṭvā putro duryodhanastava |

9.2९.२

पुरस्कृत्य रणे भीष्मं सर्वसैन्यपुरस्कृतम् ॥ (९।२)

puraskṛtya raṇe bhīṣmaṃ sarvasainyapuraskṛtam ||

10.1१०.१

सर्वोद्योगेन महता धनंजयम् उपाद्रवत् । (१०।१)

sarvodyogena mahatā dhanaṃjayam upādravat |

10.2१०.२

त्रिगर्ताधिपतेर् अर्थे जीवितस्य विशां पते ॥ (१०।२)

trigartādhipater arthe jīvitasya viśāṃ pate ||

11.1११.१

स एकः समरे तस्थौ किरन् बहुविधाञ् शरान् । (११।१)

sa ekaḥ samare tasthau kiran bahuvidhāñ śarān |

11.2११.२

भ्रातृभिः सहितः सर्वैः शेषा विप्रद्रुता नराः ॥ (११।२)

bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ śeṣā vipradrutā narāḥ ||

12.1१२.१

तथैव पाण्डवा राजन् सर्वोद्योगेन दंशिताः । (१२।१)

tathaiva pāṇḍavā rājan sarvodyogena daṃśitāḥ |

12.2१२.२

प्रययुः फल्गुनार्थाय यत्र भीष्मो व्यवस्थितः ॥ (१२।२)

prayayuḥ phalgunārthāya yatra bhīṣmo vyavasthitaḥ ||

13.1१३.१

जानन्तो ऽपि रणे शौर्यं घोरं गाण्डीवधन्वनः । (१३।१)

jānanto 'pi raṇe śauryaṃ ghoraṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ |

13.2१३.२

हाहाकारकृतोत्साहा भीष्मं जग्मुः समन्ततः ॥ (१३।२)

hāhākārakṛtotsāhā bhīṣmaṃ jagmuḥ samantataḥ ||

14.1१४.१

ततस्तालध्वजः शूरः पाण्डवानाम् अनीकिनीम् । (१४।१)

tatastāladhvajaḥ śūraḥ pāṇḍavānām anīkinīm |

14.2१४.२

छादयामास समरे शरैः संनतपर्वभिः ॥ (१४।२)

chādayāmāsa samare śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ ||

15.1१५.१

एकीभूतास्ततः सर्वे कुरवः पाण्डवैः सह । (१५।१)

ekībhūtāstataḥ sarve kuravaḥ pāṇḍavaiḥ saha |

15.2१५.२

अयुध्यन्त महाराज मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ॥ (१५।२)

ayudhyanta mahārāja madhyaṃ prāpte divākare ||

16.1१६.१

सात्यकिः कृतवर्माणं विद्ध्वा पञ्चभिर् आयसैः । (१६।१)

sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ viddhvā pañcabhir āyasaiḥ |

16.2१६.२

अतिष्ठद् आहवे शूरः किरन् बाणान् सहस्रशः ॥ (१६।२)

atiṣṭhad āhave śūraḥ kiran bāṇān sahasraśaḥ ||

17.1१७.१

तथैव द्रुपदो राजा द्रोणं विद्ध्वा शितैः शरैः । (१७।१)

tathaiva drupado rājā droṇaṃ viddhvā śitaiḥ śaraiḥ |

17.2१७.२

पुनर् विव्याध सप्तत्या सारथिं चास्य सप्तभिः ॥ (१७।२)

punar vivyādha saptatyā sārathiṃ cāsya saptabhiḥ ||

18.1१८.१

भीमसेनस्तु राजानं बाह्लिकं प्रपितामहम् । (१८।१)

bhīmasenastu rājānaṃ bāhlikaṃ prapitāmaham |

18.2१८.२

विद्ध्वानदन्महानादं शार्दूल इव कानने ॥ (१८।२)

viddhvānadanmahānādaṃ śārdūla iva kānane ||

19.1१९.१

आर्जुनिश्चित्रसेनेन विद्धो बहुभिर् आशुगैः । (१९।१)

ārjuniścitrasenena viddho bahubhir āśugaiḥ |

19.2१९.२

चित्रसेनं त्रिभिर् बाणैर् विव्याध हृदये भृशम् ॥ (१९।२)

citrasenaṃ tribhir bāṇair vivyādha hṛdaye bhṛśam ||

20.1२०.१

समागतौ तौ तु रणे महामात्रौ व्यरोचताम् । (२०।१)

samāgatau tau tu raṇe mahāmātrau vyarocatām |

20.2२०.२

यथा दिवि महाघोरौ राजन् बुधशनैश्चरौ ॥ (२०।२)

yathā divi mahāghorau rājan budhaśanaiścarau ||

21.1२१.१

तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सूतं च नवभिः शरैः । (२१।१)

tasyāśvāṃścaturo hatvā sūtaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ |

21.2२१.२

ननाद बलवन्नादं सौभद्रः परवीरहा ॥ (२१।२)

nanāda balavannādaṃ saubhadraḥ paravīrahā ||

22.1२२.१

हताश्वात् तु रथात् तूर्णम् अवप्लुत्य महारथः । (२२।१)

hatāśvāt tu rathāt tūrṇam avaplutya mahārathaḥ |

22.2२२.२

आरुरोह रथं तूर्णं दुर्मुखस्य विशां पते ॥ (२२।२)

āruroha rathaṃ tūrṇaṃ durmukhasya viśāṃ pate ||

23.1२३.१

द्रोणश्च द्रुपदं विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः । (२३।१)

droṇaśca drupadaṃ viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |

23.2२३.२

सारथिं चास्य विव्याध त्वरमाणः पराक्रमी ॥ (२३।२)

sārathiṃ cāsya vivyādha tvaramāṇaḥ parākramī ||

24.1२४.१

पीड्यमानस्ततो राजा द्रुपदो वाहिनीमुखे । (२४।१)

pīḍyamānastato rājā drupado vāhinīmukhe |

24.2२४.२

अपायाज्जवनैर् अश्वैः पूर्ववैरम् अनुस्मरन् ॥ (२४।२)

apāyājjavanair aśvaiḥ pūrvavairam anusmaran ||

25.1२५.१

भीमसेनस्तु राजानं मुहूर्ताद् इव बाह्लिकम् । (२५।१)

bhīmasenastu rājānaṃ muhūrtād iva bāhlikam |

25.2२५.२

व्यश्वसूतरथं चक्रे सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ (२५।२)

vyaśvasūtarathaṃ cakre sarvasainyasya paśyataḥ ||

26.1२६.१

ससंभ्रमो महाराज संशयं परमं गतः । (२६।१)

sasaṃbhramo mahārāja saṃśayaṃ paramaṃ gataḥ |

26.2२६.२

अवप्लुत्य ततो वाहाद् बाह्लिकः पुरुषोत्तमः । (२६।२)

avaplutya tato vāhād bāhlikaḥ puruṣottamaḥ |

26.3२६.३

आरुरोह रथं तूर्णं लक्ष्मणस्य महारथः ॥ (२६।३)

āruroha rathaṃ tūrṇaṃ lakṣmaṇasya mahārathaḥ ||

27.1२७.१

सात्यकिः कृतवर्माणं वारयित्वा महारथः । (२७।१)

sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ vārayitvā mahārathaḥ |

27.2२७.२

शरैर् बहुविधै राजन्न् आससाद पितामहम् ॥ (२७।२)

śarair bahuvidhai rājann āsasāda pitāmaham ||

28.1२८.१

स विद्ध्वा भारतं षष्ट्या निशितैर् लोमवाहिभिः । (२८।१)

sa viddhvā bhārataṃ ṣaṣṭyā niśitair lomavāhibhiḥ |

28.2२८.२

ननर्तेव रथोपस्थे विधुन्वानो महद् धनुः ॥ (२८।२)

nanarteva rathopasthe vidhunvāno mahad dhanuḥ ||

29.1२९.१

तस्यायसीं महाशक्तिं चिक्षेपाथ पितामहः । (२९।१)

tasyāyasīṃ mahāśaktiṃ cikṣepātha pitāmahaḥ |

29.2२९.२

हेमचित्रां महावेगां नागकन्योपमां शुभाम् ॥ (२९।२)

hemacitrāṃ mahāvegāṃ nāgakanyopamāṃ śubhām ||

30.1३०.१

ताम् आपतन्तीं सहसा मृत्युकल्पां सुतेजनाम् । (३०।१)

tām āpatantīṃ sahasā mṛtyukalpāṃ sutejanām |

30.2३०.२

ध्वंसयामास वार्ष्णेयो लाघवेन महायशाः ॥ (३०।२)

dhvaṃsayāmāsa vārṣṇeyo lāghavena mahāyaśāḥ ||

31.1३१.१

अनासाद्य तु वार्ष्णेयं शक्तिः परमदारुणा । (३१।१)

anāsādya tu vārṣṇeyaṃ śaktiḥ paramadāruṇā |

31.2३१.२

न्यपतद् धरणीपृष्ठे महोल्केव गतप्रभा ॥ (३१।२)

nyapatad dharaṇīpṛṣṭhe maholkeva gataprabhā ||

32.1३२.१

वार्ष्णेयस्तु ततो राजन् स्वां शक्तिं घोरदर्शनाम् । (३२।१)

vārṣṇeyastu tato rājan svāṃ śaktiṃ ghoradarśanām |

32.2३२.२

वेगवद् गृह्य चिक्षेप पितामहरथं प्रति ॥ (३२।२)

vegavad gṛhya cikṣepa pitāmaharathaṃ prati ||

33.1३३.१

वार्ष्णेयभुजवेगेन प्रणुन्ना सा महाहवे । (३३।१)

vārṣṇeyabhujavegena praṇunnā sā mahāhave |

33.2३३.२

अभिदुद्राव वेगेन कालरात्रिर् यथा नरम् ॥ (३३।२)

abhidudrāva vegena kālarātrir yathā naram ||

34.1३४.१

ताम् आपतन्तीं सहसा द्विधा चिछेद भारत । (३४।१)

tām āpatantīṃ sahasā dvidhā cicheda bhārata |

34.2३४.२

क्षुरप्राभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यां सान्वकीर्यत भूतले ॥ (३४।२)

kṣuraprābhyāṃ sutīkṣṇābhyāṃ sānvakīryata bhūtale ||

35.1३५.१

छित्त्वा तु शक्तिं गाङ्गेयः सात्यकिं नवभिः शरैः । (३५।१)

chittvā tu śaktiṃ gāṅgeyaḥ sātyakiṃ navabhiḥ śaraiḥ |

35.2३५.२

आजघानोरसि क्रुद्धः प्रहसञ् शत्रुकर्शनः ॥ (३५।२)

ājaghānorasi kruddhaḥ prahasañ śatrukarśanaḥ ||

36.1३६.१

ततः सरथनागाश्वाः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज । (३६।१)

tataḥ sarathanāgāśvāḥ pāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvaja |

36.2३६.२

परिवव्रू रणे भीष्मं माधवत्राणकारणात् ॥ (३६।२)

parivavrū raṇe bhīṣmaṃ mādhavatrāṇakāraṇāt ||

37.1३७.१

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । (३७।१)

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam |

37.2३७.२

पाण्डवानां कुरूणां च समरे विजयैषिणाम् ॥ (३७।२)

pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca samare vijayaiṣiṇām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 6, 100

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit