MBh, 6, 100
Select a line for its word-by-word analysis.
अर्जुनस्तु नरव्याघ्र सुशर्मप्रमुखान्नृपान् । (१।२)
arjunastu naravyāghra suśarmapramukhānnṛpān |
सुशर्मापि ततो बाणैः पार्थं विव्याध संयुगे । (२।१)
suśarmāpi tato bāṇaiḥ pārthaṃ vivyādha saṃyuge |
वासुदेवं च सप्तत्या पार्थं च नवभिः पुनः ॥ (२।२)
vāsudevaṃ ca saptatyā pārthaṃ ca navabhiḥ punaḥ ||
उत्सृज्य तुरगान् केचिद् रथान् केचिच्च मारिष । (५।१)
utsṛjya turagān kecid rathān kecicca māriṣa |
गजान् अन्ये समुत्सृज्य प्राद्रवन्त दिशो दश ॥ (५।२)
gajān anye samutsṛjya prādravanta diśo daśa ||
त्वरया परया युक्ताः प्राद्रवन्त विशां पते ॥ (६।२)
tvarayā parayā yuktāḥ prādravanta viśāṃ pate ||
तथान्यैः पार्थिवश्रेष्ठैर् न व्यतिष्ठन्त संयुगे ॥ (८।२)
tathānyaiḥ pārthivaśreṣṭhair na vyatiṣṭhanta saṃyuge ||
तद् बलं प्रद्रुतं दृष्ट्वा पुत्रो दुर्योधनस्तव । (९।१)
tad balaṃ pradrutaṃ dṛṣṭvā putro duryodhanastava |
पुरस्कृत्य रणे भीष्मं सर्वसैन्यपुरस्कृतम् ॥ (९।२)
puraskṛtya raṇe bhīṣmaṃ sarvasainyapuraskṛtam ||
त्रिगर्ताधिपतेर् अर्थे जीवितस्य विशां पते ॥ (१०।२)
trigartādhipater arthe jīvitasya viśāṃ pate ||
स एकः समरे तस्थौ किरन् बहुविधाञ् शरान् । (११।१)
sa ekaḥ samare tasthau kiran bahuvidhāñ śarān |
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः शेषा विप्रद्रुता नराः ॥ (११।२)
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ śeṣā vipradrutā narāḥ ||
तथैव पाण्डवा राजन् सर्वोद्योगेन दंशिताः । (१२।१)
tathaiva pāṇḍavā rājan sarvodyogena daṃśitāḥ |
प्रययुः फल्गुनार्थाय यत्र भीष्मो व्यवस्थितः ॥ (१२।२)
prayayuḥ phalgunārthāya yatra bhīṣmo vyavasthitaḥ ||
जानन्तो ऽपि रणे शौर्यं घोरं गाण्डीवधन्वनः । (१३।१)
jānanto 'pi raṇe śauryaṃ ghoraṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ |
हाहाकारकृतोत्साहा भीष्मं जग्मुः समन्ततः ॥ (१३।२)
hāhākārakṛtotsāhā bhīṣmaṃ jagmuḥ samantataḥ ||
ततस्तालध्वजः शूरः पाण्डवानाम् अनीकिनीम् । (१४।१)
tatastāladhvajaḥ śūraḥ pāṇḍavānām anīkinīm |
अयुध्यन्त महाराज मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ॥ (१५।२)
ayudhyanta mahārāja madhyaṃ prāpte divākare ||
सात्यकिः कृतवर्माणं विद्ध्वा पञ्चभिर् आयसैः । (१६।१)
sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ viddhvā pañcabhir āyasaiḥ |
अतिष्ठद् आहवे शूरः किरन् बाणान् सहस्रशः ॥ (१६।२)
atiṣṭhad āhave śūraḥ kiran bāṇān sahasraśaḥ ||
तथैव द्रुपदो राजा द्रोणं विद्ध्वा शितैः शरैः । (१७।१)
tathaiva drupado rājā droṇaṃ viddhvā śitaiḥ śaraiḥ |
पुनर् विव्याध सप्तत्या सारथिं चास्य सप्तभिः ॥ (१७।२)
punar vivyādha saptatyā sārathiṃ cāsya saptabhiḥ ||
आर्जुनिश्चित्रसेनेन विद्धो बहुभिर् आशुगैः । (१९।१)
ārjuniścitrasenena viddho bahubhir āśugaiḥ |
चित्रसेनं त्रिभिर् बाणैर् विव्याध हृदये भृशम् ॥ (१९।२)
citrasenaṃ tribhir bāṇair vivyādha hṛdaye bhṛśam ||
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सूतं च नवभिः शरैः । (२१।१)
tasyāśvāṃścaturo hatvā sūtaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ |
हताश्वात् तु रथात् तूर्णम् अवप्लुत्य महारथः । (२२।१)
hatāśvāt tu rathāt tūrṇam avaplutya mahārathaḥ |
आरुरोह रथं तूर्णं दुर्मुखस्य विशां पते ॥ (२२।२)
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ durmukhasya viśāṃ pate ||
द्रोणश्च द्रुपदं विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः । (२३।१)
droṇaśca drupadaṃ viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
सारथिं चास्य विव्याध त्वरमाणः पराक्रमी ॥ (२३।२)
sārathiṃ cāsya vivyādha tvaramāṇaḥ parākramī ||
अपायाज्जवनैर् अश्वैः पूर्ववैरम् अनुस्मरन् ॥ (२४।२)
apāyājjavanair aśvaiḥ pūrvavairam anusmaran ||
भीमसेनस्तु राजानं मुहूर्ताद् इव बाह्लिकम् । (२५।१)
bhīmasenastu rājānaṃ muhūrtād iva bāhlikam |
व्यश्वसूतरथं चक्रे सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ (२५।२)
vyaśvasūtarathaṃ cakre sarvasainyasya paśyataḥ ||
अवप्लुत्य ततो वाहाद् बाह्लिकः पुरुषोत्तमः । (२६।२)
avaplutya tato vāhād bāhlikaḥ puruṣottamaḥ |
स विद्ध्वा भारतं षष्ट्या निशितैर् लोमवाहिभिः । (२८।१)
sa viddhvā bhārataṃ ṣaṣṭyā niśitair lomavāhibhiḥ |
ननर्तेव रथोपस्थे विधुन्वानो महद् धनुः ॥ (२८।२)
nanarteva rathopasthe vidhunvāno mahad dhanuḥ ||
हेमचित्रां महावेगां नागकन्योपमां शुभाम् ॥ (२९।२)
hemacitrāṃ mahāvegāṃ nāgakanyopamāṃ śubhām ||
ताम् आपतन्तीं सहसा मृत्युकल्पां सुतेजनाम् । (३०।१)
tām āpatantīṃ sahasā mṛtyukalpāṃ sutejanām |
वार्ष्णेयस्तु ततो राजन् स्वां शक्तिं घोरदर्शनाम् । (३२।१)
vārṣṇeyastu tato rājan svāṃ śaktiṃ ghoradarśanām |
क्षुरप्राभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यां सान्वकीर्यत भूतले ॥ (३४।२)
kṣuraprābhyāṃ sutīkṣṇābhyāṃ sānvakīryata bhūtale ||
छित्त्वा तु शक्तिं गाङ्गेयः सात्यकिं नवभिः शरैः । (३५।१)
chittvā tu śaktiṃ gāṅgeyaḥ sātyakiṃ navabhiḥ śaraiḥ |
आजघानोरसि क्रुद्धः प्रहसञ् शत्रुकर्शनः ॥ (३५।२)
ājaghānorasi kruddhaḥ prahasañ śatrukarśanaḥ ||
ततः सरथनागाश्वाः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज । (३६।१)
tataḥ sarathanāgāśvāḥ pāṇḍavāḥ pāṇḍupūrvaja |
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । (३७।१)
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.