धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

मण्डलानि च बुध्येथाः परेषाम् आत्मनस्तथा । (१।२)

उदासीनगुणानां च मध्यमानां तथैव च ॥ (१।३)

चतुर्णां शत्रुजातानां सर्वेषाम् आततायिनाम् । (२।१)

मित्रं चामित्रमित्रं च बोद्धव्यं ते ऽरिकर्शन ॥ (२।२)

तथामात्या जनपदा दुर्गाणि विषमाणि च । (३।१)

बलानि च कुरुश्रेष्ठ भवन्त्येषां यथेच्छकम् ॥ (३।२)

ते च द्वादश कौन्तेय राज्ञां वै विविधात्मकाः । (४।१)

मन्त्रिप्रधानाश्च गुणाः षष्टिर् द्वादश च प्रभो ॥ (४।२)

एतन्मण्डलम् इत्याहुर् आचार्या नीतिकोविदाः । (५।१)

अत्र षाड्गुण्यम् आयत्तं युधिष्ठिर निबोध तत् ॥ (५।२)

वृद्धिक्षयौ च विज्ञेयौ स्थानं च कुरुनन्दन । (६।१)

द्विसप्तत्या महाबाहो ततः षाड्गुण्यचारिणः ॥ (६।२)

यदा स्वपक्षो बलवान् परपक्षस्तथाबलः । (७।१)

विगृह्य शत्रून् कौन्तेय यायात् क्षितिपतिस्तदा । (७।२)

यदा स्वपक्षो ऽबलवांस्तदा संधिं समाश्रयेत् ॥ (७।३)

द्रव्याणां संचयश्चैव कर्तव्यः स्यान्महांस्तथा । (८।१)

यदा समर्थो यानाय नचिरेणैव भारत ॥ (८।२)

तदा सर्वं विधेयं स्यात् स्थानं च न विभाजयेत् । (९।१)

भूमिर् अल्पफला देया विपरीतस्य भारत ॥ (९।२)

हिरण्यं कुप्यभूयिष्ठं मित्रं क्षीणम् अकोशवत् । (१०।१)

विपरीतान्न गृह्णीयात् स्वयं संधिविशारदः ॥ (१०।२)

संध्यर्थं राजपुत्रं च लिप्सेथा भरतर्षभ । (११।१)

विपरीतस्तु ते ऽदेयः पुत्र कस्यांचिद् आपदि । (११।२)

तस्य प्रमोक्षे यत्नं च कुर्याः सोपायमन्त्रवित् ॥ (११।३)

प्रकृतीनां च कौन्तेय राजा दीनां विभावयेत् । (१२।१)

क्रमेण युगपद् द्वंद्वं व्यसनानां बलाबलम् ॥ (१२।२)

पीडनं स्तम्भनं चैव कोशभङ्गस्तथैव च । (१३।१)

कार्यं यत्नेन शत्रूणां स्वराष्ट्रं रक्षता स्वयम् ॥ (१३।२)

न च हिंस्यो ऽभ्युपगतः सामन्तो वृद्धिम् इच्छता । (१४।१)

कौन्तेय तं न हिंसेत यो महीं विजिगीषते ॥ (१४।२)

गणानां भेदने योगं गच्छेथाः सह मन्त्रिभिः । (१५।१)

साधुसंग्रहणाच्चैव पापनिग्रहणात् तथा ॥ (१५।२)

दुर्बलाश्चापि सततं नावष्टभ्या बलीयसा । (१६।१)

तिष्ठेथा राजशार्दूल वैतसीं वृत्तिम् आस्थितः ॥ (१६।२)

यद्येवम् अभियायाच्च दुर्बलं बलवान्नृपः । (१७।१)

सामादिभिर् उपायैस्तं क्रमेण विनिवर्तयेत् ॥ (१७।२)

अशक्नुवंस्तु युद्धाय निष्पतेत् सह मन्त्रिभिः । (१८।१)

कोशेन पौरैर् दण्डेन ये चान्ये प्रियकारिणः ॥ (१८।२)

असंभवे तु सर्वस्य यथामुख्येन निष्पतेत् । (१९।१)

क्रमेणानेन मोक्षः स्याच्छरीरम् अपि केवलम् ॥ (१९।२)