MBh, 12, 45
Select a line for its word-by-word analysis.
प्राप्य राज्यं महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (१।२)
prāpya rājyaṃ mahātejā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
यद् अन्यद् अकरोद् विप्र तन्मे वक्तुम् इहार्हसि ॥ (१।३)
yad anyad akarod vipra tanme vaktum ihārhasi ||
भगवान् वा हृषीकेशस्त्रैलोक्यस्य परो गुरुः । (२।१)
bhagavān vā hṛṣīkeśastrailokyasya paro guruḥ |
ऋषे यद् अकरोद् वीरस्तच्च व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (२।२)
ṛṣe yad akarod vīrastacca vyākhyātum arhasi ||
शृणु राजेन्द्र तत्त्वेन कीर्त्यमानं मयानघ । (३।२)
śṛṇu rājendra tattvena kīrtyamānaṃ mayānagha |
प्राप्य राज्यं महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (४।१)
prāpya rājyaṃ mahātejā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
चातुर्वर्ण्यं यथायोगं स्वे स्वे धर्मे न्यवेशयत् ॥ (४।२)
cāturvarṇyaṃ yathāyogaṃ sve sve dharme nyaveśayat ||
ब्राह्मणानां सहस्रं च स्नातकानां महात्मनाम् । (५।१)
brāhmaṇānāṃ sahasraṃ ca snātakānāṃ mahātmanām |
तथानुजीविनो भृत्यान् संश्रितान् अतिथीन् अपि । (६।१)
tathānujīvino bhṛtyān saṃśritān atithīn api |
विदुराय च धर्मात्मा पूजां चक्रे यतव्रतः ॥ (८।२)
vidurāya ca dharmātmā pūjāṃ cakre yatavrataḥ ||
भक्षान्नपानैर् विविधैर् वासोभिः शयनासनैः । (९।१)
bhakṣānnapānair vividhair vāsobhiḥ śayanāsanaiḥ |
सर्वान् संतोषयामास संश्रितान् ददतां वरः ॥ (९।२)
sarvān saṃtoṣayāmāsa saṃśritān dadatāṃ varaḥ ||
युयुत्सोर् धार्तराष्ट्रस्य पूजां चक्रे महायशाः ॥ (१०।२)
yuyutsor dhārtarāṣṭrasya pūjāṃ cakre mahāyaśāḥ ||
धृतराष्ट्राय तद् राज्यं गान्धार्यै विदुराय च । (११।१)
dhṛtarāṣṭrāya tad rājyaṃ gāndhāryai vidurāya ca |
निवेद्य स्वस्थवद् राजन्न् आस्ते राजा युधिष्ठिरः ॥ (११।२)
nivedya svasthavad rājann āste rājā yudhiṣṭhiraḥ ||
वासुदेवं महात्मानम् अभ्यगच्छत् कृताञ्जलिः ॥ (१२।२)
vāsudevaṃ mahātmānam abhyagacchat kṛtāñjaliḥ ||
ददर्श कृष्णम् आसीनं नीलं मेराविवाम्बुदम् ॥ (१३।२)
dadarśa kṛṣṇam āsīnaṃ nīlaṃ merāvivāmbudam ||
नौपम्यं विद्यते यस्य त्रिषु लोकेषु किंचन ॥ (१५।३)
naupamyaṃ vidyate yasya triṣu lokeṣu kiṃcana ||
सो ऽभिगम्य महात्मानं विष्णुं पुरुषविग्रहम् । (१६।१)
so 'bhigamya mahātmānaṃ viṣṇuṃ puruṣavigraham |
सुखेन ते निशा कच्चिद् व्युष्टा बुद्धिमतां वर । (१७।१)
sukhena te niśā kaccid vyuṣṭā buddhimatāṃ vara |
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि तवाच्युत ॥ (१७।२)
kaccijjñānāni sarvāṇi prasannāni tavācyuta ||
तव ह्याश्रित्य तां देवीं बुद्धिं बुद्धिमतां वर । (१८।१)
tava hyāśritya tāṃ devīṃ buddhiṃ buddhimatāṃ vara |
वयं राज्यम् अनुप्राप्ताः पृथिवी च वशे स्थिता ॥ (१८।२)
vayaṃ rājyam anuprāptāḥ pṛthivī ca vaśe sthitā ||
जयः प्राप्तो यशश्चाग्र्यं न च धर्माच्च्युता वयम् ॥ (१९।२)
jayaḥ prāpto yaśaścāgryaṃ na ca dharmāccyutā vayam ||
तं तथा भाषमाणं तु धर्मराजं युधिष्ठिरम् । (२०।१)
taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ tu dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |
नोवाच भगवान् किंचिद् ध्यानम् एवान्वपद्यत ॥ (२०।२)
novāca bhagavān kiṃcid dhyānam evānvapadyata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.