संजय उवाच । (१।१)

जित्वा यवनकाम्बोजान् युयुधानस्ततो ऽर्जुनम् । (१।२)

जगाम तव सैन्यस्य मध्येन रथिनां वरः ॥ (१।३)

शरदंष्ट्रो नरव्याघ्रो विचित्रकवचच्छविः । (२।१)

मृगान् व्याघ्र इवाजिघ्रंस्तव सैन्यम् अभीषयत् ॥ (२।२)

स रथेन चरन्मार्गान् धनुर् अभ्रामयद् भृशम् । (३।१)

रुक्मपृष्ठं महावेगं रुक्मचन्द्रकसंकुलम् ॥ (३।२)

रुक्माङ्गदशिरस्त्राणो रुक्मवर्मसमावृतः । (४।१)

रुक्मध्वजवरः शूरो मेरुशृङ्ग इवाबभौ ॥ (४।२)

सधनुर्मण्डलः संख्ये तेजोभास्वररश्मिवान् । (५।१)

शरदीवोदितः सूर्यो नृसूर्यो विरराज ह ॥ (५।२)

वृषभस्कन्धविक्रान्तो वृषभाक्षो नरर्षभः । (६।१)

तावकानां बभौ मध्ये गवां मध्ये यथा वृषः ॥ (६।२)

मत्तद्विरदसंकाशं मत्तद्विरदगामिनम् । (७।१)

प्रभिन्नम् इव मातङ्गं यूथमध्ये व्यवस्थितम् । (७।२)

व्याघ्रा इव जिघांसन्तस्त्वदीयाभ्यद्रवन् रणे ॥ (७।३)

द्रोणानीकम् अतिक्रान्तं भोजानीकं च दुस्तरम् । (८।१)

जलसंधार्णवं तीर्त्वा काम्बोजानां च वाहिनीम् ॥ (८।२)

हार्दिक्यमकरान्मुक्तं तीर्णं वै सैन्यसागरम् । (९।१)

परिवव्रुः सुसंक्रुद्धास्त्वदीयाः सात्यकिं रथाः ॥ (९।२)

दुर्योधनश्चित्रसेनो दुःशासनविविंशती । (१०।१)

शकुनिर् दुःसहश्चैव युवा दुर्मर्षणः क्रथः ॥ (१०।२)

अन्ये च बहवः शूराः शस्त्रवन्तो दुरासदाः । (११।१)

पृष्ठतः सात्यकिं यान्तम् अन्वधावन्न् अमर्षिताः ॥ (११।२)

अथ शब्दो महान् आसीत् तव सैन्यस्य मारिष । (१२।१)

मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि ॥ (१२।२)

तान् अभिद्रवतः सर्वान् समीक्ष्य शिनिपुंगवः । (१३।१)

शनैर् याहीति यन्तारम् अब्रवीत् प्रहसन्न् इव ॥ (१३।२)

इदम् एति समुद्धूतं धार्तराष्ट्रस्य यद् बलम् । (१४।१)

माम् एवाभिमुखं तूर्णं गजाश्वरथपत्तिमत् ॥ (१४।२)

नादयन् वै दिशः सर्वा रथघोषेण सारथे । (१५।१)

पृथिवीं चान्तरिक्षं च कम्पयन् सागरान् अपि ॥ (१५।२)

एतद् बलार्णवं तात वारयिष्ये महारणे । (१६।१)

पौर्णमास्याम् इवोद्धूतं वेलेव सलिलाशयम् ॥ (१६।२)

पश्य मे सूत विक्रान्तम् इन्द्रस्येव महामृधे । (१७।१)

एष सैन्यानि शत्रूणां विधमामि शितैः शरैः ॥ (१७।२)

निहतान् आहवे पश्य पदात्यश्वरथद्विपान् । (१८।१)

मच्छरैर् अग्निसंकाशैर् विदेहासून् सहस्रशः ॥ (१८।२)

इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सात्यकेर् अमितौजसः । (१९।१)

समीपं सैनिकास्ते तु शीघ्रम् ईयुर् युयुत्सवः । (१९।२)

जह्याद्रवस्व तिष्ठेति पश्य पश्येति वादिनः ॥ (१९।३)

तान् एवं ब्रुवतो वीरान् सात्यकिर् निशितैः शरैः । (२०।१)

जघान त्रिशतान् अश्वान् कुञ्जरांश्च चतुःशतान् ॥ (२०।२)

स संप्रहारस्तुमुलस्तस्य तेषां च धन्विनाम् । (२१।१)

देवासुररणप्रख्यः प्रावर्तत जनक्षयः ॥ (२१।२)

मेघजालनिभं सैन्यं तव पुत्रस्य मारिष । (२२।१)

प्रत्यगृह्णाच्छिनेः पौत्रः शरैर् आशीविषोपमैः ॥ (२२।२)

प्रच्छाद्यमानः समरे शरजालैः स वीर्यवान् । (२३।१)

असंभ्रमं महाराज तावकान् अवधीद् बहून् ॥ (२३।२)

आश्चर्यं तत्र राजेन्द्र सुमहद् दृष्टवान् अहम् । (२४।१)

न मोघः सायकः कश्चित् सात्यकेर् अभवत् प्रभो ॥ (२४।२)

रथनागाश्वकलिलः पदात्यूर्मिसमाकुलः । (२५।१)

शैनेयवेलाम् आसाद्य स्थितः सैन्यमहार्णवः ॥ (२५।२)

संभ्रान्तनरनागाश्वम् आवर्तत मुहुर् मुहुः । (२६।१)

तत् सैन्यम् इषुभिस्तेन वध्यमानं समन्ततः । (२६।२)

बभ्राम तत्र तत्रैव गावः शीतार्दिता इव ॥ (२६।३)

पदातिनं रथं नागं सादिनं तुरगं तथा । (२७।१)

अविद्धं तत्र नाद्राक्षं युयुधानस्य सायकैः ॥ (२७।२)

न तादृक् कदनं राजन् कृतवांस्तत्र फल्गुनः । (२८।१)

यादृक्क्षयम् अनीकानाम् अकरोत् सात्यकिर् नृप । (२८।२)

अत्यर्जुनं शिनेः पौत्रो युध्यते भरतर्षभ ॥ (२८।३)

ततो दुर्योधनो राजा सात्वतस्य त्रिभिः शरैः । (२९।१)

विव्याध सूतं निशितैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥ (२९।२)

सात्यकिं च त्रिभिर् विद्ध्वा पुनर् विव्याध सो ऽष्टभिः । (३०।१)

दुःशासनः षोडशभिर् विव्याध शिनिपुंगवम् ॥ (३०।२)

शकुनिः पञ्चविंशत्या चित्रसेनश्च पञ्चभिः । (३१।१)

दुःसहः पञ्चदशभिर् विव्याधोरसि सात्यकिम् ॥ (३१।२)

उत्स्मयन् वृष्णिशार्दूलस्तथा बाणैः समाहतः । (३२।१)

तान् अविध्यन्महाराज सर्वान् एव त्रिभिस्त्रिभिः ॥ (३२।२)

गाढविद्धान् अरीन् कृत्वा मार्गणैः सो ऽतितेजनैः । (३३।१)

शैनेयः श्येनवत् संख्ये व्यचरल् लघुविक्रमः ॥ (३३।२)

सौबलस्य धनुश्छित्त्वा हस्तावापं निकृत्य च । (३४।१)

दुर्योधनं त्रिभिर् बाणैर् अभ्यविध्यत् स्तनान्तरे ॥ (३४।२)

चित्रसेनं शतेनैव दशभिर् दुःसहं तथा । (३५।१)

दुःशासनं च विंशत्या विव्याध शिनिपुंगवः ॥ (३५।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय स्यालस्तव विशां पते । (३६।१)

अष्टभिः सात्यकिं विद्ध्वा पुनर् विव्याध पञ्चभिः ॥ (३६।२)

दुःशासनश्च दशभिर् दुःसहश्च त्रिभिः शरैः । (३७।१)

दुर्मुखश्च द्वादशभी राजन् विव्याध सात्यकिम् ॥ (३७।२)

दुर्योधनस्त्रिसप्तत्या विद्ध्वा भारत माधवम् । (३८।१)

ततो ऽस्य निशितैर् बाणैस्त्रिभिर् विव्याध सारथिम् ॥ (३८।२)

तान् सर्वान् सहिताञ् शूरान् यतमानान्महारथान् । (३९।१)

पञ्चभिः पञ्चभिर् बाणैः पुनर् विव्याध सात्यकिः ॥ (३९।२)

ततः स रथिनां श्रेष्ठस्तव पुत्रस्य सारथिम् । (४०।१)

आजघानाशु भल्लेन स हतो न्यपतद् भुवि ॥ (४०।२)

पातिते सारथौ तस्मिंस्तव पुत्ररथः प्रभो । (४१।१)

वातायमानैस्तैर् अश्वैर् अपानीयत संगरात् ॥ (४१।२)

ततस्तव सुता राजन् सैनिकाश्च विशां पते । (४२।१)

राज्ञो रथम् अभिप्रेक्ष्य विद्रुताः शतशो ऽभवन् ॥ (४२।२)

विद्रुतं तत्र तत् सैन्यं दृष्ट्वा भारत सात्यकिः । (४३।१)

अवाकिरच्छरैस्तीक्ष्णै रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ (४३।२)

विद्राव्य सर्वसैन्यानि तावकानि समन्ततः । (४४।१)

प्रययौ सात्यकी राजञ् श्वेताश्वस्य रथं प्रति ॥ (४४।२)

तं शरान् आददानं च रक्षमाणं च सारथिम् । (४५।१)

आत्मानं मोचयन्तं च तावकाः समपूजयन् ॥ (४५।२)