महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 108

1086 of 1995 · 87 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

अत्यद्भुतम् अहं मन्ये भीमसेनस्य विक्रमम् । (१।२)

atyadbhutam ahaṃ manye bhīmasenasya vikramam |

1.3१.३

यत् कर्णं योधयामास समरे लघुविक्रमम् ॥ (१।३)

yat karṇaṃ yodhayāmāsa samare laghuvikramam ||

2.1२.१

त्रिदशान् अपि चोद्युक्तान् सर्वशस्त्रधरान् युधि । (२।१)

tridaśān api codyuktān sarvaśastradharān yudhi |

2.2२.२

वारयेद् यो रणे कर्णः सयक्षासुरमानवान् ॥ (२।२)

vārayed yo raṇe karṇaḥ sayakṣāsuramānavān ||

3.1३.१

स कथं पाण्डवं युद्धे भ्राजमानम् इव श्रिया । (३।१)

sa kathaṃ pāṇḍavaṃ yuddhe bhrājamānam iva śriyā |

3.2३.२

नातरत् संयुगे तात तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (३।२)

nātarat saṃyuge tāta tanmamācakṣva saṃjaya ||

4.1४.१

कथं च युद्धं भूयो ऽभूत् तयोः प्राणदुरोदरे । (४।१)

kathaṃ ca yuddhaṃ bhūyo 'bhūt tayoḥ prāṇadurodare |

4.2४.२

अत्र मन्ये समायत्तो जयो वाजय एव वा ॥ (४।२)

atra manye samāyatto jayo vājaya eva vā ||

5.1५.१

कर्णं प्राप्य रणे सूत मम पुत्रः सुयोधनः । (५।१)

karṇaṃ prāpya raṇe sūta mama putraḥ suyodhanaḥ |

5.2५.२

जेतुम् उत्सहते पार्थान् सगोविन्दान् ससात्वतान् ॥ (५।२)

jetum utsahate pārthān sagovindān sasātvatān ||

6.1६.१

श्रुत्वा तु निर्जितं कर्णम् असकृद् भीमकर्मणा । (६।१)

śrutvā tu nirjitaṃ karṇam asakṛd bhīmakarmaṇā |

6.2६.२

भीमसेनेन समरे मोह आविशतीव माम् ॥ (६।२)

bhīmasenena samare moha āviśatīva mām ||

7.1७.१

विनष्टान् कौरवान्मन्ये मम पुत्रस्य दुर्नयैः । (७।१)

vinaṣṭān kauravānmanye mama putrasya durnayaiḥ |

7.2७.२

न हि कर्णो महेष्वासान् पार्थाञ् ज्येष्यति संजय ॥ (७।२)

na hi karṇo maheṣvāsān pārthāñ jyeṣyati saṃjaya ||

8.1८.१

कृतवान् यानि युद्धानि कर्णः पाण्डुसुतैः सह । (८।१)

kṛtavān yāni yuddhāni karṇaḥ pāṇḍusutaiḥ saha |

8.2८.२

सर्वत्र पाण्डवाः कर्णम् अजयन्त रणाजिरे ॥ (८।२)

sarvatra pāṇḍavāḥ karṇam ajayanta raṇājire ||

9.1९.१

अजय्याः पाण्डवास्तात देवैर् अपि सवासवैः । (९।१)

ajayyāḥ pāṇḍavāstāta devair api savāsavaiḥ |

9.2९.२

न च तद् बुध्यते मन्दः पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ (९।२)

na ca tad budhyate mandaḥ putro duryodhano mama ||

10.1१०.१

धनं धनेश्वरस्येव हृत्वा पार्थस्य मे सुतः । (१०।१)

dhanaṃ dhaneśvarasyeva hṛtvā pārthasya me sutaḥ |

10.2१०.२

मधुप्रेप्सुर् इवाबुद्धिः प्रपातं नावबुध्यते ॥ (१०।२)

madhuprepsur ivābuddhiḥ prapātaṃ nāvabudhyate ||

11.1११.१

निकृत्या निकृतिप्रज्ञो राज्यं हृत्वा महात्मनाम् । (११।१)

nikṛtyā nikṛtiprajño rājyaṃ hṛtvā mahātmanām |

11.2११.२

जितान् इत्येव मन्वानः पाण्डवान् अवमन्यते ॥ (११।२)

jitān ityeva manvānaḥ pāṇḍavān avamanyate ||

12.1१२.१

पुत्रस्नेहाभिभूतेन मया चाप्यकृतात्मना । (१२।१)

putrasnehābhibhūtena mayā cāpyakṛtātmanā |

12.2१२.२

धर्मे स्थिता महात्मानो निकृताः पाण्डुनन्दनाः ॥ (१२।२)

dharme sthitā mahātmāno nikṛtāḥ pāṇḍunandanāḥ ||

13.1१३.१

शमकामः सदा पार्थो दीर्घप्रेक्षी युधिष्ठिरः । (१३।१)

śamakāmaḥ sadā pārtho dīrghaprekṣī yudhiṣṭhiraḥ |

13.2१३.२

अशक्त इति मन्वानैः पुत्रैर् मम निराकृतः ॥ (१३।२)

aśakta iti manvānaiḥ putrair mama nirākṛtaḥ ||

14.1१४.१

तानि दुःखान्यनेकानि विप्रकारांश्च सर्वशः । (१४।१)

tāni duḥkhānyanekāni viprakārāṃśca sarvaśaḥ |

14.2१४.२

हृदि कृत्वा महाबाहुर् भीमो ऽयुध्यत सूतजम् ॥ (१४।२)

hṛdi kṛtvā mahābāhur bhīmo 'yudhyata sūtajam ||

15.1१५.१

तस्मान्मे संजय ब्रूहि कर्णभीमौ यथा रणे । (१५।१)

tasmānme saṃjaya brūhi karṇabhīmau yathā raṇe |

15.2१५.२

अयुध्येतां युधि श्रेष्ठौ परस्परवधैषिणौ ॥ (१५।२)

ayudhyetāṃ yudhi śreṣṭhau parasparavadhaiṣiṇau ||

16.1१६.१

संजय उवाच । (१६।१)

saṃjaya uvāca

16.2१६.२

शृणु राजन् यथा वृत्तः संग्रामः कर्णभीमयोः । (१६।२)

śṛṇu rājan yathā vṛttaḥ saṃgrāmaḥ karṇabhīmayoḥ |

16.3१६.३

परस्परवधप्रेप्स्वोर् वने कुञ्जरयोर् इव ॥ (१६।३)

parasparavadhaprepsvor vane kuñjarayor iva ||

17.1१७.१

राजन् वैकर्तनो भीमं क्रुद्धः क्रुद्धम् अरिंदमम् । (१७।१)

rājan vaikartano bhīmaṃ kruddhaḥ kruddham ariṃdamam |

17.2१७.२

पराक्रान्तं पराक्रम्य विव्याध त्रिंशता शरैः ॥ (१७।२)

parākrāntaṃ parākramya vivyādha triṃśatā śaraiḥ ||

18.1१८.१

महावेगैः प्रसन्नाग्रैः शातकुम्भपरिष्कृतैः । (१८।१)

mahāvegaiḥ prasannāgraiḥ śātakumbhapariṣkṛtaiḥ |

18.2१८.२

आहनद् भरतश्रेष्ठ भीमं वैकर्तनः शरैः ॥ (१८।२)

āhanad bharataśreṣṭha bhīmaṃ vaikartanaḥ śaraiḥ ||

19.1१९.१

तस्यास्यतो धनुर् भीमश्चकर्त निशितैस्त्रिभिः । (१९।१)

tasyāsyato dhanur bhīmaścakarta niśitaistribhiḥ |

19.2१९.२

रथनीडाच्च यन्तारं भल्लेनापातयत् क्षितौ ॥ (१९।२)

rathanīḍācca yantāraṃ bhallenāpātayat kṣitau ||

20.1२०.१

स काङ्क्षन् भीमसेनस्य वधं वैकर्तनो वृषः । (२०।१)

sa kāṅkṣan bhīmasenasya vadhaṃ vaikartano vṛṣaḥ |

20.2२०.२

शक्तिं कनकवैडूर्यचित्रदण्डां परामृशत् ॥ (२०।२)

śaktiṃ kanakavaiḍūryacitradaṇḍāṃ parāmṛśat ||

21.1२१.१

प्रगृह्य च महाशक्तिं कालशक्तिम् इवापराम् । (२१।१)

pragṛhya ca mahāśaktiṃ kālaśaktim ivāparām |

21.2२१.२

समुत्क्षिप्य च राधेयः संधाय च महाबलः । (२१।२)

samutkṣipya ca rādheyaḥ saṃdhāya ca mahābalaḥ |

21.3२१.३

चिक्षेप भीमसेनाय जीवितान्तकरीम् इव ॥ (२१।३)

cikṣepa bhīmasenāya jīvitāntakarīm iva ||

22.1२२.१

शक्तिं विसृज्य राधेयः पुरंदर इवाशनिम् । (२२।१)

śaktiṃ visṛjya rādheyaḥ puraṃdara ivāśanim |

22.2२२.२

ननाद सुमहानादं बलवान् सूतनन्दनः । (२२।२)

nanāda sumahānādaṃ balavān sūtanandanaḥ |

22.3२२.३

तं च नादं ततः श्रुत्वा पुत्रास्ते हृषिताभवन् ॥ (२२।३)

taṃ ca nādaṃ tataḥ śrutvā putrāste hṛṣitābhavan ||

23.1२३.१

तां कर्णभुजनिर्मुक्ताम् अर्कवैश्वानरप्रभाम् । (२३।१)

tāṃ karṇabhujanirmuktām arkavaiśvānaraprabhām |

23.2२३.२

शक्तिं वियति चिछेद भीमः सप्तभिर् आशुगैः ॥ (२३।२)

śaktiṃ viyati cicheda bhīmaḥ saptabhir āśugaiḥ ||

24.1२४.१

छित्त्वा शक्तिं ततो भीमो निर्मुक्तोरगसंनिभाम् । (२४।१)

chittvā śaktiṃ tato bhīmo nirmuktoragasaṃnibhām |

24.2२४.२

मार्गमाण इव प्राणान् सूतपुत्रस्य मारिष ॥ (२४।२)

mārgamāṇa iva prāṇān sūtaputrasya māriṣa ||

25.1२५.१

प्राहिणोन्नव संरब्धः शरान् बर्हिणवाससः । (२५।१)

prāhiṇonnava saṃrabdhaḥ śarān barhiṇavāsasaḥ |

25.2२५.२

स्वर्णपुङ्खाञ् शिलाधौतान् यमदण्डोपमान्मृधे ॥ (२५।२)

svarṇapuṅkhāñ śilādhautān yamadaṇḍopamānmṛdhe ||

26.1२६.१

कर्णो ऽप्यन्यद् धनुर् गृह्य हेमपृष्ठं दुरासदम् । (२६।१)

karṇo 'pyanyad dhanur gṛhya hemapṛṣṭhaṃ durāsadam |

26.2२६.२

विकृष्य च महातेजा व्यसृजत् सायकान्नव ॥ (२६।२)

vikṛṣya ca mahātejā vyasṛjat sāyakānnava ||

27.1२७.१

तान् पाण्डुपुत्रश्चिछेद नवभिर् नतपर्वभिः । (२७।१)

tān pāṇḍuputraścicheda navabhir nataparvabhiḥ |

27.2२७.२

वसुषेणेन निर्मुक्तान्नव राजन्महाशरान् । (२७।२)

vasuṣeṇena nirmuktānnava rājanmahāśarān |

27.3२७.३

छित्त्वा भीमो महाराज नादं सिंह इवानदत् ॥ (२७।३)

chittvā bhīmo mahārāja nādaṃ siṃha ivānadat ||

28.1२८.१

तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वाशितान्तरे । (२८।१)

tau vṛṣāviva nardantau balinau vāśitāntare |

28.2२८.२

शार्दूलाविव चान्योन्यम् अत्यर्थं च ह्यगर्जताम् ॥ (२८।२)

śārdūlāviva cānyonyam atyarthaṃ ca hyagarjatām ||

29.1२९.१

अन्योन्यं प्रजिहीर्षन्ताव् अन्योन्यस्यान्तरैषिणौ । (२९।१)

anyonyaṃ prajihīrṣantāv anyonyasyāntaraiṣiṇau |

29.2२९.२

अन्योन्यम् अभिवीक्षन्तौ गोष्ठेष्विव महर्षभौ ॥ (२९।२)

anyonyam abhivīkṣantau goṣṭheṣviva maharṣabhau ||

30.1३०.१

महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम् । (३०।१)

mahāgajāvivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparam |

30.2३०.२

शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः ॥ (३०।२)

śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair anyonyam abhijaghnatuḥ ||

31.1३१.१

निर्दहन्तौ महाराज शरवृष्ट्या परस्परम् । (३१।१)

nirdahantau mahārāja śaravṛṣṭyā parasparam |

31.2३१.२

अन्योन्यम् अभिवीक्षन्तौ कोपाद् विवृतलोचनौ ॥ (३१।२)

anyonyam abhivīkṣantau kopād vivṛtalocanau ||

32.1३२.१

प्रहसन्तौ तथान्योन्यं भर्त्सयन्तौ मुहुर् मुहुः । (३२।१)

prahasantau tathānyonyaṃ bhartsayantau muhur muhuḥ |

32.2३२.२

शङ्खशब्दं च कुर्वाणौ युयुधाते परस्परम् ॥ (३२।२)

śaṅkhaśabdaṃ ca kurvāṇau yuyudhāte parasparam ||

33.1३३.१

तस्य भीमः पुनश्चापं मुष्टौ चिछेद मारिष । (३३।१)

tasya bhīmaḥ punaścāpaṃ muṣṭau cicheda māriṣa |

33.2३३.२

शङ्खवर्णाश्च तान् अश्वान् बाणैर् निन्ये यमक्षयम् ॥ (३३।२)

śaṅkhavarṇāśca tān aśvān bāṇair ninye yamakṣayam ||

34.1३४.१

तथा कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा कर्णं दुर्योधनो नृपः । (३४।१)

tathā kṛcchragataṃ dṛṣṭvā karṇaṃ duryodhano nṛpaḥ |

34.2३४.२

वेपमान इव क्रोधाद् व्यादिदेशाथ दुर्जयम् ॥ (३४।२)

vepamāna iva krodhād vyādideśātha durjayam ||

35.1३५.१

गच्छ दुर्जय राधेयं पुरा ग्रसति पाण्डवः । (३५।१)

gaccha durjaya rādheyaṃ purā grasati pāṇḍavaḥ |

35.2३५.२

जहि तूबरकं क्षिप्रं कर्णस्य बलम् आदधत् ॥ (३५।२)

jahi tūbarakaṃ kṣipraṃ karṇasya balam ādadhat ||

36.1३६.१

एवम् उक्तस्तथेत्युक्त्वा तव पुत्रस्तवात्मजम् । (३६।१)

evam uktastathetyuktvā tava putrastavātmajam |

36.2३६.२

अभ्यद्रवद् भीमसेनं व्यासक्तं विकिरञ् शरान् ॥ (३६।२)

abhyadravad bhīmasenaṃ vyāsaktaṃ vikirañ śarān ||

37.1३७.१

स भीमं नवभिर् बाणैर् अश्वान् अष्टभिर् अर्दयत् । (३७।१)

sa bhīmaṃ navabhir bāṇair aśvān aṣṭabhir ardayat |

37.2३७.२

षड्भिः सूतं त्रिभिः केतुं पुनस् तं चापि सप्तभिः ॥ (३७।२)

ṣaḍbhiḥ sūtaṃ tribhiḥ ketuṃ punas taṃ cāpi saptabhiḥ ||

38.1३८.१

भीमसेनो ऽपि संक्रुद्धः साश्वयन्तारम् आशुगैः । (३८।१)

bhīmaseno 'pi saṃkruddhaḥ sāśvayantāram āśugaiḥ |

38.2३८.२

दुर्जयं भिन्नमर्माणम् अनयद् यमसादनम् ॥ (३८।२)

durjayaṃ bhinnamarmāṇam anayad yamasādanam ||

39.1३९.१

स्वलंकृतं क्षितौ क्षुण्णं चेष्टमानं यथोरगम् । (३९।१)

svalaṃkṛtaṃ kṣitau kṣuṇṇaṃ ceṣṭamānaṃ yathoragam |

39.2३९.२

रुदन्न् आर्तस्तव सुतं कर्णश्चक्रे प्रदक्षिणम् ॥ (३९।२)

rudann ārtastava sutaṃ karṇaścakre pradakṣiṇam ||

40.1४०.१

स तु तं विरथं कृत्वा स्मयन्न् अत्यन्तवैरिणम् । (४०।१)

sa tu taṃ virathaṃ kṛtvā smayann atyantavairiṇam |

40.2४०.२

समाचिनोद् बाणगणैः शतघ्नीम् इव शङ्कुभिः ॥ (४०।२)

samācinod bāṇagaṇaiḥ śataghnīm iva śaṅkubhiḥ ||

41.1४१.१

तथाप्यतिरथः कर्णो भिद्यमानः स्म सायकैः । (४१।१)

tathāpyatirathaḥ karṇo bhidyamānaḥ sma sāyakaiḥ |

41.2४१.२

न जहौ समरे भीमं क्रुद्धरूपं परंतपः ॥ (४१।२)

na jahau samare bhīmaṃ kruddharūpaṃ paraṃtapaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 108

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit