MBh, 14, 5
Select a line for its word-by-word analysis.
क्व च तत् सांप्रतं द्रव्यं भगवन्न् अवतिष्ठते । (२।१)
kva ca tat sāṃprataṃ dravyaṃ bhagavann avatiṣṭhate |
कथं च शक्यम् अस्माभिस्तद् अवाप्तुं तपोधन ॥ (२।२)
kathaṃ ca śakyam asmābhistad avāptuṃ tapodhana ||
अपत्यं बहुलं तात ते ऽस्पर्धन्त परस्परम् ॥ (३।३)
apatyaṃ bahulaṃ tāta te 'spardhanta parasparam ||
तथैवाङ्गिरसः पुत्रौ व्रततुल्यौ बभूवतुः । (४।१)
tathaivāṅgirasaḥ putrau vratatulyau babhūvatuḥ |
तावपि स्पर्धिनौ राजन् पृथग् आस्तां परस्परम् । (५।१)
tāvapi spardhinau rājan pṛthag āstāṃ parasparam |
बृहस्पतिश्च संवर्तं बाधते स्म पुनः पुनः ॥ (५।२)
bṛhaspatiśca saṃvartaṃ bādhate sma punaḥ punaḥ ||
स बाध्यमानः सततं भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत । (६।१)
sa bādhyamānaḥ satataṃ bhrātrā jyeṣṭhena bhārata |
वासवो ऽप्यसुरान् सर्वान्निर्जित्य च निहत्य च । (७।१)
vāsavo 'pyasurān sarvānnirjitya ca nihatya ca |
इन्द्रत्वं प्राप्य लोकेषु ततो वव्रे पुरोहितम् । (७।२)
indratvaṃ prāpya lokeṣu tato vavre purohitam |
पुत्रम् अङ्गिरसो ज्येष्ठं विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम् ॥ (७।३)
putram aṅgiraso jyeṣṭhaṃ vipraśreṣṭhaṃ bṛhaspatim ||
याज्यस्त्वङ्गिरसः पूर्वम् आसीद् राजा करंधमः । (८।१)
yājyastvaṅgirasaḥ pūrvam āsīd rājā karaṃdhamaḥ |
शतक्रतुर् इवौजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ (८।३)
śatakratur ivaujasvī dharmātmā saṃśitavrataḥ ||
स गुणैः पार्थिवान् सर्वान् वशे चक्रे नराधिपः । (१०।१)
sa guṇaiḥ pārthivān sarvān vaśe cakre narādhipaḥ |
संजीव्य कालम् इष्टं च सशरीरो दिवं गतः ॥ (१०।२)
saṃjīvya kālam iṣṭaṃ ca saśarīro divaṃ gataḥ ||
बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिर् इव धर्मवित् । (११।१)
babhūva tasya putrastu yayātir iva dharmavit |
अविक्षिन्नाम शत्रुक्षित् स वशे कृतवान्महीम् । (११।२)
avikṣinnāma śatrukṣit sa vaśe kṛtavānmahīm |
विक्रमेण गुणैश्चैव पितेवासीत् स पार्थिवः ॥ (११।३)
vikrameṇa guṇaiścaiva pitevāsīt sa pārthivaḥ ||
तस्य वासवतुल्यो ऽभून्मरुत्तो नाम वीर्यवान् । (१२।१)
tasya vāsavatulyo 'bhūnmarutto nāma vīryavān |
पुत्रस्तम् अनुरक्ताभूत् पृथिवी सागराम्बरा ॥ (१२।२)
putrastam anuraktābhūt pṛthivī sāgarāmbarā ||
स्पर्धते सततं स स्म देवराजेन पार्थिवः । (१३।१)
spardhate satataṃ sa sma devarājena pārthivaḥ |
वासवो ऽपि मरुत्तेन स्पर्धते पाण्डुनन्दन ॥ (१३।२)
vāsavo 'pi maruttena spardhate pāṇḍunandana ||
शुचिः स गुणवान् आसीन्मरुत्तः पृथिवीपतिः । (१४।१)
śuciḥ sa guṇavān āsīnmaruttaḥ pṛthivīpatiḥ |
बृहस्पते मरुत्तस्य मा स्म कार्षीः कथंचन । (१६।१)
bṛhaspate maruttasya mā sma kārṣīḥ kathaṃcana |
दैवं कर्माथवा पित्र्यं कर्तासि मम चेत् प्रियम् ॥ (१६।२)
daivaṃ karmāthavā pitryaṃ kartāsi mama cet priyam ||
इन्द्रत्वं प्राप्तवान् एको मरुत्तस्तु महीपतिः ॥ (१७।२)
indratvaṃ prāptavān eko maruttastu mahīpatiḥ ||
कथं ह्यमर्त्यं ब्रह्मंस्त्वं याजयित्वा सुराधिपम् । (१८।१)
kathaṃ hyamartyaṃ brahmaṃstvaṃ yājayitvā surādhipam |
याजयेर् मृत्युसंयुक्तं मरुत्तम् अविशङ्कया ॥ (१८।२)
yājayer mṛtyusaṃyuktaṃ maruttam aviśaṅkayā ||
मां वा वृणीष्व भद्रं ते मरुत्तं वा महीपतिम् । (१९।१)
māṃ vā vṛṇīṣva bhadraṃ te maruttaṃ vā mahīpatim |
परित्यज्य मरुत्तं वा यथाजोषं भजस्व माम् ॥ (१९।२)
parityajya maruttaṃ vā yathājoṣaṃ bhajasva mām ||
एवम् उक्तः स कौरव्य देवराज्ञा बृहस्पतिः । (२०।१)
evam uktaḥ sa kauravya devarājñā bṛhaspatiḥ |
मुहूर्तम् इव संचिन्त्य देवराजानम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)
muhūrtam iva saṃcintya devarājānam abravīt ||
त्वं भूतानाम् अधिपतिस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । (२१।१)
tvaṃ bhūtānām adhipatistvayi lokāḥ pratiṣṭhitāḥ |
नमुचेर् विश्वरूपस्य निहन्ता त्वं बलस्य च ॥ (२१।२)
namucer viśvarūpasya nihantā tvaṃ balasya ca ||
त्वम् आजहर्थ देवानाम् एको वीर श्रियं पराम् । (२२।१)
tvam ājahartha devānām eko vīra śriyaṃ parām |
त्वं बिभर्षि भुवं द्यां च सदैव बलसूदन ॥ (२२।२)
tvaṃ bibharṣi bhuvaṃ dyāṃ ca sadaiva balasūdana ||
समाश्वसिहि देवेश नाहं मर्त्याय कर्हिचित् । (२४।१)
samāśvasihi deveśa nāhaṃ martyāya karhicit |
ग्रहीष्यामि स्रुवं यज्ञे शृणु चेदं वचो मम ॥ (२४।२)
grahīṣyāmi sruvaṃ yajñe śṛṇu cedaṃ vaco mama ||
हिरण्यरेतसो ऽम्भः स्यात् परिवर्तेत मेदिनी । (२५।१)
hiraṇyaretaso 'mbhaḥ syāt parivarteta medinī |
भासं च न रविः कुर्यान्मत्सत्यं विचलेद् यदि ॥ (२५।२)
bhāsaṃ ca na raviḥ kuryānmatsatyaṃ vicaled yadi ||
प्रशस्यैनं विवेशाथ स्वम् एव भवनं तदा ॥ (२६।२)
praśasyainaṃ viveśātha svam eva bhavanaṃ tadā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.