महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 5

1840 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

कथंवीर्यः समभवत् स राजा वदतां वरः । (१।२)

kathaṃvīryaḥ samabhavat sa rājā vadatāṃ varaḥ |

1.3१.३

कथं च जातरूपेण समयुज्यत स द्विज ॥ (१।३)

kathaṃ ca jātarūpeṇa samayujyata sa dvija ||

2.1२.१

क्व च तत् सांप्रतं द्रव्यं भगवन्न् अवतिष्ठते । (२।१)

kva ca tat sāṃprataṃ dravyaṃ bhagavann avatiṣṭhate |

2.2२.२

कथं च शक्यम् अस्माभिस्तद् अवाप्तुं तपोधन ॥ (२।२)

kathaṃ ca śakyam asmābhistad avāptuṃ tapodhana ||

3.1३.१

व्यास उवाच । (३।१)

vyāsa uvāca

3.2३.२

असुराश्चैव देवाश्च दक्षस्यासन् प्रजापतेः । (३।२)

asurāścaiva devāśca dakṣasyāsan prajāpateḥ |

3.3३.३

अपत्यं बहुलं तात ते ऽस्पर्धन्त परस्परम् ॥ (३।३)

apatyaṃ bahulaṃ tāta te 'spardhanta parasparam ||

4.1४.१

तथैवाङ्गिरसः पुत्रौ व्रततुल्यौ बभूवतुः । (४।१)

tathaivāṅgirasaḥ putrau vratatulyau babhūvatuḥ |

4.2४.२

बृहस्पतिर् बृहत्तेजाः संवर्तश्च तपोधनः ॥ (४।२)

bṛhaspatir bṛhattejāḥ saṃvartaśca tapodhanaḥ ||

5.1५.१

तावपि स्पर्धिनौ राजन् पृथग् आस्तां परस्परम् । (५।१)

tāvapi spardhinau rājan pṛthag āstāṃ parasparam |

5.2५.२

बृहस्पतिश्च संवर्तं बाधते स्म पुनः पुनः ॥ (५।२)

bṛhaspatiśca saṃvartaṃ bādhate sma punaḥ punaḥ ||

6.1६.१

स बाध्यमानः सततं भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत । (६।१)

sa bādhyamānaḥ satataṃ bhrātrā jyeṣṭhena bhārata |

6.2६.२

अर्थान् उत्सृज्य दिग्वासा वनवासम् अरोचयत् ॥ (६।२)

arthān utsṛjya digvāsā vanavāsam arocayat ||

7.1७.१

वासवो ऽप्यसुरान् सर्वान्निर्जित्य च निहत्य च । (७।१)

vāsavo 'pyasurān sarvānnirjitya ca nihatya ca |

7.2७.२

इन्द्रत्वं प्राप्य लोकेषु ततो वव्रे पुरोहितम् । (७।२)

indratvaṃ prāpya lokeṣu tato vavre purohitam |

7.3७.३

पुत्रम् अङ्गिरसो ज्येष्ठं विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम् ॥ (७।३)

putram aṅgiraso jyeṣṭhaṃ vipraśreṣṭhaṃ bṛhaspatim ||

8.1८.१

याज्यस्त्वङ्गिरसः पूर्वम् आसीद् राजा करंधमः । (८।१)

yājyastvaṅgirasaḥ pūrvam āsīd rājā karaṃdhamaḥ |

8.2८.२

वीर्येणाप्रतिमो लोके वृत्तेन च बलेन च । (८।२)

vīryeṇāpratimo loke vṛttena ca balena ca |

8.3८.३

शतक्रतुर् इवौजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ (८।३)

śatakratur ivaujasvī dharmātmā saṃśitavrataḥ ||

9.1९.१

वाहनं यस्य योधाश्च द्रव्याणि विविधानि च । (९।१)

vāhanaṃ yasya yodhāśca dravyāṇi vividhāni ca |

9.2९.२

ध्यानाद् एवाभवद् राजन्मुखवातेन सर्वशः ॥ (९।२)

dhyānād evābhavad rājanmukhavātena sarvaśaḥ ||

10.1१०.१

स गुणैः पार्थिवान् सर्वान् वशे चक्रे नराधिपः । (१०।१)

sa guṇaiḥ pārthivān sarvān vaśe cakre narādhipaḥ |

10.2१०.२

संजीव्य कालम् इष्टं च सशरीरो दिवं गतः ॥ (१०।२)

saṃjīvya kālam iṣṭaṃ ca saśarīro divaṃ gataḥ ||

11.1११.१

बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिर् इव धर्मवित् । (११।१)

babhūva tasya putrastu yayātir iva dharmavit |

11.2११.२

अविक्षिन्नाम शत्रुक्षित् स वशे कृतवान्महीम् । (११।२)

avikṣinnāma śatrukṣit sa vaśe kṛtavānmahīm |

11.3११.३

विक्रमेण गुणैश्चैव पितेवासीत् स पार्थिवः ॥ (११।३)

vikrameṇa guṇaiścaiva pitevāsīt sa pārthivaḥ ||

12.1१२.१

तस्य वासवतुल्यो ऽभून्मरुत्तो नाम वीर्यवान् । (१२।१)

tasya vāsavatulyo 'bhūnmarutto nāma vīryavān |

12.2१२.२

पुत्रस्तम् अनुरक्ताभूत् पृथिवी सागराम्बरा ॥ (१२।२)

putrastam anuraktābhūt pṛthivī sāgarāmbarā ||

13.1१३.१

स्पर्धते सततं स स्म देवराजेन पार्थिवः । (१३।१)

spardhate satataṃ sa sma devarājena pārthivaḥ |

13.2१३.२

वासवो ऽपि मरुत्तेन स्पर्धते पाण्डुनन्दन ॥ (१३।२)

vāsavo 'pi maruttena spardhate pāṇḍunandana ||

14.1१४.१

शुचिः स गुणवान् आसीन्मरुत्तः पृथिवीपतिः । (१४।१)

śuciḥ sa guṇavān āsīnmaruttaḥ pṛthivīpatiḥ |

14.2१४.२

यतमानो ऽपि यं शक्रो न विशेषयति स्म ह ॥ (१४।२)

yatamāno 'pi yaṃ śakro na viśeṣayati sma ha ||

15.1१५.१

सो ऽशक्नुवन् विशेषाय समाहूय बृहस्पतिम् । (१५।१)

so 'śaknuvan viśeṣāya samāhūya bṛhaspatim |

15.2१५.२

उवाचेदं वचो देवैः सहितो हरिवाहनः ॥ (१५।२)

uvācedaṃ vaco devaiḥ sahito harivāhanaḥ ||

16.1१६.१

बृहस्पते मरुत्तस्य मा स्म कार्षीः कथंचन । (१६।१)

bṛhaspate maruttasya mā sma kārṣīḥ kathaṃcana |

16.2१६.२

दैवं कर्माथवा पित्र्यं कर्तासि मम चेत् प्रियम् ॥ (१६।२)

daivaṃ karmāthavā pitryaṃ kartāsi mama cet priyam ||

17.1१७.१

अहं हि त्रिषु लोकेषु सुराणां च बृहस्पते । (१७।१)

ahaṃ hi triṣu lokeṣu surāṇāṃ ca bṛhaspate |

17.2१७.२

इन्द्रत्वं प्राप्तवान् एको मरुत्तस्तु महीपतिः ॥ (१७।२)

indratvaṃ prāptavān eko maruttastu mahīpatiḥ ||

18.1१८.१

कथं ह्यमर्त्यं ब्रह्मंस्त्वं याजयित्वा सुराधिपम् । (१८।१)

kathaṃ hyamartyaṃ brahmaṃstvaṃ yājayitvā surādhipam |

18.2१८.२

याजयेर् मृत्युसंयुक्तं मरुत्तम् अविशङ्कया ॥ (१८।२)

yājayer mṛtyusaṃyuktaṃ maruttam aviśaṅkayā ||

19.1१९.१

मां वा वृणीष्व भद्रं ते मरुत्तं वा महीपतिम् । (१९।१)

māṃ vā vṛṇīṣva bhadraṃ te maruttaṃ vā mahīpatim |

19.2१९.२

परित्यज्य मरुत्तं वा यथाजोषं भजस्व माम् ॥ (१९।२)

parityajya maruttaṃ vā yathājoṣaṃ bhajasva mām ||

20.1२०.१

एवम् उक्तः स कौरव्य देवराज्ञा बृहस्पतिः । (२०।१)

evam uktaḥ sa kauravya devarājñā bṛhaspatiḥ |

20.2२०.२

मुहूर्तम् इव संचिन्त्य देवराजानम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

muhūrtam iva saṃcintya devarājānam abravīt ||

21.1२१.१

त्वं भूतानाम् अधिपतिस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । (२१।१)

tvaṃ bhūtānām adhipatistvayi lokāḥ pratiṣṭhitāḥ |

21.2२१.२

नमुचेर् विश्वरूपस्य निहन्ता त्वं बलस्य च ॥ (२१।२)

namucer viśvarūpasya nihantā tvaṃ balasya ca ||

22.1२२.१

त्वम् आजहर्थ देवानाम् एको वीर श्रियं पराम् । (२२।१)

tvam ājahartha devānām eko vīra śriyaṃ parām |

22.2२२.२

त्वं बिभर्षि भुवं द्यां च सदैव बलसूदन ॥ (२२।२)

tvaṃ bibharṣi bhuvaṃ dyāṃ ca sadaiva balasūdana ||

23.1२३.१

पौरोहित्यं कथं कृत्वा तव देवगणेश्वर । (२३।१)

paurohityaṃ kathaṃ kṛtvā tava devagaṇeśvara |

23.2२३.२

याजयेयम् अहं मर्त्यं मरुत्तं पाकशासन ॥ (२३।२)

yājayeyam ahaṃ martyaṃ maruttaṃ pākaśāsana ||

24.1२४.१

समाश्वसिहि देवेश नाहं मर्त्याय कर्हिचित् । (२४।१)

samāśvasihi deveśa nāhaṃ martyāya karhicit |

24.2२४.२

ग्रहीष्यामि स्रुवं यज्ञे शृणु चेदं वचो मम ॥ (२४।२)

grahīṣyāmi sruvaṃ yajñe śṛṇu cedaṃ vaco mama ||

25.1२५.१

हिरण्यरेतसो ऽम्भः स्यात् परिवर्तेत मेदिनी । (२५।१)

hiraṇyaretaso 'mbhaḥ syāt parivarteta medinī |

25.2२५.२

भासं च न रविः कुर्यान्मत्सत्यं विचलेद् यदि ॥ (२५।२)

bhāsaṃ ca na raviḥ kuryānmatsatyaṃ vicaled yadi ||

26.1२६.१

बृहस्पतिवचः श्रुत्वा शक्रो विगतमत्सरः । (२६।१)

bṛhaspativacaḥ śrutvā śakro vigatamatsaraḥ |

26.2२६.२

प्रशस्यैनं विवेशाथ स्वम् एव भवनं तदा ॥ (२६।२)

praśasyainaṃ viveśātha svam eva bhavanaṃ tadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit