MBh, 3, 210
Select a line for its word-by-word analysis.
काश्यपो ह्यथ वासिष्ठः प्राणश् च प्राणपुत्रकः । (१।२)
kāśyapo hyatha vāsiṣṭhaḥ prāṇaś ca prāṇaputrakaḥ |
अग्निर् आङ्गिरसश् चैव च्यवनस् त्रिषुवर्चकः ॥ (१।३)
agnir āṅgirasaś caiva cyavanas triṣuvarcakaḥ ||
अचरन्त तपस् तीव्रं पुत्रार्थे बहुवार्षिकम् । (२।१)
acaranta tapas tīvraṃ putrārthe bahuvārṣikam |
पुत्रं लभेम धर्मिष्ठं यशसा ब्रह्मणा समम् ॥ (२।२)
putraṃ labhema dharmiṣṭhaṃ yaśasā brahmaṇā samam ||
महाव्याहृतिभिर् ध्यातः पञ्चभिस् तैस् तदा त्वथ । (३।१)
mahāvyāhṛtibhir dhyātaḥ pañcabhis tais tadā tvatha |
जज्ञे तेजोमयो ऽर्चिष्मान् पञ्चवर्णः प्रभावनः ॥ (३।२)
jajñe tejomayo 'rciṣmān pañcavarṇaḥ prabhāvanaḥ ||
समिद्धो ऽग्निः शिरस् तस्य बाहू सूर्यनिभौ तथा । (४।१)
samiddho 'gniḥ śiras tasya bāhū sūryanibhau tathā |
त्वङ् नेत्रे च सुवर्णाभे कृष्णे जङ्घे च भारत ॥ (४।२)
tvaṅ netre ca suvarṇābhe kṛṣṇe jaṅghe ca bhārata ||
पञ्चवर्णः स तपसा कृतस् तैः पञ्चभिर् जनैः । (५।१)
pañcavarṇaḥ sa tapasā kṛtas taiḥ pañcabhir janaiḥ |
पाञ्चजन्यः श्रुतो वेदे पञ्चवंशकरस् तु सः ॥ (५।२)
pāñcajanyaḥ śruto vede pañcavaṃśakaras tu saḥ ||
जनयत् पावकं घोरं पितॄणां स प्रजाः सृजन् ॥ (६।२)
janayat pāvakaṃ ghoraṃ pitṝṇāṃ sa prajāḥ sṛjan ||
बृहद्रथंतरं मूर्ध्नो वक्त्राच्च तरसाहरौ । (७।१)
bṛhadrathaṃtaraṃ mūrdhno vaktrācca tarasāharau |
शिवं नाभ्यां बलाद् इन्द्रं वाय्वग्नी प्राणतो ऽसृजत् ॥ (७।२)
śivaṃ nābhyāṃ balād indraṃ vāyvagnī prāṇato 'sṛjat ||
बाहुभ्याम् अनुदात्तौ च विश्वे भूतानि चैव ह । (८।१)
bāhubhyām anudāttau ca viśve bhūtāni caiva ha |
एतान् सृष्ट्वा ततः पञ्च पितॄणाम् असृजत् सुतान् ॥ (८।२)
etān sṛṣṭvā tataḥ pañca pitṝṇām asṛjat sutān ||
भानुर् अङ्गिरसो वीरः पुत्रो वर्चस्य सौभरः ॥ (९।२)
bhānur aṅgiraso vīraḥ putro varcasya saubharaḥ ||
प्राणस्य चानुदात्तश् च व्याख्याताः पञ्च वंशजाः । (१०।१)
prāṇasya cānudāttaś ca vyākhyātāḥ pañca vaṃśajāḥ |
देवान् यज्ञमुषश् चान्यान् सृजन् पञ्चदशोत्तरान् ॥ (१०।२)
devān yajñamuṣaś cānyān sṛjan pañcadaśottarān ||
एतान् यज्ञमुषः पञ्च देवान् अभ्यसृजत् तपः ॥ (११।२)
etān yajñamuṣaḥ pañca devān abhyasṛjat tapaḥ ||
सुमित्रं मित्रवन्तं च मित्रज्ञं मित्रवर्धनम् । (१२।१)
sumitraṃ mitravantaṃ ca mitrajñaṃ mitravardhanam |
मित्रधर्माणम् इत्येतान् देवान् अभ्यसृजत् तपः ॥ (१२।२)
mitradharmāṇam ityetān devān abhyasṛjat tapaḥ ||
सुराणाम् अपि हन्तारं पञ्चैतान् असृजत् तपः ॥ (१३।२)
surāṇām api hantāraṃ pañcaitān asṛjat tapaḥ ||
त्रिविधं संस्थिता ह्येते पञ्च पञ्च पृथक् पृथक् । (१४।१)
trividhaṃ saṃsthitā hyete pañca pañca pṛthak pṛthak |
मुष्णन्त्यत्र स्थिता ह्येते स्वर्गतो यज्ञयाजिनः ॥ (१४।२)
muṣṇantyatra sthitā hyete svargato yajñayājinaḥ ||
तेषाम् इष्टं हरन्त्येते निघ्नन्ति च महद् भुवि । (१५।१)
teṣām iṣṭaṃ harantyete nighnanti ca mahad bhuvi |
स्पर्धया हव्यवाहानां निघ्नन्त्येते हरन्ति च ॥ (१५।२)
spardhayā havyavāhānāṃ nighnantyete haranti ca ||
हविर् वेद्यां तदादानं कुशलैः सम्प्रवर्तितम् । (१६।१)
havir vedyāṃ tadādānaṃ kuśalaiḥ sampravartitam |
तद् एते नोपसर्पन्ति यत्र चाग्निः स्थितो भवेत् ॥ (१६।२)
tad ete nopasarpanti yatra cāgniḥ sthito bhavet ||
चितो ऽग्निर् उद्वहन् यज्ञं पक्षाभ्यां तान् प्रबाधते । (१७।१)
cito 'gnir udvahan yajñaṃ pakṣābhyāṃ tān prabādhate |
मन्त्रैः प्रशमिता ह्येते नेष्टं मुष्णन्ति यज्ञियम् ॥ (१७।२)
mantraiḥ praśamitā hyete neṣṭaṃ muṣṇanti yajñiyam ||
बृहदुक्थतपस्यैव पुत्रो भूमिम् उपाश्रितः । (१८।१)
bṛhadukthatapasyaiva putro bhūmim upāśritaḥ |
अग्निहोत्रे हूयमाने पृथिव्यां सद्भिर् इज्यते ॥ (१८।२)
agnihotre hūyamāne pṛthivyāṃ sadbhir ijyate ||
रथंतरश् च तपसः पुत्रो ऽग्निः परिपठ्यते । (१९।१)
rathaṃtaraś ca tapasaḥ putro 'gniḥ paripaṭhyate |
मित्रविन्दाय वै तस्य हविर् अध्वर्यवो विदुः । (१९।२)
mitravindāya vai tasya havir adhvaryavo viduḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.