महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 120

418 of 1995 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सात्यकिर् उवाच । (१।१)

sātyakir uvāca

1.2१.२

न राम कालः परिदेवनाय यद् उत्तरं तत्र तद् एव सर्वे । (१।२)

na rāma kālaḥ paridevanāya yad uttaraṃ tatra tad eva sarve |

1.3१.३

समाचरामो ह्यनतीतकालं युधिष्ठिरो यद्यपि नाह किंचित् ॥ (१।३)

samācarāmo hyanatītakālaṃ yudhiṣṭhiro yadyapi nāha kiṃcit ||

2.1२.१

ये नाथवन्तो हि भवन्ति लोके ते नात्मना कर्म समारभन्ते । (२।१)

ye nāthavanto hi bhavanti loke te nātmanā karma samārabhante |

2.2२.२

तेषां तु कार्येषु भवन्ति नाथाः शैब्यादयो राम यथा ययातेः ॥ (२।२)

teṣāṃ tu kāryeṣu bhavanti nāthāḥ śaibyādayo rāma yathā yayāteḥ ||

3.1३.१

येषां तथा राम समारभन्ते कार्याणि नाथाः स्वमतेन लोके । (३।१)

yeṣāṃ tathā rāma samārabhante kāryāṇi nāthāḥ svamatena loke |

3.2३.२

ते नाथवन्तः पुरुषप्रवीरा नानाथवत् कृच्छ्रम् अवाप्नुवन्ति ॥ (३।२)

te nāthavantaḥ puruṣapravīrā nānāthavat kṛcchram avāpnuvanti ||

4.1४.१

कस्माद् अयं रामजनार्दनौ च प्रद्युम्नसाम्बौ च मया समेतौ । (४।१)

kasmād ayaṃ rāmajanārdanau ca pradyumnasāmbau ca mayā sametau |

4.2४.२

वसत्यरण्ये सह सोदरीयैस्त्रैलोक्यनाथान् अधिगम्य नाथान् ॥ (४।२)

vasatyaraṇye saha sodarīyaistrailokyanāthān adhigamya nāthān ||

5.1५.१

निर्यातु साध्वद्य दशार्हसेना प्रभूतनानायुधचित्रवर्मा । (५।१)

niryātu sādhvadya daśārhasenā prabhūtanānāyudhacitravarmā |

5.2५.२

यमक्षयं गच्छतु धार्तराष्ट्रः सबान्धवो वृष्णिबलाभिभूतः ॥ (५।२)

yamakṣayaṃ gacchatu dhārtarāṣṭraḥ sabāndhavo vṛṣṇibalābhibhūtaḥ ||

6.1६.१

त्वं ह्येव कोपात् पृथिवीम् अपीमां संवेष्टयेस् तिष्ठतु शार्ङ्गधन्वा । (६।१)

tvaṃ hyeva kopāt pṛthivīm apīmāṃ saṃveṣṭayes tiṣṭhatu śārṅgadhanvā |

6.2६.२

स धार्तराष्ट्रं जहि सानुबन्धं वृत्रं यथा देवपतिर् महेन्द्रः ॥ (६।२)

sa dhārtarāṣṭraṃ jahi sānubandhaṃ vṛtraṃ yathā devapatir mahendraḥ ||

7.1७.१

भ्राता च मे यश्च सखा गुरुश्च जनार्दनस्यात्मसमश् च पार्थः । (७।१)

bhrātā ca me yaśca sakhā guruśca janārdanasyātmasamaś ca pārthaḥ |

7.2७.२

यदर्थम् अभ्युद्यतम् उत्तमं तत् करोति कर्माग्र्यम् अपारणीयम् ॥ (७।२)

yadartham abhyudyatam uttamaṃ tat karoti karmāgryam apāraṇīyam ||

8.1८.१

तस्यास्त्रवर्षाण्यहम् उत्तमास्त्रैर् विहत्य सर्वाणि रणे ऽभिभूय । (८।१)

tasyāstravarṣāṇyaham uttamāstrair vihatya sarvāṇi raṇe 'bhibhūya |

8.2८.२

कायाच्छिरः सर्पविषाग्निकल्पैः शरोत्तमैर् उन्मथितास्मि राम ॥ (८।२)

kāyācchiraḥ sarpaviṣāgnikalpaiḥ śarottamair unmathitāsmi rāma ||

9.1९.१

खड्गेन चाहं निशितेन संख्ये कायाच्छिरस् तस्य बलात् प्रमथ्य । (९।१)

khaḍgena cāhaṃ niśitena saṃkhye kāyācchiras tasya balāt pramathya |

9.2९.२

ततो ऽस्य सर्वान् अनुगान् हनिष्ये दुर्योधनं चापि कुरूंश् च सर्वान् ॥ (९।२)

tato 'sya sarvān anugān haniṣye duryodhanaṃ cāpi kurūṃś ca sarvān ||

10.1१०.१

आत्तायुधं माम् इह रौहिणेय पश्यन्तु भौमा युधि जातहर्षाः । (१०।१)

āttāyudhaṃ mām iha rauhiṇeya paśyantu bhaumā yudhi jātaharṣāḥ |

10.2१०.२

निघ्नन्तम् एकं कुरुयोधमुख्यान् काले महाकक्षम् इवान्तकाग्निः ॥ (१०।२)

nighnantam ekaṃ kuruyodhamukhyān kāle mahākakṣam ivāntakāgniḥ ||

11.1११.१

प्रद्युम्नमुक्तान् निशितान् न शक्ताः सोढुं कृपद्रोणविकर्णकर्णाः । (११।१)

pradyumnamuktān niśitān na śaktāḥ soḍhuṃ kṛpadroṇavikarṇakarṇāḥ |

11.2११.२

जानामि वीर्यं च तवात्मजस्य कार्ष्णिर् भवत्येष यथा रणस्थः ॥ (११।२)

jānāmi vīryaṃ ca tavātmajasya kārṣṇir bhavatyeṣa yathā raṇasthaḥ ||

12.1१२.१

साम्बः ससूतं सरथं भुजाभ्यां दुःशासनं शास्तु बलात् प्रमथ्य । (१२।१)

sāmbaḥ sasūtaṃ sarathaṃ bhujābhyāṃ duḥśāsanaṃ śāstu balāt pramathya |

12.2१२.२

न विद्यते जाम्बवतीसुतस्य रणे ऽविषह्यं हि रणोत्कटस्य ॥ (१२।२)

na vidyate jāmbavatīsutasya raṇe 'viṣahyaṃ hi raṇotkaṭasya ||

13.1१३.१

एतेन बालेन हि शम्बरस्य दैत्यस्य सैन्यं सहसा प्रणुन्नम् । (१३।१)

etena bālena hi śambarasya daityasya sainyaṃ sahasā praṇunnam |

13.2१३.२

वृत्तोरुर् अत्यायतपीनबाहुर् एतेन संख्ये निहतो ऽश्वचक्रः । (१३।२)

vṛttorur atyāyatapīnabāhur etena saṃkhye nihato 'śvacakraḥ |

13.3१३.३

को नाम साम्बस्य रणे मनुष्यो गत्वान्तरं वै भुजयोर् धरेत ॥ (१३।३)

ko nāma sāmbasya raṇe manuṣyo gatvāntaraṃ vai bhujayor dhareta ||

14.1१४.१

यथा प्रविश्यान्तरम् अन्तकस्य काले मनुष्यो न विनिष्क्रमेत । (१४।१)

yathā praviśyāntaram antakasya kāle manuṣyo na viniṣkrameta |

14.2१४.२

तथा प्रविश्यान्तरम् अस्य संख्ये को नाम जीवन् पुनर् आव्रजेत ॥ (१४।२)

tathā praviśyāntaram asya saṃkhye ko nāma jīvan punar āvrajeta ||

15.1१५.१

द्रोणं च भीष्मं च महारथौ तौ सुतैर् वृतं चाप्यथ सोमदत्तम् । (१५।१)

droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca mahārathau tau sutair vṛtaṃ cāpyatha somadattam |

15.2१५.२

सर्वाणि सैन्यानि च वासुदेवः प्रधक्ष्यते सायकवह्निजालैः ॥ (१५।२)

sarvāṇi sainyāni ca vāsudevaḥ pradhakṣyate sāyakavahnijālaiḥ ||

16.1१६.१

किं नाम लोकेष्वविषह्यम् अस्ति कृष्णस्य सर्वेषु सदैवतेषु । (१६।१)

kiṃ nāma lokeṣvaviṣahyam asti kṛṣṇasya sarveṣu sadaivateṣu |

16.2१६.२

आत्तायुधस्योत्तमबाणपाणेश् चक्रायुधस्याप्रतिमस्य युद्धे ॥ (१६।२)

āttāyudhasyottamabāṇapāṇeś cakrāyudhasyāpratimasya yuddhe ||

17.1१७.१

ततो ऽनिरुद्धो ऽप्यसिचर्मपाणिर् महीम् इमां धार्तराष्ट्रैर् विसंज्ञैः । (१७।१)

tato 'niruddho 'pyasicarmapāṇir mahīm imāṃ dhārtarāṣṭrair visaṃjñaiḥ |

17.2१७.२

हृतोत्तमाङ्गैर् निहतैः करोतु कीर्णां कुशैर् वेदिम् इवाध्वरेषु ॥ (१७।२)

hṛtottamāṅgair nihataiḥ karotu kīrṇāṃ kuśair vedim ivādhvareṣu ||

18.1१८.१

गदोल्मुकौ बाहुकभानुनीथाः शूरश् च संख्ये निशठः कुमारः । (१८।१)

gadolmukau bāhukabhānunīthāḥ śūraś ca saṃkhye niśaṭhaḥ kumāraḥ |

18.2१८.२

रणोत्कटौ सारणचारुदेष्णौ कुलोचितं विप्रथयन्तु कर्म ॥ (१८।२)

raṇotkaṭau sāraṇacārudeṣṇau kulocitaṃ viprathayantu karma ||

19.1१९.१

सवृष्णिभोजान्धकयोधमुख्या समागता क्षत्रियशूरसेना । (१९।१)

savṛṣṇibhojāndhakayodhamukhyā samāgatā kṣatriyaśūrasenā |

19.2१९.२

हत्वा रणे तान् धृतराष्ट्रपुत्रांल्लोके यशः स्फीतम् उपाकरोतु ॥ (१९।२)

hatvā raṇe tān dhṛtarāṣṭraputrāṃlloke yaśaḥ sphītam upākarotu ||

20.1२०.१

ततो ऽभिमन्युः पृथिवीं प्रशास्तु यावद् व्रतं धर्मभृतां वरिष्ठः । (२०।१)

tato 'bhimanyuḥ pṛthivīṃ praśāstu yāvad vrataṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ |

20.2२०.२

युधिष्ठिरः पारयते महात्मा द्यूते यथोक्तं कुरुसत्तमेन ॥ (२०।२)

yudhiṣṭhiraḥ pārayate mahātmā dyūte yathoktaṃ kurusattamena ||

21.1२१.१

अस्मत्प्रमुक्तैर् विशिखैर् जितारिस् ततो महीं भोक्ष्यति धर्मराजः । (२१।१)

asmatpramuktair viśikhair jitāris tato mahīṃ bhokṣyati dharmarājaḥ |

21.2२१.२

निर्धार्तराष्ट्रां हतसूतपुत्राम् एतद्धि नः कृत्यतमं यशस्यम् ॥ (२१।२)

nirdhārtarāṣṭrāṃ hatasūtaputrām etaddhi naḥ kṛtyatamaṃ yaśasyam ||

22.1२२.१

वासुदेव उवाच । (२२।१)

vāsudeva uvāca

22.2२२.२

असंशयं माधव सत्यम् एतद् गृह्णीम ते वाक्यम् अदीनसत्त्व । (२२।२)

asaṃśayaṃ mādhava satyam etad gṛhṇīma te vākyam adīnasattva |

22.3२२.३

स्वाभ्यां भुजाभ्याम् अजितां तु भूमिं नेच्छेत् कुरूणाम् ऋषभः कथंचित् ॥ (२२।३)

svābhyāṃ bhujābhyām ajitāṃ tu bhūmiṃ necchet kurūṇām ṛṣabhaḥ kathaṃcit ||

23.1२३.१

न ह्येष कामान्न भयान्न लोभाद् युधिष्ठिरो जातु जह्यात् स्वधर्मम् । (२३।१)

na hyeṣa kāmānna bhayānna lobhād yudhiṣṭhiro jātu jahyāt svadharmam |

23.2२३.२

भीमार्जुनौ चातिरथौ यमौ वा तथैव कृष्णा द्रुपदात्मजेयम् ॥ (२३।२)

bhīmārjunau cātirathau yamau vā tathaiva kṛṣṇā drupadātmajeyam ||

24.1२४.१

उभौ हि युद्धे ऽप्रतिमौ पृथिव्यां वृकोदरश् चैव धनंजयश् च । (२४।१)

ubhau hi yuddhe 'pratimau pṛthivyāṃ vṛkodaraś caiva dhanaṃjayaś ca |

24.2२४.२

कस्मान् न कृत्स्नां पृथिवीं प्रशासेन्माद्रीसुताभ्यां च पुरस्कृतो ऽयम् ॥ (२४।२)

kasmān na kṛtsnāṃ pṛthivīṃ praśāsenmādrīsutābhyāṃ ca puraskṛto 'yam ||

25.1२५.१

यदा तु पाञ्चालपतिर् महात्मा सकेकयश् चेदिपतिर् वयं च । (२५।१)

yadā tu pāñcālapatir mahātmā sakekayaś cedipatir vayaṃ ca |

25.2२५.२

योत्स्याम विक्रम्य परांस् तदा वै सुयोधनस् त्यक्ष्यति जीवलोकम् ॥ (२५।२)

yotsyāma vikramya parāṃs tadā vai suyodhanas tyakṣyati jīvalokam ||

26.1२६.१

युधिष्ठिर उवाच । (२६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

26.2२६.२

नैतच्चित्रं माधव यद् ब्रवीषि सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम् । (२६।२)

naitaccitraṃ mādhava yad bravīṣi satyaṃ tu me rakṣyatamaṃ na rājyam |

26.3२६.३

कृष्णस् तु मां वेद यथावद् एकः कृष्णं च वेदाहम् अथो यथावत् ॥ (२६।३)

kṛṣṇas tu māṃ veda yathāvad ekaḥ kṛṣṇaṃ ca vedāham atho yathāvat ||

27.1२७.१

यदैव कालं पुरुषप्रवीरो वेत्स्यत्ययं माधव विक्रमस्य । (२७।१)

yadaiva kālaṃ puruṣapravīro vetsyatyayaṃ mādhava vikramasya |

27.2२७.२

तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर सुयोधनं जेष्यसि केशवश् च ॥ (२७।२)

tadā raṇe tvaṃ ca śinipravīra suyodhanaṃ jeṣyasi keśavaś ca ||

28.1२८.१

प्रतिप्रयान्त्वद्य दशार्हवीरा दृढो ऽस्मि नाथैर् नरलोकनाथैः । (२८।१)

pratiprayāntvadya daśārhavīrā dṛḍho 'smi nāthair naralokanāthaiḥ |

28.2२८.२

धर्मे ऽप्रमादं कुरुताप्रमेया द्रष्टास्मि भूयः सुखिनः समेतान् ॥ (२८।२)

dharme 'pramādaṃ kurutāprameyā draṣṭāsmi bhūyaḥ sukhinaḥ sametān ||

29.1२९.१

वैशम्पायन उवाच । (२९।१)

vaiśampāyana uvāca

29.2२९.२

ते ऽन्योन्यम् आमन्त्र्य तथाभिवाद्य वृद्धान् परिष्वज्य शिशूंश् च सर्वान् । (२९।२)

te 'nyonyam āmantrya tathābhivādya vṛddhān pariṣvajya śiśūṃś ca sarvān |

29.3२९.३

यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मू राजापि तीर्थान्यनुसंचचार ॥ (२९।३)

yadupravīrāḥ svagṛhāṇi jagmū rājāpi tīrthānyanusaṃcacāra ||

30.1३०.१

विसृज्य कृष्णं त्वथ धर्मराजो विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम् । (३०।१)

visṛjya kṛṣṇaṃ tvatha dharmarājo vidarbharājopacitāṃ sutīrthām |

30.2३०.२

सुतेन सोमेन विमिश्रितोदां ततः पयोष्णीं प्रति स ह्युवास ॥ (३०।२)

sutena somena vimiśritodāṃ tataḥ payoṣṇīṃ prati sa hyuvāsa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 120

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit