MBh, 4, 50
Select a line for its word-by-word analysis.
बहुधा तस्य सैन्यस्य व्यूढस्यापततः शरैः । (२।१)
bahudhā tasya sainyasya vyūḍhasyāpatataḥ śaraiḥ |
कतमद् यास्यसे ऽनीकम् उक्तो यास्याम्यहं त्वया ॥ (३।२)
katamad yāsyase 'nīkam ukto yāsyāmyahaṃ tvayā ||
लोहिताक्षम् अरिष्टं यं वैयाघ्रम् अनुपश्यसि । (४।२)
lohitākṣam ariṣṭaṃ yaṃ vaiyāghram anupaśyasi |
नीलां पताकाम् आश्रित्य रथे तिष्ठन्तम् उत्तर ॥ (४।३)
nīlāṃ patākām āśritya rathe tiṣṭhantam uttara ||
कृपस्यैतद् रथानीकं प्रापयस्वैतद् एव माम् । (५।१)
kṛpasyaitad rathānīkaṃ prāpayasvaitad eva mām |
एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं दृढधन्विनः ॥ (५।२)
etasya darśayiṣyāmi śīghrāstraṃ dṛḍhadhanvinaḥ ||
आचार्य एष वै द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ (६।२)
ācārya eṣa vai droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||
ततो ऽस्य प्रहरिष्यामि नास्य कोपो भविष्यति ॥ (८।२)
tato 'sya prahariṣyāmi nāsya kopo bhaviṣyati ||
अस्याविदूरे तु धनुर् ध्वजाग्रे यस्य दृश्यते । (९।१)
asyāvidūre tu dhanur dhvajāgre yasya dṛśyate |
आचार्यस्यैष पुत्रो वै अश्वत्थामा महारथः ॥ (९।२)
ācāryasyaiṣa putro vai aśvatthāmā mahārathaḥ ||
सदा ममैष मान्यश्च सर्वशस्त्रभृताम् अपि । (१०।१)
sadā mamaiṣa mānyaśca sarvaśastrabhṛtām api |
एतस्य त्वं रथं प्राप्य निवर्तेथाः पुनः पुनः ॥ (१०।२)
etasya tvaṃ rathaṃ prāpya nivartethāḥ punaḥ punaḥ ||
सेनाग्र्येण तृतीयेन व्यवहार्येण तिष्ठति ॥ (११।२)
senāgryeṇa tṛtīyena vyavahāryeṇa tiṣṭhati ||
यस्य नागो ध्वजाग्रे वै हेमकेतनसंश्रितः । (१२।१)
yasya nāgo dhvajāgre vai hemaketanasaṃśritaḥ |
धृतराष्ट्रात्मजः श्रीमान् एष राजा सुयोधनः ॥ (१२।२)
dhṛtarāṣṭrātmajaḥ śrīmān eṣa rājā suyodhanaḥ ||
प्रापयस्वैष तेजोऽभिप्रमाथी युद्धदुर्मदः ॥ (१३।२)
prāpayasvaiṣa tejo'bhipramāthī yuddhadurmadaḥ ||
एष द्रोणस्य शिष्याणां शीघ्रास्त्रः प्रथमो मतः । (१४।१)
eṣa droṇasya śiṣyāṇāṃ śīghrāstraḥ prathamo mataḥ |
एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं विपुलं शरैः ॥ (१४।२)
etasya darśayiṣyāmi śīghrāstraṃ vipulaṃ śaraiḥ ||
नागकक्ष्या तु रुचिरा ध्वजाग्रे यस्य तिष्ठति । (१५।१)
nāgakakṣyā tu rucirā dhvajāgre yasya tiṣṭhati |
एष वैकर्तनः कर्णो विदितः पूर्वम् एव ते ॥ (१५।२)
eṣa vaikartanaḥ karṇo viditaḥ pūrvam eva te ||
यत्तो भवेथाः संग्रामे स्पर्धत्येष मया सदा ॥ (१६।२)
yatto bhavethāḥ saṃgrāme spardhatyeṣa mayā sadā ||
हस्तावापी बृहद्धन्वा रथे तिष्ठति वीर्यवान् ॥ (१७।२)
hastāvāpī bṛhaddhanvā rathe tiṣṭhati vīryavān ||
यस्य तारार्कचित्रो ऽसौ रथे ध्वजवरः स्थितः । (१८।१)
yasya tārārkacitro 'sau rathe dhvajavaraḥ sthitaḥ |
यस्यैतत् पाण्डुरं छत्रं विमलं मूर्ध्नि तिष्ठति ॥ (१८।२)
yasyaitat pāṇḍuraṃ chatraṃ vimalaṃ mūrdhni tiṣṭhati ||
बलाहकाग्रे सूर्यो वा य एष प्रमुखे स्थितः ॥ (१९।२)
balāhakāgre sūryo vā ya eṣa pramukhe sthitaḥ ||
हैमं चन्द्रार्कसंकाशं कवचं यस्य दृश्यते । (२०।१)
haimaṃ candrārkasaṃkāśaṃ kavacaṃ yasya dṛśyate |
एष शांतनवो भीष्मः सर्वेषां नः पितामहः । (२१।१)
eṣa śāṃtanavo bhīṣmaḥ sarveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ |
पश्चाद् एष प्रयातव्यो न मे विघ्नकरो भवेत् । (२२।१)
paścād eṣa prayātavyo na me vighnakaro bhavet |
एतेन युध्यमानस्य यत्तः संयच्छ मे हयान् ॥ (२२।२)
etena yudhyamānasya yattaḥ saṃyaccha me hayān ||
ततो ऽभ्यवहद् अव्यग्रो वैराटिः सव्यसाचिनम् । (२३।१)
tato 'bhyavahad avyagro vairāṭiḥ savyasācinam |
यत्रातिष्ठत् कृपो राजन् योत्स्यमानो धनंजयम् ॥ (२३।२)
yatrātiṣṭhat kṛpo rājan yotsyamāno dhanaṃjayam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.