महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 50

647 of 1995 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

अपयाते तु राधेये दुर्योधनपुरोगमाः । (१।२)

apayāte tu rādheye duryodhanapurogamāḥ |

1.3१.३

अनीकेन यथास्वेन शरैर् आर्छन्त पाण्डवम् ॥ (१।३)

anīkena yathāsvena śarair ārchanta pāṇḍavam ||

2.1२.१

बहुधा तस्य सैन्यस्य व्यूढस्यापततः शरैः । (२।१)

bahudhā tasya sainyasya vyūḍhasyāpatataḥ śaraiḥ |

2.2२.२

अभियानीयम् आज्ञाय वैराटिर् इदम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

abhiyānīyam ājñāya vairāṭir idam abravīt ||

3.1३.१

आस्थाय रुचिरं जिष्णो रथं सारथिना मया । (३।१)

āsthāya ruciraṃ jiṣṇo rathaṃ sārathinā mayā |

3.2३.२

कतमद् यास्यसे ऽनीकम् उक्तो यास्याम्यहं त्वया ॥ (३।२)

katamad yāsyase 'nīkam ukto yāsyāmyahaṃ tvayā ||

4.1४.१

अर्जुन उवाच । (४।१)

arjuna uvāca

4.2४.२

लोहिताक्षम् अरिष्टं यं वैयाघ्रम् अनुपश्यसि । (४।२)

lohitākṣam ariṣṭaṃ yaṃ vaiyāghram anupaśyasi |

4.3४.३

नीलां पताकाम् आश्रित्य रथे तिष्ठन्तम् उत्तर ॥ (४।३)

nīlāṃ patākām āśritya rathe tiṣṭhantam uttara ||

5.1५.१

कृपस्यैतद् रथानीकं प्रापयस्वैतद् एव माम् । (५।१)

kṛpasyaitad rathānīkaṃ prāpayasvaitad eva mām |

5.2५.२

एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं दृढधन्विनः ॥ (५।२)

etasya darśayiṣyāmi śīghrāstraṃ dṛḍhadhanvinaḥ ||

6.1६.१

कमण्डलुर् ध्वजे यस्य शातकुम्भमयः शुभः । (६।१)

kamaṇḍalur dhvaje yasya śātakumbhamayaḥ śubhaḥ |

6.2६.२

आचार्य एष वै द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ (६।२)

ācārya eṣa vai droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||

7.1७.१

सुप्रसन्नमना वीर कुरुष्वैनं प्रदक्षिणम् । (७।१)

suprasannamanā vīra kuruṣvainaṃ pradakṣiṇam |

7.2७.२

अत्रैव चाविरोधेन एष धर्मः सनातनः ॥ (७।२)

atraiva cāvirodhena eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||

8.1८.१

यदि मे प्रथमं द्रोणः शरीरे प्रहरिष्यति । (८।१)

yadi me prathamaṃ droṇaḥ śarīre prahariṣyati |

8.2८.२

ततो ऽस्य प्रहरिष्यामि नास्य कोपो भविष्यति ॥ (८।२)

tato 'sya prahariṣyāmi nāsya kopo bhaviṣyati ||

9.1९.१

अस्याविदूरे तु धनुर् ध्वजाग्रे यस्य दृश्यते । (९।१)

asyāvidūre tu dhanur dhvajāgre yasya dṛśyate |

9.2९.२

आचार्यस्यैष पुत्रो वै अश्वत्थामा महारथः ॥ (९।२)

ācāryasyaiṣa putro vai aśvatthāmā mahārathaḥ ||

10.1१०.१

सदा ममैष मान्यश्च सर्वशस्त्रभृताम् अपि । (१०।१)

sadā mamaiṣa mānyaśca sarvaśastrabhṛtām api |

10.2१०.२

एतस्य त्वं रथं प्राप्य निवर्तेथाः पुनः पुनः ॥ (१०।२)

etasya tvaṃ rathaṃ prāpya nivartethāḥ punaḥ punaḥ ||

11.1११.१

य एष तु रथानीके सुवर्णकवचावृतः । (११।१)

ya eṣa tu rathānīke suvarṇakavacāvṛtaḥ |

11.2११.२

सेनाग्र्येण तृतीयेन व्यवहार्येण तिष्ठति ॥ (११।२)

senāgryeṇa tṛtīyena vyavahāryeṇa tiṣṭhati ||

12.1१२.१

यस्य नागो ध्वजाग्रे वै हेमकेतनसंश्रितः । (१२।१)

yasya nāgo dhvajāgre vai hemaketanasaṃśritaḥ |

12.2१२.२

धृतराष्ट्रात्मजः श्रीमान् एष राजा सुयोधनः ॥ (१२।२)

dhṛtarāṣṭrātmajaḥ śrīmān eṣa rājā suyodhanaḥ ||

13.1१३.१

एतस्याभिमुखं वीर रथं पररथारुजः । (१३।१)

etasyābhimukhaṃ vīra rathaṃ pararathārujaḥ |

13.2१३.२

प्रापयस्वैष तेजोऽभिप्रमाथी युद्धदुर्मदः ॥ (१३।२)

prāpayasvaiṣa tejo'bhipramāthī yuddhadurmadaḥ ||

14.1१४.१

एष द्रोणस्य शिष्याणां शीघ्रास्त्रः प्रथमो मतः । (१४।१)

eṣa droṇasya śiṣyāṇāṃ śīghrāstraḥ prathamo mataḥ |

14.2१४.२

एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं विपुलं शरैः ॥ (१४।२)

etasya darśayiṣyāmi śīghrāstraṃ vipulaṃ śaraiḥ ||

15.1१५.१

नागकक्ष्या तु रुचिरा ध्वजाग्रे यस्य तिष्ठति । (१५।१)

nāgakakṣyā tu rucirā dhvajāgre yasya tiṣṭhati |

15.2१५.२

एष वैकर्तनः कर्णो विदितः पूर्वम् एव ते ॥ (१५।२)

eṣa vaikartanaḥ karṇo viditaḥ pūrvam eva te ||

16.1१६.१

एतस्य रथम् आस्थाय राधेयस्य दुरात्मनः । (१६।१)

etasya ratham āsthāya rādheyasya durātmanaḥ |

16.2१६.२

यत्तो भवेथाः संग्रामे स्पर्धत्येष मया सदा ॥ (१६।२)

yatto bhavethāḥ saṃgrāme spardhatyeṣa mayā sadā ||

17.1१७.१

यस्तु नीलानुसारेण पञ्चतारेण केतुना । (१७।१)

yastu nīlānusāreṇa pañcatāreṇa ketunā |

17.2१७.२

हस्तावापी बृहद्धन्वा रथे तिष्ठति वीर्यवान् ॥ (१७।२)

hastāvāpī bṛhaddhanvā rathe tiṣṭhati vīryavān ||

18.1१८.१

यस्य तारार्कचित्रो ऽसौ रथे ध्वजवरः स्थितः । (१८।१)

yasya tārārkacitro 'sau rathe dhvajavaraḥ sthitaḥ |

18.2१८.२

यस्यैतत् पाण्डुरं छत्रं विमलं मूर्ध्नि तिष्ठति ॥ (१८।२)

yasyaitat pāṇḍuraṃ chatraṃ vimalaṃ mūrdhni tiṣṭhati ||

19.1१९.१

महतो रथवंशस्य नानाध्वजपताकिनः । (१९।१)

mahato rathavaṃśasya nānādhvajapatākinaḥ |

19.2१९.२

बलाहकाग्रे सूर्यो वा य एष प्रमुखे स्थितः ॥ (१९।२)

balāhakāgre sūryo vā ya eṣa pramukhe sthitaḥ ||

20.1२०.१

हैमं चन्द्रार्कसंकाशं कवचं यस्य दृश्यते । (२०।१)

haimaṃ candrārkasaṃkāśaṃ kavacaṃ yasya dṛśyate |

20.2२०.२

जातरूपशिरस्त्राणस्त्रासयन्न् इव मे मनः ॥ (२०।२)

jātarūpaśirastrāṇastrāsayann iva me manaḥ ||

21.1२१.१

एष शांतनवो भीष्मः सर्वेषां नः पितामहः । (२१।१)

eṣa śāṃtanavo bhīṣmaḥ sarveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ |

21.2२१.२

राजश्रियावबद्धस्तु दुर्योधनवशानुगः ॥ (२१।२)

rājaśriyāvabaddhastu duryodhanavaśānugaḥ ||

22.1२२.१

पश्चाद् एष प्रयातव्यो न मे विघ्नकरो भवेत् । (२२।१)

paścād eṣa prayātavyo na me vighnakaro bhavet |

22.2२२.२

एतेन युध्यमानस्य यत्तः संयच्छ मे हयान् ॥ (२२।२)

etena yudhyamānasya yattaḥ saṃyaccha me hayān ||

23.1२३.१

ततो ऽभ्यवहद् अव्यग्रो वैराटिः सव्यसाचिनम् । (२३।१)

tato 'bhyavahad avyagro vairāṭiḥ savyasācinam |

23.2२३.२

यत्रातिष्ठत् कृपो राजन् योत्स्यमानो धनंजयम् ॥ (२३।२)

yatrātiṣṭhat kṛpo rājan yotsyamāno dhanaṃjayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 50

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit