महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 268

1596 of 1995 · 30 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

भ्रातरः पितरः पुत्रा ज्ञातयः सुहृदस्तथा । (१।२)

bhrātaraḥ pitaraḥ putrā jñātayaḥ suhṛdastathā |

1.3१.३

अर्थहेतोर् हताः क्रूरैर् अस्माभिः पापबुद्धिभिः ॥ (१।३)

arthahetor hatāḥ krūrair asmābhiḥ pāpabuddhibhiḥ ||

2.1२.१

येयम् अर्थोद्भवा तृष्णा कथम् एतां पितामह । (२।१)

yeyam arthodbhavā tṛṣṇā katham etāṃ pitāmaha |

2.2२.२

निवर्तयेम पापं हि तृष्णया कारिता वयम् ॥ (२।२)

nivartayema pāpaṃ hi tṛṣṇayā kāritā vayam ||

3.1३.१

भीष्म उवाच । (३।१)

bhīṣma uvāca

3.2३.२

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (३।२)

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

3.3३.३

गीतं विदेहराजेन माण्डव्यायानुपृच्छते ॥ (३।३)

gītaṃ videharājena māṇḍavyāyānupṛcchate ||

4.1४.१

सुसुखं बत जीवामि यस्य मे नास्ति किंचन । (४।१)

susukhaṃ bata jīvāmi yasya me nāsti kiṃcana |

4.2४.२

मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥ (४।२)

mithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiṃcana ||

5.1५.१

अर्थाः खलु समृद्धा हि बाढं दुःखं विजानताम् । (५।१)

arthāḥ khalu samṛddhā hi bāḍhaṃ duḥkhaṃ vijānatām |

5.2५.२

असमृद्धास्त्वपि सदा मोहयन्त्यविचक्षणान् ॥ (५।२)

asamṛddhāstvapi sadā mohayantyavicakṣaṇān ||

6.1६.१

यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत् सुखम् । (६।१)

yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahat sukham |

6.2६.२

तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ (६।२)

tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhataḥ ṣoḍaśīṃ kalām ||

7.1७.१

यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते । (७।१)

yathaiva śṛṅgaṃ goḥ kāle vardhamānasya vardhate |

7.2७.२

तथैव तृष्णा वित्तेन वर्धमानेन वर्धते ॥ (७।२)

tathaiva tṛṣṇā vittena vardhamānena vardhate ||

8.1८.१

किंचिद् एव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् । (८।१)

kiṃcid eva mamatvena yadā bhavati kalpitam |

8.2८.२

तद् एव परितापाय नाशे सम्पद्यते पुनः ॥ (८।२)

tad eva paritāpāya nāśe sampadyate punaḥ ||

9.1९.१

न कामान् अनुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः । (९।१)

na kāmān anurudhyeta duḥkhaṃ kāmeṣu vai ratiḥ |

9.2९.२

प्राप्यार्थम् उपयुञ्जीत धर्मे कामं विवर्जयेत् ॥ (९।२)

prāpyārtham upayuñjīta dharme kāmaṃ vivarjayet ||

10.1१०.१

विद्वान् सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत् । (१०।१)

vidvān sarveṣu bhūteṣu vyāghramāṃsopamo bhavet |

10.2१०.२

कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं त्यजति वै सह ॥ (१०।२)

kṛtakṛtyo viśuddhātmā sarvaṃ tyajati vai saha ||

11.1११.१

उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये । (११।१)

ubhe satyānṛte tyaktvā śokānandau priyāpriye |

11.2११.२

भयाभये च संत्यज्य संप्रशान्तो निरामयः ॥ (११।२)

bhayābhaye ca saṃtyajya saṃpraśānto nirāmayaḥ ||

12.1१२.१

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् या न जीर्यति जीर्यतः । (१२।१)

yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ |

12.2१२.२

यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥ (१२।२)

yo 'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham ||

13.1१३.१

चारित्रम् आत्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धम् अनामयम् । (१३।१)

cāritram ātmanaḥ paśyaṃścandraśuddham anāmayam |

13.2१३.२

धर्मात्मा लभते कीर्तिं प्रेत्य चेह यथासुखम् ॥ (१३।२)

dharmātmā labhate kīrtiṃ pretya ceha yathāsukham ||

14.1१४.१

राज्ञस्तद् वचनं श्रुत्वा प्रीतिमान् अभवद् द्विजः । (१४।१)

rājñastad vacanaṃ śrutvā prītimān abhavad dvijaḥ |

14.2१४.२

पूजयित्वा च तद् वाक्यं माण्डव्यो मोक्षम् आश्रितः ॥ (१४।२)

pūjayitvā ca tad vākyaṃ māṇḍavyo mokṣam āśritaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 268

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit