MBh, 12, 268
Select a line for its word-by-word analysis.
भ्रातरः पितरः पुत्रा ज्ञातयः सुहृदस्तथा । (१।२)
bhrātaraḥ pitaraḥ putrā jñātayaḥ suhṛdastathā |
अर्थहेतोर् हताः क्रूरैर् अस्माभिः पापबुद्धिभिः ॥ (१।३)
arthahetor hatāḥ krūrair asmābhiḥ pāpabuddhibhiḥ ||
येयम् अर्थोद्भवा तृष्णा कथम् एतां पितामह । (२।१)
yeyam arthodbhavā tṛṣṇā katham etāṃ pitāmaha |
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥ (४।२)
mithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiṃcana ||
अर्थाः खलु समृद्धा हि बाढं दुःखं विजानताम् । (५।१)
arthāḥ khalu samṛddhā hi bāḍhaṃ duḥkhaṃ vijānatām |
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत् सुखम् । (६।१)
yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahat sukham |
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ (६।२)
tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhataḥ ṣoḍaśīṃ kalām ||
यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते । (७।१)
yathaiva śṛṅgaṃ goḥ kāle vardhamānasya vardhate |
न कामान् अनुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः । (९।१)
na kāmān anurudhyeta duḥkhaṃ kāmeṣu vai ratiḥ |
प्राप्यार्थम् उपयुञ्जीत धर्मे कामं विवर्जयेत् ॥ (९।२)
prāpyārtham upayuñjīta dharme kāmaṃ vivarjayet ||
विद्वान् सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत् । (१०।१)
vidvān sarveṣu bhūteṣu vyāghramāṃsopamo bhavet |
कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं त्यजति वै सह ॥ (१०।२)
kṛtakṛtyo viśuddhātmā sarvaṃ tyajati vai saha ||
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये । (११।१)
ubhe satyānṛte tyaktvā śokānandau priyāpriye |
भयाभये च संत्यज्य संप्रशान्तो निरामयः ॥ (११।२)
bhayābhaye ca saṃtyajya saṃpraśānto nirāmayaḥ ||
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् या न जीर्यति जीर्यतः । (१२।१)
yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ |
यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥ (१२।२)
yo 'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham ||
चारित्रम् आत्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धम् अनामयम् । (१३।१)
cāritram ātmanaḥ paśyaṃścandraśuddham anāmayam |
धर्मात्मा लभते कीर्तिं प्रेत्य चेह यथासुखम् ॥ (१३।२)
dharmātmā labhate kīrtiṃ pretya ceha yathāsukham ||
राज्ञस्तद् वचनं श्रुत्वा प्रीतिमान् अभवद् द्विजः । (१४।१)
rājñastad vacanaṃ śrutvā prītimān abhavad dvijaḥ |
पूजयित्वा च तद् वाक्यं माण्डव्यो मोक्षम् आश्रितः ॥ (१४।२)
pūjayitvā ca tad vākyaṃ māṇḍavyo mokṣam āśritaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.