महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 10

1941 of 1995 · 35 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

व्यवहाराश्च ते तात नित्यम् आप्तैर् अधिष्ठिताः । (१।२)

vyavahārāśca te tāta nityam āptair adhiṣṭhitāḥ |

1.3१.३

योज्यास्तुष्टैर् हितै राजन्नित्यं चारैर् अनुष्ठिताः ॥ (१।३)

yojyāstuṣṭair hitai rājannityaṃ cārair anuṣṭhitāḥ ||

2.1२.१

परिमाणं विदित्वा च दण्डं दण्ड्येषु भारत । (२।१)

parimāṇaṃ viditvā ca daṇḍaṃ daṇḍyeṣu bhārata |

2.2२.२

प्रणयेयुर् यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर ॥ (२।२)

praṇayeyur yathānyāyaṃ puruṣāste yudhiṣṭhira ||

3.1३.१

आदानरुचयश्चैव परदाराभिमर्शकाः । (३।१)

ādānarucayaścaiva paradārābhimarśakāḥ |

3.2३.२

उग्रदण्डप्रधानाश्च मिथ्या व्याहारिणस्तथा ॥ (३।२)

ugradaṇḍapradhānāśca mithyā vyāhāriṇastathā ||

4.1४.१

आक्रोष्टारश्च लुब्धाश्च हन्तारः साहसप्रियाः । (४।१)

ākroṣṭāraśca lubdhāśca hantāraḥ sāhasapriyāḥ |

4.2४.२

सभाविहारभेत्तारो वर्णानां च प्रदूषकाः । (४।२)

sabhāvihārabhettāro varṇānāṃ ca pradūṣakāḥ |

4.3४.३

हिरण्यदण्ड्या वध्याश्च कर्तव्या देशकालतः ॥ (४।३)

hiraṇyadaṇḍyā vadhyāśca kartavyā deśakālataḥ ||

5.1५.१

प्रातर् एव हि पश्येथा ये कुर्युर् व्ययकर्म ते । (५।१)

prātar eva hi paśyethā ye kuryur vyayakarma te |

5.2५.२

अलंकारम् अथो भोज्यम् अत ऊर्ध्वं समाचरेः ॥ (५।२)

alaṃkāram atho bhojyam ata ūrdhvaṃ samācareḥ ||

6.1६.१

पश्येथाश्च ततो योधान् सदा त्वं परिहर्षयन् । (६।१)

paśyethāśca tato yodhān sadā tvaṃ pariharṣayan |

6.2६.२

दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत् ॥ (६।२)

dūtānāṃ ca carāṇāṃ ca pradoṣaste sadā bhavet ||

7.1७.१

सदा चापररात्रं ते भवेत् कार्यार्थनिर्णये । (७।१)

sadā cāpararātraṃ te bhavet kāryārthanirṇaye |

7.2७.२

मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ने च सदा भवेत् ॥ (७।२)

madhyarātre vihāraste madhyāhne ca sadā bhavet ||

8.1८.१

सर्वे त्वात्ययिकाः कालाः कार्याणां भरतर्षभ । (८।१)

sarve tvātyayikāḥ kālāḥ kāryāṇāṃ bharatarṣabha |

8.2८.२

तथैवालंकृतः काले तिष्ठेथा भूरिदक्षिणः । (८।२)

tathaivālaṃkṛtaḥ kāle tiṣṭhethā bhūridakṣiṇaḥ |

8.3८.३

चक्रवत् कर्मणां तात पर्यायो ह्येष नित्यशः ॥ (८।३)

cakravat karmaṇāṃ tāta paryāyo hyeṣa nityaśaḥ ||

9.1९.१

कोशस्य संचये यत्नं कुर्वीथा न्यायतः सदा । (९।१)

kośasya saṃcaye yatnaṃ kurvīthā nyāyataḥ sadā |

9.2९.२

द्विविधस्य महाराज विपरीतं विवर्जयेः ॥ (९।२)

dvividhasya mahārāja viparītaṃ vivarjayeḥ ||

10.1१०.१

चारैर् विदित्वा शत्रूंश्च ये ते राज्यान्तरायिणः । (१०।१)

cārair viditvā śatrūṃśca ye te rājyāntarāyiṇaḥ |

10.2१०.२

तान् आप्तैः पुरुषैर् दूराद् घातयेथाः परस्परम् ॥ (१०।२)

tān āptaiḥ puruṣair dūrād ghātayethāḥ parasparam ||

11.1११.१

कर्मदृष्ट्याथ भृत्यांस्त्वं वरयेथाः कुरूद्वह । (११।१)

karmadṛṣṭyātha bhṛtyāṃstvaṃ varayethāḥ kurūdvaha |

11.2११.२

कारयेथाश्च कर्माणि युक्तायुक्तैर् अधिष्ठितैः ॥ (११।२)

kārayethāśca karmāṇi yuktāyuktair adhiṣṭhitaiḥ ||

12.1१२.१

सेनाप्रणेता च भवेत् तव तात दृढव्रतः । (१२।१)

senāpraṇetā ca bhavet tava tāta dṛḍhavrataḥ |

12.2१२.२

शूरः क्लेशसहश्चैव प्रियश्च तव मानवः ॥ (१२।२)

śūraḥ kleśasahaścaiva priyaśca tava mānavaḥ ||

13.1१३.१

सर्वे जानपदाश्चैव तव कर्माणि पाण्डव । (१३।१)

sarve jānapadāścaiva tava karmāṇi pāṇḍava |

13.2१३.२

पौरोगवाश्च सभ्याश्च कुर्युर् ये व्यवहारिणः ॥ (१३।२)

paurogavāśca sabhyāśca kuryur ye vyavahāriṇaḥ ||

14.1१४.१

स्वरन्ध्रं पररन्ध्रं च स्वेषु चैव परेषु च । (१४।१)

svarandhraṃ pararandhraṃ ca sveṣu caiva pareṣu ca |

14.2१४.२

उपलक्षयितव्यं ते नित्यम् एव युधिष्ठिर ॥ (१४।२)

upalakṣayitavyaṃ te nityam eva yudhiṣṭhira ||

15.1१५.१

देशान्तरस्थाश्च नरा विक्रान्ताः सर्वकर्मसु । (१५।१)

deśāntarasthāśca narā vikrāntāḥ sarvakarmasu |

15.2१५.२

मात्राभिर् अनुरूपाभिर् अनुग्राह्या हितास्त्वया ॥ (१५।२)

mātrābhir anurūpābhir anugrāhyā hitāstvayā ||

16.1१६.१

गुणार्थिनां गुणः कार्यो विदुषां ते जनाधिप । (१६।१)

guṇārthināṃ guṇaḥ kāryo viduṣāṃ te janādhipa |

16.2१६.२

अविचाल्याश्च ते ते स्युर् यथा मेरुर् महागिरिः ॥ (१६।२)

avicālyāśca te te syur yathā merur mahāgiriḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit