MBh, 15, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
व्यवहाराश्च ते तात नित्यम् आप्तैर् अधिष्ठिताः । (१।२)
vyavahārāśca te tāta nityam āptair adhiṣṭhitāḥ |
योज्यास्तुष्टैर् हितै राजन्नित्यं चारैर् अनुष्ठिताः ॥ (१।३)
yojyāstuṣṭair hitai rājannityaṃ cārair anuṣṭhitāḥ ||
प्रणयेयुर् यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर ॥ (२।२)
praṇayeyur yathānyāyaṃ puruṣāste yudhiṣṭhira ||
उग्रदण्डप्रधानाश्च मिथ्या व्याहारिणस्तथा ॥ (३।२)
ugradaṇḍapradhānāśca mithyā vyāhāriṇastathā ||
आक्रोष्टारश्च लुब्धाश्च हन्तारः साहसप्रियाः । (४।१)
ākroṣṭāraśca lubdhāśca hantāraḥ sāhasapriyāḥ |
हिरण्यदण्ड्या वध्याश्च कर्तव्या देशकालतः ॥ (४।३)
hiraṇyadaṇḍyā vadhyāśca kartavyā deśakālataḥ ||
प्रातर् एव हि पश्येथा ये कुर्युर् व्ययकर्म ते । (५।१)
prātar eva hi paśyethā ye kuryur vyayakarma te |
अलंकारम् अथो भोज्यम् अत ऊर्ध्वं समाचरेः ॥ (५।२)
alaṃkāram atho bhojyam ata ūrdhvaṃ samācareḥ ||
पश्येथाश्च ततो योधान् सदा त्वं परिहर्षयन् । (६।१)
paśyethāśca tato yodhān sadā tvaṃ pariharṣayan |
दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत् ॥ (६।२)
dūtānāṃ ca carāṇāṃ ca pradoṣaste sadā bhavet ||
सदा चापररात्रं ते भवेत् कार्यार्थनिर्णये । (७।१)
sadā cāpararātraṃ te bhavet kāryārthanirṇaye |
मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ने च सदा भवेत् ॥ (७।२)
madhyarātre vihāraste madhyāhne ca sadā bhavet ||
सर्वे त्वात्ययिकाः कालाः कार्याणां भरतर्षभ । (८।१)
sarve tvātyayikāḥ kālāḥ kāryāṇāṃ bharatarṣabha |
चक्रवत् कर्मणां तात पर्यायो ह्येष नित्यशः ॥ (८।३)
cakravat karmaṇāṃ tāta paryāyo hyeṣa nityaśaḥ ||
कोशस्य संचये यत्नं कुर्वीथा न्यायतः सदा । (९।१)
kośasya saṃcaye yatnaṃ kurvīthā nyāyataḥ sadā |
चारैर् विदित्वा शत्रूंश्च ये ते राज्यान्तरायिणः । (१०।१)
cārair viditvā śatrūṃśca ye te rājyāntarāyiṇaḥ |
तान् आप्तैः पुरुषैर् दूराद् घातयेथाः परस्परम् ॥ (१०।२)
tān āptaiḥ puruṣair dūrād ghātayethāḥ parasparam ||
कर्मदृष्ट्याथ भृत्यांस्त्वं वरयेथाः कुरूद्वह । (११।१)
karmadṛṣṭyātha bhṛtyāṃstvaṃ varayethāḥ kurūdvaha |
कारयेथाश्च कर्माणि युक्तायुक्तैर् अधिष्ठितैः ॥ (११।२)
kārayethāśca karmāṇi yuktāyuktair adhiṣṭhitaiḥ ||
पौरोगवाश्च सभ्याश्च कुर्युर् ये व्यवहारिणः ॥ (१३।२)
paurogavāśca sabhyāśca kuryur ye vyavahāriṇaḥ ||
स्वरन्ध्रं पररन्ध्रं च स्वेषु चैव परेषु च । (१४।१)
svarandhraṃ pararandhraṃ ca sveṣu caiva pareṣu ca |
देशान्तरस्थाश्च नरा विक्रान्ताः सर्वकर्मसु । (१५।१)
deśāntarasthāśca narā vikrāntāḥ sarvakarmasu |
मात्राभिर् अनुरूपाभिर् अनुग्राह्या हितास्त्वया ॥ (१५।२)
mātrābhir anurūpābhir anugrāhyā hitāstvayā ||
गुणार्थिनां गुणः कार्यो विदुषां ते जनाधिप । (१६।१)
guṇārthināṃ guṇaḥ kāryo viduṣāṃ te janādhipa |
अविचाल्याश्च ते ते स्युर् यथा मेरुर् महागिरिः ॥ (१६।२)
avicālyāśca te te syur yathā merur mahāgiriḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.