महाभारतMahābhārata

MBh, 8, 39

1189 of 1995 · 80 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

द्रौणिर् युधिष्ठिरं दृष्ट्वा शैनेयेनाभिरक्षितम् । (१।२)

drauṇir yudhiṣṭhiraṃ dṛṣṭvā śaineyenābhirakṣitam |

1.3१.३

द्रौपदेयैस् तथा शूरैर् अभ्यवर्तत हृष्टवत् ॥ (१।३)

draupadeyais tathā śūrair abhyavartata hṛṣṭavat ||

2.1२.१

किरन्न् इषुगणान् घोरान् स्वर्णपुङ्खाञ् शिलाशितान् । (२।१)

kirann iṣugaṇān ghorān svarṇapuṅkhāñ śilāśitān |

2.2२.२

दर्शयन् विविधान् मार्गाञ् शिक्षार्थं लघुहस्तवत् ॥ (२।२)

darśayan vividhān mārgāñ śikṣārthaṃ laghuhastavat ||

3.1३.१

ततः खं पूरयामास शरैर् दिव्यास्त्रमन्त्रितैः । (३।१)

tataḥ khaṃ pūrayāmāsa śarair divyāstramantritaiḥ |

3.2३.२

युधिष्ठिरं च समरे पर्यवारयद् अस्त्रवित् ॥ (३।२)

yudhiṣṭhiraṃ ca samare paryavārayad astravit ||

4.1४.१

द्रौणायनिशरच्छन्नं न प्राज्ञायत किंचन । (४।१)

drauṇāyaniśaracchannaṃ na prājñāyata kiṃcana |

4.2४.२

बाणभूतम् अभूत् सर्वम् आयोधनशिरो हि तत् ॥ (४।२)

bāṇabhūtam abhūt sarvam āyodhanaśiro hi tat ||

5.1५.१

बाणजालं दिविष्ठं तत् स्वर्णजालविभूषितम् । (५।१)

bāṇajālaṃ diviṣṭhaṃ tat svarṇajālavibhūṣitam |

5.2५.२

शुशुभे भरतश्रेष्ठ वितानम् इव विष्ठितम् ॥ (५।२)

śuśubhe bharataśreṣṭha vitānam iva viṣṭhitam ||

6.1६.१

तेन छन्ने रणे राजन् बाणजालेन भास्वता । (६।१)

tena channe raṇe rājan bāṇajālena bhāsvatā |

6.2६.२

अभ्रच्छायेव संजज्ञे बाणरुद्धे नभस्तले ॥ (६।२)

abhracchāyeva saṃjajñe bāṇaruddhe nabhastale ||

7.1७.१

तत्राश्चर्यम् अपश्याम बाणभूते तथाविधे । (७।१)

tatrāścaryam apaśyāma bāṇabhūte tathāvidhe |

7.2७.२

न स्म संपतते भूमौ दृष्ट्वा द्रौणेः पराक्रमम् ॥ (७।२)

na sma saṃpatate bhūmau dṛṣṭvā drauṇeḥ parākramam ||

8.1८.१

लाघवं द्रोणपुत्रस्य दृष्ट्वा तत्र महारथाः । (८।१)

lāghavaṃ droṇaputrasya dṛṣṭvā tatra mahārathāḥ |

8.2८.२

व्यस्मयन्त महाराज न चैनं प्रतिवीक्षितुम् । (८।२)

vyasmayanta mahārāja na cainaṃ prativīkṣitum |

8.3८.३

शेकुस् ते सर्वराजानस् तपन्तम् इव भास्करम् ॥ (८।३)

śekus te sarvarājānas tapantam iva bhāskaram ||

9.1९.१

सात्यकिर् यतमानस् तु धर्मराजश् च पाण्डवः । (९।१)

sātyakir yatamānas tu dharmarājaś ca pāṇḍavaḥ |

9.2९.२

तथेतराणि सैन्यानि न स्म चक्रुः पराक्रमम् ॥ (९।२)

tathetarāṇi sainyāni na sma cakruḥ parākramam ||

10.1१०.१

वध्यमाने ततः सैन्ये द्रौपदेया महारथाः । (१०।१)

vadhyamāne tataḥ sainye draupadeyā mahārathāḥ |

10.2१०.२

सात्यकिर् धर्मराजश् च पाञ्चालाश् चापि संगताः । (१०।२)

sātyakir dharmarājaś ca pāñcālāś cāpi saṃgatāḥ |

10.3१०.३

त्यक्त्वा मृत्युभयं घोरं द्रौणायनिम् उपाद्रवन् ॥ (१०।३)

tyaktvā mṛtyubhayaṃ ghoraṃ drauṇāyanim upādravan ||

11.1११.१

सात्यकिः पञ्चविंशत्या द्रौणिं विद्ध्वा शिलामुखैः । (११।१)

sātyakiḥ pañcaviṃśatyā drauṇiṃ viddhvā śilāmukhaiḥ |

11.2११.२

पुनर् विव्याध नाराचैः सप्तभिः स्वर्णभूषितैः ॥ (११।२)

punar vivyādha nārācaiḥ saptabhiḥ svarṇabhūṣitaiḥ ||

12.1१२.१

युधिष्ठिरस् त्रिसप्तत्या प्रतिविन्ध्यश् च सप्तभिः । (१२।१)

yudhiṣṭhiras trisaptatyā prativindhyaś ca saptabhiḥ |

12.2१२.२

श्रुतकर्मा त्रिभिर् बाणैः श्रुतकीर्तिस् तु सप्तभिः ॥ (१२।२)

śrutakarmā tribhir bāṇaiḥ śrutakīrtis tu saptabhiḥ ||

13.1१३.१

सुतसोमश् च नवभिः शतानीकश् च सप्तभिः । (१३।१)

sutasomaś ca navabhiḥ śatānīkaś ca saptabhiḥ |

13.2१३.२

अन्ये च बहवः शूरा विव्यधुस् तं समन्ततः ॥ (१३।२)

anye ca bahavaḥ śūrā vivyadhus taṃ samantataḥ ||

14.1१४.१

सो ऽतिक्रुद्धस् ततो राजन्न् आशीविष इव श्वसन् । (१४।१)

so 'tikruddhas tato rājann āśīviṣa iva śvasan |

14.2१४.२

सात्यकिं पञ्चविंशत्या प्राविध्यत शिलाशितैः ॥ (१४।२)

sātyakiṃ pañcaviṃśatyā prāvidhyata śilāśitaiḥ ||

15.1१५.१

श्रुतकीर्तिं च नवभिः सुतसोमं च पञ्चभिः । (१५।१)

śrutakīrtiṃ ca navabhiḥ sutasomaṃ ca pañcabhiḥ |

15.2१५.२

अष्टभिः श्रुतकर्माणं प्रतिविन्ध्यं त्रिभिः शरैः । (१५।२)

aṣṭabhiḥ śrutakarmāṇaṃ prativindhyaṃ tribhiḥ śaraiḥ |

15.3१५.३

शतानीकं च नवभिर् धर्मपुत्रं च सप्तभिः ॥ (१५।३)

śatānīkaṃ ca navabhir dharmaputraṃ ca saptabhiḥ ||

16.1१६.१

अथेतरांस् ततः शूरान् द्वाभ्यां द्वाभ्याम् अताडयत् । (१६।१)

athetarāṃs tataḥ śūrān dvābhyāṃ dvābhyām atāḍayat |

16.2१६.२

श्रुतकीर्तेस् तथा चापं चिछेद निशितैः शरैः ॥ (१६।२)

śrutakīrtes tathā cāpaṃ cicheda niśitaiḥ śaraiḥ ||

17.1१७.१

अथान्यद् धनुर् आदाय श्रुतकीर्तिर् महारथः । (१७।१)

athānyad dhanur ādāya śrutakīrtir mahārathaḥ |

17.2१७.२

द्रौणायनिं त्रिभिर् विद्ध्वा विव्याधान्यैः शितैः शरैः ॥ (१७।२)

drauṇāyaniṃ tribhir viddhvā vivyādhānyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ ||

18.1१८.१

ततो द्रौणिर् महाराज शरवर्षेण भारत । (१८।१)

tato drauṇir mahārāja śaravarṣeṇa bhārata |

18.2१८.२

छादयामास तत् सैन्यं समन्ताच् च शरैर् नृपान् ॥ (१८।२)

chādayāmāsa tat sainyaṃ samantāc ca śarair nṛpān ||

19.1१९.१

ततः पुनर् अमेयात्मा धर्मराजस्य कार्मुकम् । (१९।१)

tataḥ punar ameyātmā dharmarājasya kārmukam |

19.2१९.२

द्रौणिश् चिछेद विहसन् विव्याध च शरैस् त्रिभिः ॥ (१९।२)

drauṇiś cicheda vihasan vivyādha ca śarais tribhiḥ ||

20.1२०.१

ततो धर्मसुतो राजन् प्रगृह्यान्यन् महद् धनुः । (२०।१)

tato dharmasuto rājan pragṛhyānyan mahad dhanuḥ |

20.2२०.२

द्रौणिं विव्याध सप्तत्या बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥ (२०।२)

drauṇiṃ vivyādha saptatyā bāhvor urasi cārdayat ||

21.1२१.१

सात्यकिस् तु ततः क्रुद्धो द्रौणेः प्रहरतो रणे । (२१।१)

sātyakis tu tataḥ kruddho drauṇeḥ praharato raṇe |

21.2२१.२

अर्धचन्द्रेण तीक्ष्णेन धनुश् छित्त्वानदद् भृशम् ॥ (२१।२)

ardhacandreṇa tīkṣṇena dhanuś chittvānadad bhṛśam ||

22.1२२.१

छिन्नधन्वा ततो द्रौणिः शक्त्या शक्तिमतां वरः । (२२।१)

chinnadhanvā tato drauṇiḥ śaktyā śaktimatāṃ varaḥ |

22.2२२.२

सारथिं पातयामास शैनेयस्य रथाद् द्रुतम् ॥ (२२।२)

sārathiṃ pātayāmāsa śaineyasya rathād drutam ||

23.1२३.१

अथान्यद् धनुर् आदाय द्रोणपुत्रः प्रतापवान् । (२३।१)

athānyad dhanur ādāya droṇaputraḥ pratāpavān |

23.2२३.२

शैनेयं शरवर्षेण छादयामास भारत ॥ (२३।२)

śaineyaṃ śaravarṣeṇa chādayāmāsa bhārata ||

24.1२४.१

तस्याश्वाः प्रद्रुताः संख्ये पतिते रथसारथौ । (२४।१)

tasyāśvāḥ pradrutāḥ saṃkhye patite rathasārathau |

24.2२४.२

तत्र तत्रैव धावन्तः समदृश्यन्त भारत ॥ (२४।२)

tatra tatraiva dhāvantaḥ samadṛśyanta bhārata ||

25.1२५.१

युधिष्ठिरपुरोगास् ते द्रौणिं शस्त्रभृतां वरम् । (२५।१)

yudhiṣṭhirapurogās te drauṇiṃ śastrabhṛtāṃ varam |

25.2२५.२

अभ्यवर्षन्त वेगेन विसृजन्तः शिताञ् शरान् ॥ (२५।२)

abhyavarṣanta vegena visṛjantaḥ śitāñ śarān ||

26.1२६.१

आगच्छमानांस् तान् दृष्ट्वा रौद्ररूपान् परंतपः । (२६।१)

āgacchamānāṃs tān dṛṣṭvā raudrarūpān paraṃtapaḥ |

26.2२६.२

प्रहसन् प्रतिजग्राह द्रोणपुत्रो महारणे ॥ (२६।२)

prahasan pratijagrāha droṇaputro mahāraṇe ||

27.1२७.१

ततः शरशतज्वालः सेनाकक्षं महारथः । (२७।१)

tataḥ śaraśatajvālaḥ senākakṣaṃ mahārathaḥ |

27.2२७.२

द्रौणिर् ददाह समरे कक्षम् अग्निर् यथा वने ॥ (२७।२)

drauṇir dadāha samare kakṣam agnir yathā vane ||

28.1२८.१

तद् बलं पाण्डुपुत्रस्य द्रोणपुत्रप्रतापितम् । (२८।१)

tad balaṃ pāṇḍuputrasya droṇaputrapratāpitam |

28.2२८.२

चुक्षुभे भरतश्रेष्ठ तिमिनेव नदीमुखम् ॥ (२८।२)

cukṣubhe bharataśreṣṭha timineva nadīmukham ||

29.1२९.१

दृष्ट्वा ते च महाराज द्रोणपुत्रपराक्रमम् । (२९।१)

dṛṣṭvā te ca mahārāja droṇaputraparākramam |

29.2२९.२

निहतान् मेनिरे सर्वान् पाण्डून् द्रोणसुतेन वै ॥ (२९।२)

nihatān menire sarvān pāṇḍūn droṇasutena vai ||

30.1३०.१

युधिष्ठिरस् तु त्वरितो द्रौणिं श्लिष्य महारथम् । (३०।१)

yudhiṣṭhiras tu tvarito drauṇiṃ śliṣya mahāratham |

30.2३०.२

अब्रवीद् द्रोणपुत्रं तु रोषामर्षसमन्वितः ॥ (३०।२)

abravīd droṇaputraṃ tu roṣāmarṣasamanvitaḥ ||

31.1३१.१

नैव नाम तव प्रीतिर् नैव नाम कृतज्ञता । (३१।१)

naiva nāma tava prītir naiva nāma kṛtajñatā |

31.2३१.२

यतस् त्वं पुरुषव्याघ्र माम् एवाद्य जिघांससि ॥ (३१।२)

yatas tvaṃ puruṣavyāghra mām evādya jighāṃsasi ||

32.1३२.१

ब्राह्मणेन तपः कार्यं दानम् अध्ययनं तथा । (३२।१)

brāhmaṇena tapaḥ kāryaṃ dānam adhyayanaṃ tathā |

32.2३२.२

क्षत्रियेण धनुर् नाम्यं स भवान् ब्राह्मणब्रुवः ॥ (३२।२)

kṣatriyeṇa dhanur nāmyaṃ sa bhavān brāhmaṇabruvaḥ ||

33.1३३.१

मिषतस् ते महाबाहो जेष्यामि युधि कौरवान् । (३३।१)

miṣatas te mahābāho jeṣyāmi yudhi kauravān |

33.2३३.२

कुरुष्व समरे कर्म ब्रह्मबन्धुर् असि ध्रुवम् ॥ (३३।२)

kuruṣva samare karma brahmabandhur asi dhruvam ||

34.1३४.१

एवम् उक्तो महाराज द्रोणपुत्रः स्मयन्न् इव । (३४।१)

evam ukto mahārāja droṇaputraḥ smayann iva |

34.2३४.२

युक्तत्वं तच् च संचिन्त्य नोत्तरं किंचिद् अब्रवीत् ॥ (३४।२)

yuktatvaṃ tac ca saṃcintya nottaraṃ kiṃcid abravīt ||

35.1३५.१

अनुक्त्वा च ततः किंचिच्छरवर्षेण पाण्डवम् । (३५।१)

anuktvā ca tataḥ kiṃciccharavarṣeṇa pāṇḍavam |

35.2३५.२

छादयामास समरे क्रुद्धो ऽन्तक इव प्रजाः ॥ (३५।२)

chādayāmāsa samare kruddho 'ntaka iva prajāḥ ||

36.1३६.१

संछाद्यमानस् तु तदा द्रोणपुत्रेण मारिष । (३६।१)

saṃchādyamānas tu tadā droṇaputreṇa māriṣa |

36.2३६.२

पार्थो ऽपयातः शीघ्रं वै विहाय महतीं चमूम् ॥ (३६।२)

pārtho 'payātaḥ śīghraṃ vai vihāya mahatīṃ camūm ||

37.1३७.१

अपयाते ततस् तस्मिन् धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे । (३७।१)

apayāte tatas tasmin dharmaputre yudhiṣṭhire |

37.2३७.२

द्रोणपुत्रः स्थितो राजन् प्रत्यादेशान् महात्मनः ॥ (३७।२)

droṇaputraḥ sthito rājan pratyādeśān mahātmanaḥ ||

38.1३८.१

ततो युधिष्ठिरो राजा त्यक्त्वा द्रौणिं महाहवे । (३८।१)

tato yudhiṣṭhiro rājā tyaktvā drauṇiṃ mahāhave |

38.2३८.२

प्रययौ तावकं सैन्यं युक्तः क्रूराय कर्मणे ॥ (३८।२)

prayayau tāvakaṃ sainyaṃ yuktaḥ krūrāya karmaṇe ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 8, 39

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit