युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

ब्राह्मणस्वानि ये मन्दा हरन्ति भरतर्षभ । (१।२)

नृशंसकारिणो मूढाः क्व ते गच्छन्ति मानवाः ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

चण्डालस्य च संवादं क्षत्रबन्धोश्च भारत ॥ (२।३)

राजन्य उवाच । (३।१)

वृद्धरूपो ऽसि चण्डाल बालवच्च विचेष्टसे । (३।२)

श्वखराणां रजःसेवी कस्माद् उद्विजसे गवाम् ॥ (३।३)

साधुभिर् गर्हितं कर्म चण्डालस्य विधीयते । (४।१)

कस्माद् गोरजसा ध्वस्तम् अपां कुण्डे निषिञ्चसि ॥ (४।२)

चण्डाल उवाच । (५।१)

ब्राह्मणस्य गवां राजन् ह्रियतीनां रजः पुरा । (५।२)

सोमम् उद्ध्वंसयामास तं सोमं ये ऽपिबन् द्विजाः ॥ (५।३)

दीक्षितश्च स राजापि क्षिप्रं नरकम् आविशत् । (६।१)

सह तैर् याजकैः सर्वैर् ब्रह्मस्वम् उपजीव्य तत् ॥ (६।२)

ये ऽपि तत्रापिबन् क्षीरं घृतं दधि च मानवाः । (७।१)

ब्राह्मणाः सहराजन्याः सर्वे नरकम् आविशन् ॥ (७।२)

जघ्नुस्ताः पयसा पुत्रांस्तथा पौत्रान् विधुन्वतीः । (८।१)

पशून् अवेक्षमाणाश्च साधुवृत्तेन दंपती ॥ (८।२)

अहं तत्रावसं राजन् ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । (९।१)

तासां मे रजसा ध्वस्तं भैक्षम् आसीन्नराधिप ॥ (९।२)

चण्डालो ऽहं ततो राजन् भुक्त्वा तद् अभवं मृतः । (१०।१)

ब्रह्मस्वहारी च नृपः सो ऽप्रतिष्ठां गतिं ययौ ॥ (१०।२)

तस्माद्धरेन्न विप्रस्वं कदाचिद् अपि किंचन । (११।१)

ब्रह्मस्वरजसा ध्वस्तं भुक्त्वा मां पश्य यादृशम् ॥ (११।२)

तस्मात् सोमो ऽप्यविक्रेयः पुरुषेण विपश्चिता । (१२।१)

विक्रयं हीह सोमस्य गर्हयन्ति मनीषिणः ॥ (१२।२)

ये चैनं क्रीणते राजन् ये च विक्रीणते जनाः । (१३।१)

ते तु वैवस्वतं प्राप्य रौरवं यान्ति सर्वशः ॥ (१३।२)

सोमं तु रजसा ध्वस्तं विक्रीयाद् बुद्धिपूर्वकम् । (१४।१)

श्रोत्रियो वार्धुषी भूत्वा चिररात्राय नश्यति । (१४।२)

नरकं त्रिंशतं प्राप्य श्वविष्ठाम् उपजीवति ॥ (१४।३)

श्वचर्याम् अतिमानं च सखिदारेषु विप्लवम् । (१५।१)

तुलयाधारयद् धर्मो ह्यतिमानो ऽतिरिच्यते ॥ (१५।२)

श्वानं वै पापिनं पश्य विवर्णं हरिणं कृशम् । (१६।१)

अतिमानेन भूतानाम् इमां गतिम् उपागतम् ॥ (१६।२)

अहं वै विपुले जातः कुले धनसमन्विते । (१७।१)

अन्यस्मिञ्जन्मनि विभो ज्ञानविज्ञानपारगः ॥ (१७।२)

अभवं तत्र जानानो ह्येतान् दोषान्मदात् तदा । (१८।१)

संरब्ध एव भूतानां पृष्ठमांसान्यभक्षयम् ॥ (१८।२)

सो ऽहं तेन च वृत्तेन भोजनेन च तेन वै । (१९।१)

इमाम् अवस्थां सम्प्राप्तः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ (१९।२)

आदीप्तम् इव चैलान्तं भ्रमरैर् इव चार्दितम् । (२०।१)

धावमानं सुसंरब्धं पश्य मां रजसान्वितम् ॥ (२०।२)

स्वाध्यायैस्तु महत् पापं तरन्ति गृहमेधिनः । (२१।१)

दानैः पृथग्विधैश्चापि यथा प्राहुर् मनीषिणः ॥ (२१।२)

तथा पापकृतं विप्रम् आश्रमस्थं महीपते । (२२।१)

सर्वसङ्गविनिर्मुक्तं छन्दांस्युत्तारयन्त्युत ॥ (२२।२)

अहं तु पापयोन्यां वै प्रसूतः क्षत्रियर्षभ । (२३।१)

निश्चयं नाधिगच्छामि कथं मुच्येयम् इत्युत ॥ (२३।२)

जातिस्मरत्वं तु मम केनचित् पूर्वकर्मणा । (२४।१)

शुभेन येन मोक्षं वै प्राप्तुम् इच्छाम्यहं नृप ॥ (२४।२)

त्वम् इमं मे प्रपन्नाय संशयं ब्रूहि पृच्छते । (२५।१)

चण्डालत्वात् कथम् अहं मुच्येयम् इति सत्तम ॥ (२५।२)

राजन्य उवाच । (२६।१)

चण्डाल प्रतिजानीहि येन मोक्षम् अवाप्स्यसि । (२६।२)

ब्राह्मणार्थे त्यजन् प्राणान् गतिम् इष्टाम् अवाप्स्यसि ॥ (२६।३)

दत्त्वा शरीरं क्रव्याद्भ्यो रणाग्नौ द्विजहेतुकम् । (२७।१)

हुत्वा प्राणान् प्रमोक्षस्ते नान्यथा मोक्षम् अर्हसि ॥ (२७।२)

भीष्म उवाच । (२८।१)

इत्युक्तः स तदा राजन् ब्रह्मस्वार्थे परंतप । (२८।२)

हुत्वा रणमुखे प्राणान् गतिम् इष्टाम् अवाप ह ॥ (२८।३)

तस्माद् रक्ष्यं त्वया पुत्र ब्रह्मस्वं भरतर्षभ । (२९।१)

यदीच्छसि महाबाहो शाश्वतीं गतिम् उत्तमाम् ॥ (२९।२)