संजय उवाच । (१।१)

प्रतिघातं तु सैन्यस्य नामृष्यत वृकोदरः । (१।२)

सो ऽभिनद् बाह्लिकं षष्ट्या कर्णं च दशभिः शरैः ॥ (१।३)

तस्य द्रोणः शितैर् बाणैस्तीक्ष्णधारैर् अयस्मयैः । (२।१)

जीवितान्तम् अभिप्रेप्सुर् मर्मण्याशु जघान ह ॥ (२।२)

कर्णो द्वादशभिर् बाणैर् अश्वत्थामा च सप्तभिः । (३।१)

षड्भिर् दुर्योधनो राजा तत एनम् अवाकिरत् ॥ (३।२)

भीमसेनो ऽपि तान् सर्वान् प्रत्यविध्यन्महाबलः । (४।१)

द्रोणं पञ्चाशतेषूणां कर्णं च दशभिः शरैः ॥ (४।२)

दुर्योधनं द्वादशभिर् द्रौणिं चाष्टाभिर् आशुगैः । (५।१)

आरावं तुमुलं कुर्वन्न् अभ्यवर्तत तान् रणे ॥ (५।२)

तस्मिन् संत्यजति प्राणान् मृत्युसाधारणीकृते । (६।१)

अजातशत्रुस्तान् योधान् भीमं त्रातेत्यचोदयत् ॥ (६।२)

ते ययुर् भीमसेनस्य समीपम् अमितौजसः । (७।१)

युयुधानप्रभृतयो माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ (७।२)

ते समेत्य सुसंरब्धाः सहिताः पुरुषर्षभाः । (८।१)

महेष्वासवरैर् गुप्तं द्रोणानीकं बिभित्सवः ॥ (८।२)

समापेतुर् महावीर्या भीमप्रभृतयो रथाः । (९।१)

तान् प्रत्यगृह्णाद् अव्यग्रो द्रोणो ऽपि रथिनां वरः ॥ (९।२)

महाबलान् अतिरथान् वीरान् समरशोभिनः । (१०।१)

बाह्यं मृत्युभयं कृत्वा तावकाः पाण्डवान् ययुः ॥ (१०।२)

सादिनः सादिनो ऽभ्यघ्नंस्तथैव रथिनो रथान् । (११।१)

आसीच्छक्त्यसिसंपातो युद्धम् आसीत् परश्वधैः ॥ (११।२)

निकृष्टम् असियुद्धं च बभूव कटुकोदयम् । (१२।१)

कुञ्जराणां च संघातैर् युद्धम् आसीत् सुदारुणम् ॥ (१२।२)

अपतत् कुञ्जराद् अन्यो हयाद् अन्यस्त्ववाक्शिराः । (१३।१)

नरो बाणेन निर्भिन्नो रथाद् अन्यश्च मारिष ॥ (१३।२)

तत्रान्यस्य च संमर्दे पतितस्य विवर्मणः । (१४।१)

शिरः प्रध्वंसयामास वक्षस्याक्रम्य कुञ्जरः ॥ (१४।२)

अपरे ऽप्यपराञ् जघ्नुर् वारणाः पतितान्नरान् । (१५।१)

विषाणैश्चावनिं गत्वा व्यभिन्दन् रथिनो बहून् ॥ (१५।२)

नरान्त्रैः केचिद् अपरे विषाणालग्नसंस्रवैः । (१६।१)

बभ्रमुः शतशो नागा मृद्नन्तः शतशो नरान् ॥ (१६।२)

कांस्यायसतनुत्राणान् नराश्वरथकुञ्जरान् । (१७।१)

पतितान् पोथयांचक्रुर् द्विपाः स्थूलनडान् इव ॥ (१७।२)

गृध्रपत्राधिवासांसि शयनानि नराधिपाः । (१८।१)

ह्रीमन्तः कालसंपक्वाः सुदुःखान्यधिशेरते ॥ (१८।२)

हन्ति स्मात्र पिता पुत्रं रथेनाभ्यतिवर्तते । (१९।१)

पुत्रश्च पितरं मोहान्निर्मर्यादम् अवर्तत ॥ (१९।२)

अक्षो भग्नो ध्वजश्छिन्नश्छत्रम् उर्व्यां निपातितम् । (२०।१)

युगार्धं छिन्नम् आदाय प्रदुद्राव तथा हयः ॥ (२०।२)

सासिर् बाहुर् निपतितः शिरश्छिन्नं सकुण्डलम् । (२१।१)

गजेनाक्षिप्य बलिना रथः संचूर्णितः क्षितौ ॥ (२१।२)

रथिना ताडितो नागो नाराचेनापतद् व्यसुः । (२२।१)

सारोहश्चापतद् वाजी गजेनाताडितो भृशम् ॥ (२२।२)

निर्मर्यादं महद् युद्धम् अवर्तत सुदारुणम् । (२३।१)

हा तात हा पुत्र सखे क्वासि तिष्ठ क्व धावसि ॥ (२३।२)

प्रहराहर जह्येनं स्मितक्ष्वेडितगर्जितैः । (२४।१)

इत्येवम् उच्चरन्त्यः स्म श्रूयन्ते विविधा गिरः ॥ (२४।२)

नरस्याश्वस्य नागस्य समसज्जत शोणितम् । (२५।१)

उपाशाम्यद् रजो भौमं भीरून् कश्मलम् आविशत् ॥ (२५।२)

आसीत् केशपरामर्शो मुष्टियुद्धं च दारुणम् । (२६।१)

नखैर् दन्तैश्च शूराणाम् अद्वीपे द्वीपम् इच्छताम् ॥ (२६।२)

तत्राच्छिद्यत वीरस्य सखड्गो बाहुर् उद्यतः । (२७।१)

सधनुश्चापरस्यापि सशरः साङ्कुशस्तथा ॥ (२७।२)

प्राक्रोशद् अन्यम् अन्यो ऽत्र तथान्यो विमुखो ऽद्रवत् । (२८।१)

अन्यः प्राप्तस्य चान्यस्य शिरः कायाद् अपाहरत् ॥ (२८।२)

शब्दम् अभ्यद्रवच्चान्यः शब्दाद् अन्यो ऽद्रवद् भृशम् । (२९।१)

स्वान् अन्यो ऽथ परान् अन्यो जघान निशितैः शरैः ॥ (२९।२)

गिरिशृङ्गोपमश्चात्र नाराचेन निपातितः । (३०।१)

मातङ्गो न्यपतद् भूमौ नदीरोध इवोष्णगे ॥ (३०।२)

तथैव रथिनं नागः क्षरन् गिरिर् इवारुजत् । (३१।१)

अध्यतिष्ठत् पदा भूमौ सहाश्वं सहसारथिम् ॥ (३१।२)

शूरान् प्रहरतो दृष्ट्वा कृतास्त्रान् रुधिरोक्षितान् । (३२।१)

बहून् अप्याविशन्मोहो भीरून् हृदयदुर्बलान् ॥ (३२।२)

सर्वम् आविग्नम् अभवन्न प्राज्ञायत किंचन । (३३।१)

सैन्ये च रजसा ध्वस्ते निर्मर्यादम् अवर्तत ॥ (३३।२)

ततः सेनापतिः शीघ्रम् अयं काल इति ब्रुवन् । (३४।१)

नित्याभित्वरितान् एव त्वरयामास पाण्डवान् ॥ (३४।२)

कुर्वन्तः शासनं तस्य पाण्डवेया यशस्विनः । (३५।१)

सरो हंसा इवापेतुर् घ्नन्तो द्रोणरथं प्रति ॥ (३५।२)

गृह्णीताद्रवतान्योन्यं विभीता विनिकृन्तत । (३६।१)

इत्यासीत् तुमुलः शब्दो दुर्धर्षस्य रथं प्रति ॥ (३६।२)

ततो द्रोणः कृपः कर्णो द्रौणी राजा जयद्रथः । (३७।१)

विन्दानुविन्दाव् अवन्त्यौ शल्यश्चैनान् अवारयन् ॥ (३७।२)

ते त्वार्यधर्मसंरब्धा दुर्निवार्या दुरासदाः । (३८।१)

शरार्ता न जुहुर् द्रोणं पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ (३८।२)

ततो द्रोणो ऽभिसंक्रुद्धो विसृजञ् शतशः शरान् । (३९।१)

चेदिपाञ्चालपाण्डूनाम् अकरोत् कदनं महत् ॥ (३९।२)

तस्य ज्यातलनिर्घोषः शुश्रुवे दिक्षु मारिष । (४०।१)

वज्रसंघातसंकाशस्त्रासयन् पाण्डवान् बहून् ॥ (४०।२)

एतस्मिन्न् अन्तरे जिष्णुर् हत्वा संशप्तकान् बली । (४१।१)

अभ्ययात् तत्र यत्र स्म द्रोणः पाण्डून् प्रमर्दति ॥ (४१।२)

तं शरौघमहावर्तं शोणितोदं महाह्रदम् । (४२।१)

तीर्णः संशप्तकान् हत्वा प्रत्यदृश्यत फल्गुनः ॥ (४२।२)

तस्य कीर्तिमतो लक्ष्म सूर्यप्रतिमतेजसः । (४३।१)

दीप्यमानम् अपश्याम तेजसा वानरध्वजम् ॥ (४३।२)

संशप्तकसमुद्रं तम् उच्छोष्यास्त्रगभस्तिभिः । (४४।१)

स पाण्डवयुगान्तार्कः कुरून् अप्यभ्यतीतपत् ॥ (४४।२)

प्रददाह कुरून् सर्वान् अर्जुनः शस्त्रतेजसा । (४५।१)

युगान्ते सर्वभूतानि धूमकेतुर् इवोत्थितः ॥ (४५।२)

तेन बाणसहस्रौघैर् गजाश्वरथयोधिनः । (४६।१)

ताड्यमानाः क्षितिं जग्मुर् मुक्तशस्त्राः शरार्दिताः ॥ (४६।२)

केचिद् आर्तस्वरं चक्रुर् विनेदुर् अपरे पुनः । (४७।१)

पार्थबाणहताः केचिन् निपेतुर् विगतासवः ॥ (४७।२)

तेषाम् उत्पततां कांश्चित् पतितांश्च पराङ्मुखान् । (४८।१)

न जघानार्जुनो योधान् योधव्रतम् अनुस्मरन् ॥ (४८।२)

ते विशीर्णरथाश्वेभाः प्रायशश्च पराङ्मुखाः । (४९।१)

कुरवः कर्ण कर्णेति हा हेति च विचुक्रुशुः ॥ (४९।२)

तम् आधिरथिर् आक्रन्दं विज्ञाय शरणैषिणाम् । (५०।१)

मा भैष्टेति प्रतिश्रुत्य ययावभिमुखो ऽर्जुनम् ॥ (५०।२)

स भारतरथश्रेष्ठः सर्वभारतहर्षणः । (५१।१)

प्रादुश्चक्रे तद् आग्नेयम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः ॥ (५१।२)

तस्य दीप्तशरौघस्य दीप्तचापधरस्य च । (५२।१)

शरौघाञ् शरजालेन विदुधाव धनंजयः । (५२।२)

अस्त्रम् अस्त्रेण संवार्य प्राणदद् विसृजञ् शरान् ॥ (५२।३)

धृष्टद्युम्नश्च भीमश्च सात्यकिश्च महारथः । (५३।१)

विव्यधुः कर्णम् आसाद्य त्रिभिस्त्रिभिर् अजिह्मगैः ॥ (५३।२)

अर्जुनास्त्रं तु राधेयः संवार्य शरवृष्टिभिः । (५४।१)

तेषां त्रयाणां चापानि चिछेद विशिखैस्त्रिभिः ॥ (५४।२)

ते निकृत्तायुधाः शूरा निर्विषा भुजगा इव । (५५।१)

रथशक्तीः समुत्क्षिप्य भृशं सिंहा इवानदन् ॥ (५५।२)

ता भुजाग्रैर् महावेगा विसृष्टा भुजगोपमाः । (५६।१)

दीप्यमाना महाशक्त्यो जग्मुर् आधिरथिं प्रति ॥ (५६।२)

ता निकृत्य शितैर् बाणैस्त्रिभिस्त्रिभिर् अजिह्मगैः । (५७।१)

ननाद बलवान् कर्णः पार्थाय विसृजञ् शरान् ॥ (५७।२)

अर्जुनश्चापि राधेयं विद्ध्वा सप्तभिर् आशुगैः । (५८।१)

कर्णाद् अवरजं बाणैर् जघान निशितैस्त्रिभिः ॥ (५८।२)

ततः शत्रुंजयं हत्वा पार्थः षड्भिर् अजिह्मगैः । (५९।१)

जहार सद्यो भल्लेन विपाटस्य शिरो रथात् ॥ (५९।२)

पश्यतां धार्तराष्ट्राणाम् एकेनैव किरीटिना । (६०।१)

प्रमुखे सूतपुत्रस्य सोदर्या निहतास्त्रयः ॥ (६०।२)

ततो भीमः समुत्पत्य स्वरथाद् वैनतेयवत् । (६१।१)

वरासिना कर्णपक्षाञ् जघान दश पञ्च च ॥ (६१।२)

पुनः स्वरथम् आस्थाय धनुर् आदाय चापरम् । (६२।१)

विव्याध दशभिः कर्णं सूतम् अश्वांश्च पञ्चभिः ॥ (६२।२)

धृष्टद्युम्नो ऽप्यसिवरं चर्म चादाय भास्वरम् । (६३।१)

जघान चन्द्रवर्माणं बृहत्क्षत्रं च पौरवम् ॥ (६३।२)

ततः स्वरथम् आस्थाय पाञ्चाल्यो ऽन्यच्च कार्मुकम् । (६४।१)

आदाय कर्णं विव्याध त्रिसप्तत्या नदन् रणे ॥ (६४।२)

शैनेयो ऽप्यन्यद् आदाय धनुर् इन्द्रायुधद्युति । (६५।१)

सूतपुत्रं चतुःषष्ट्या विद्ध्वा सिंह इवानदत् ॥ (६५।२)

भल्लाभ्यां साधुमुक्ताभ्यां छित्त्वा कर्णस्य कार्मुकम् । (६६।१)

पुनः कर्णं त्रिभिर् बाणैर् बाह्वोर् उरसि चार्पयत् ॥ (६६।२)

ततो दुर्योधनो द्रोणो राजा चैव जयद्रथः । (६७।१)

निमज्जमानं राधेयम् उज्जह्रुः सात्यकार्णवात् ॥ (६७।२)

धृष्टद्युम्नश्च भीमश्च सौभद्रो ऽर्जुन एव च । (६८।१)

नकुलः सहदेवश्च सात्यकिं जुगुपू रणे ॥ (६८।२)

एवम् एष महारौद्रः क्षयार्थं सर्वधन्विनाम् । (६९।१)

तावकानां परेषां च त्यक्त्वा प्राणान् अभूद् रणः ॥ (६९।२)

पदातिरथनागाश्वैर् गजाश्वरथपत्तयः । (७०।१)

रथिनो नागपत्त्यश्वै रथपत्ती रथद्विपैः ॥ (७०।२)

अश्वैर् अश्वा गजैर् नागा रथिनो रथिभिः सह । (७१।१)

संसक्ताः समदृश्यन्त पत्तयश्चापि पत्तिभिः ॥ (७१।२)

एवं सुकलिलं युद्धम् आसीत् क्रव्यादहर्षणम् । (७२।१)

महद्भिस्तैर् अभीतानां यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ (७२।२)

ततो हता नररथवाजिकुञ्जरैर् अनेकशो द्विपरथवाजिपत्तयः । (७३।१)

गजैर् गजा रथिभिर् उदायुधा रथा हयैर् हयाः पत्तिगणैश्च पत्तयः ॥ (७३।२)

रथैर् द्विपा द्विरदवरैर् महाहया हयैर् नरा वररथिभिश्च वाजिनः । (७४।१)

निरस्तजिह्वादशनेक्षणाः क्षितौ क्षयं गताः प्रमथितवर्मभूषणाः ॥ (७४।२)

तथा परैर् बहुकरणैर् वरायुधैर् हता गताः प्रतिभयदर्शनाः क्षितिम् । (७५।१)

विपोथिता हयगजपादताडिता भृशाकुला रथखुरनेमिभिर् हताः ॥ (७५।२)

प्रमोदने श्वापदपक्षिरक्षसां जनक्षये वर्तति तत्र दारुणे । (७६।१)

महाबलास्ते कुपिताः परस्परं निषूदयन्तः प्रविचेरुर् ओजसा ॥ (७६।२)

ततो बले भृशलुलिते परस्परं निरीक्षमाणे रुधिरौघसंप्लुते । (७७।१)

दिवाकरे ऽस्तंगिरिम् आस्थिते शनैर् उभे प्रयाते शिबिराय भारत ॥ (७७।२)