MBh, 8, 48
Select a line for its word-by-word analysis.
श्रुत्वा कर्णं कल्यम् उदारवीर्यं क्रुद्धः पार्थः फल्गुनस्यामितौजाः । (१।२)
śrutvā karṇaṃ kalyam udāravīryaṃ kruddhaḥ pārthaḥ phalgunasyāmitaujāḥ |
धनंजयं वाक्यम् उवाच चेदं युधिष्ठिरः कर्णशराभितप्तः ॥ (१।३)
dhanaṃjayaṃ vākyam uvāca cedaṃ yudhiṣṭhiraḥ karṇaśarābhitaptaḥ ||
इदं यदि द्वैतवने ह्य् अवक्ष्यः कर्णं योद्धुं न प्रसहे नृपेति । (२।१)
idaṃ yadi dvaitavane hy avakṣyaḥ karṇaṃ yoddhuṃ na prasahe nṛpeti |
वयं तदा प्राप्तकालानि सर्वे वृत्तान्य् उपैष्याम तदैव पार्थ ॥ (२।२)
vayaṃ tadā prāptakālāni sarve vṛttāny upaiṣyāma tadaiva pārtha ||
मयि प्रतिश्रुत्य वधं हि तस्य बलस्य चाप्तस्य तथैव वीर । (३।१)
mayi pratiśrutya vadhaṃ hi tasya balasya cāptasya tathaiva vīra |
आनीय नः शत्रुमध्यं स कस्मात् समुत्क्षिप्य स्थण्डिले प्रत्यपिंष्ठाः ॥ (३।२)
ānīya naḥ śatrumadhyaṃ sa kasmāt samutkṣipya sthaṇḍile pratyapiṃṣṭhāḥ ||
अन्वाशिष्म वयम् अर्जुन त्वयि यियासवो बहु कल्याणम् इष्टम् । (४।१)
anvāśiṣma vayam arjuna tvayi yiyāsavo bahu kalyāṇam iṣṭam |
तन् नः सर्वं विफलं राजपुत्र फलार्थिनां निचुल इवातिपुष्पः ॥ (४।२)
tan naḥ sarvaṃ viphalaṃ rājaputra phalārthināṃ nicula ivātipuṣpaḥ ||
प्रच्छादितं बडिशम् इवामिषेण प्रच्छादितो गवय इवापवाचा । (५।१)
pracchāditaṃ baḍiśam ivāmiṣeṇa pracchādito gavaya ivāpavācā |
अनर्थकं मे दर्शितवान् असि त्वं राज्यार्थिनो राज्यरूपं विनाशम् ॥ (५।२)
anarthakaṃ me darśitavān asi tvaṃ rājyārthino rājyarūpaṃ vināśam ||
यत् तत् पृथां वाग् उवाचान्तरिक्षे सप्ताहजाते त्वयि मन्दबुद्धौ । (६।१)
yat tat pṛthāṃ vāg uvācāntarikṣe saptāhajāte tvayi mandabuddhau |
जातः पुत्रो वासवविक्रमो ऽयं सर्वाञ् शूराञ् शात्रवाञ् जेष्यतीति ॥ (६।२)
jātaḥ putro vāsavavikramo 'yaṃ sarvāñ śūrāñ śātravāñ jeṣyatīti ||
अयं जेता खाण्डवे देवसंघान् सर्वाणि भूतान्य् अपि चोत्तमौजाः । (७।१)
ayaṃ jetā khāṇḍave devasaṃghān sarvāṇi bhūtāny api cottamaujāḥ |
अयं जेता मद्रकलिङ्गकेकयान् अयं कुरून् हन्ति च राजमध्ये ॥ (७।२)
ayaṃ jetā madrakaliṅgakekayān ayaṃ kurūn hanti ca rājamadhye ||
अस्मात् परो न भविता धनुर्धरो न वै भूतः कश्चन जातु जेता । (८।१)
asmāt paro na bhavitā dhanurdharo na vai bhūtaḥ kaścana jātu jetā |
इच्छन्न् आर्यः सर्वभूतानि कुर्याद् वशे वशी सर्वसमाप्तविद्यः ॥ (८।२)
icchann āryaḥ sarvabhūtāni kuryād vaśe vaśī sarvasamāptavidyaḥ ||
कान्त्या शशाङ्कस्य जवेन वायोः स्थैर्येण मेरोः क्षमया पृथिव्याः । (९।१)
kāntyā śaśāṅkasya javena vāyoḥ sthairyeṇa meroḥ kṣamayā pṛthivyāḥ |
सूर्यस्य भासा धनदस्य लक्ष्म्या शौर्येण शक्रस्य बलेन विष्णोः ॥ (९।२)
sūryasya bhāsā dhanadasya lakṣmyā śauryeṇa śakrasya balena viṣṇoḥ ||
तुल्यो महात्मा तव कुन्ति पुत्रो जातो ऽदितेर् विष्णुर् इवारिहन्ता । (१०।१)
tulyo mahātmā tava kunti putro jāto 'diter viṣṇur ivārihantā |
स्वेषां जयाय द्विषतां वधाय ख्यातो ऽमितौजाः कुलतन्तुकर्ता ॥ (१०।२)
sveṣāṃ jayāya dviṣatāṃ vadhāya khyāto 'mitaujāḥ kulatantukartā ||
इत्य् अन्तरिक्षे शतशृङ्गमूर्ध्नि तपस्विनां शृण्वतां वाग् उवाच । (११।१)
ity antarikṣe śataśṛṅgamūrdhni tapasvināṃ śṛṇvatāṃ vāg uvāca |
एवंविधं त्वां तच् च नाभूत् तवाद्य देवा हि नूनम् अनृतं वदन्ति ॥ (११।२)
evaṃvidhaṃ tvāṃ tac ca nābhūt tavādya devā hi nūnam anṛtaṃ vadanti ||
तथापरेषाम् ऋषिसत्तमानां श्रुत्वा गिरं पूजयतां सदैव । (१२।१)
tathāpareṣām ṛṣisattamānāṃ śrutvā giraṃ pūjayatāṃ sadaiva |
न संनतिं प्रैमि सुयोधनस्य न त्वा जानाम्य् आधिरथेर् भयार्तम् ॥ (१२।२)
na saṃnatiṃ praimi suyodhanasya na tvā jānāmy ādhirather bhayārtam ||
त्वष्ट्रा कृतं वाहम् अकूजनाक्षं शुभं समास्थाय कपिध्वजं त्वम् । (१३।१)
tvaṣṭrā kṛtaṃ vāham akūjanākṣaṃ śubhaṃ samāsthāya kapidhvajaṃ tvam |
खड्गं गृहीत्वा हेमचित्रं समिद्धं धनुश् चेदं गाण्डिवं तालमात्रम् । (१३।२)
khaḍgaṃ gṛhītvā hemacitraṃ samiddhaṃ dhanuś cedaṃ gāṇḍivaṃ tālamātram |
स केशवेनोह्यमानः कथं नु कर्णाद् भीतो व्यपयातो ऽसि पार्थ ॥ (१३।३)
sa keśavenohyamānaḥ kathaṃ nu karṇād bhīto vyapayāto 'si pārtha ||
धनुश् चैतत् केशवाय प्रदाय यन्ताभविष्यस् त्वं रणे चेद् दुरात्मन् । (१४।१)
dhanuś caitat keśavāya pradāya yantābhaviṣyas tvaṃ raṇe ced durātman |
ततो ऽहनिष्यत् केशवः कर्णम् उग्रं मरुत्पतिर् वृत्रम् इवात्तवज्रः ॥ (१४।२)
tato 'haniṣyat keśavaḥ karṇam ugraṃ marutpatir vṛtram ivāttavajraḥ ||
मासे ऽपतिष्यः पञ्चमे त्वं प्रकृच्छ्रे न वा गर्भो ऽप्य् अभविष्यः पृथायाः । (१५।१)
māse 'patiṣyaḥ pañcame tvaṃ prakṛcchre na vā garbho 'py abhaviṣyaḥ pṛthāyāḥ |
तत् ते श्रमो राजपुत्राभविष्यन् न संग्रामाद् अपयातुं दुरात्मन् ॥ (१५।२)
tat te śramo rājaputrābhaviṣyan na saṃgrāmād apayātuṃ durātman ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.