महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 22

320 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वासुदेव उवाच । (१।१)

vāsudeva uvāca

1.2१.२

एवं स पुरुषव्याघ्र शाल्वो राज्ञां महारिपुः । (१।२)

evaṃ sa puruṣavyāghra śālvo rājñāṃ mahāripuḥ |

1.3१.३

युध्यमानो मया संख्ये वियद् अभ्यागमत् पुनः ॥ (१।३)

yudhyamāno mayā saṃkhye viyad abhyāgamat punaḥ ||

2.1२.१

ततः शतघ्नीश् च महागदाश् च दीप्तांश् च शूलान् मुसलान् असींश् च । (२।१)

tataḥ śataghnīś ca mahāgadāś ca dīptāṃś ca śūlān musalān asīṃś ca |

2.2२.२

चिक्षेप रोषान्मयि मन्दबुद्धिः शाल्वो महाराज जयाभिकाङ्क्षी ॥ (२।२)

cikṣepa roṣānmayi mandabuddhiḥ śālvo mahārāja jayābhikāṅkṣī ||

3.1३.१

तान् आशुगैर् आपततो ऽहम् आशु निवार्य तूर्णं खगमान् ख एव । (३।१)

tān āśugair āpatato 'ham āśu nivārya tūrṇaṃ khagamān kha eva |

3.2३.२

द्विधा त्रिधा चाछिनमाशु मुक्तैस् ततो ऽन्तरिक्षे निनदो बभूव ॥ (३।२)

dvidhā tridhā cāchinamāśu muktais tato 'ntarikṣe ninado babhūva ||

4.1४.१

ततः शतसहस्रेण शराणां नतपर्वणाम् । (४।१)

tataḥ śatasahasreṇa śarāṇāṃ nataparvaṇām |

4.2४.२

दारुकं वाजिनश् चैव रथं च समवाकिरत् ॥ (४।२)

dārukaṃ vājinaś caiva rathaṃ ca samavākirat ||

5.1५.१

ततो माम् अब्रवीद् वीर दारुको विह्वलन्निव । (५।१)

tato mām abravīd vīra dāruko vihvalanniva |

5.2५.२

स्थातव्यम् इति तिष्ठामि शाल्वबाणप्रपीडितः ॥ (५।२)

sthātavyam iti tiṣṭhāmi śālvabāṇaprapīḍitaḥ ||

6.1६.१

इति तस्य निशम्याहं सारथेः करुणं वचः । (६।१)

iti tasya niśamyāhaṃ sāratheḥ karuṇaṃ vacaḥ |

6.2६.२

अवेक्षमाणो यन्तारम् अपश्यं शरपीडितम् ॥ (६।२)

avekṣamāṇo yantāram apaśyaṃ śarapīḍitam ||

7.1७.१

न तस्योरसि नो मूर्ध्नि न काये न भुजद्वये । (७।१)

na tasyorasi no mūrdhni na kāye na bhujadvaye |

7.2७.२

अन्तरं पाण्डवश्रेष्ठ पश्यामि नहतं शरैः ॥ (७।२)

antaraṃ pāṇḍavaśreṣṭha paśyāmi nahataṃ śaraiḥ ||

8.1८.१

स तु बाणवरोत्पीडाद् विस्रवत्यसृग् उल्बणम् । (८।१)

sa tu bāṇavarotpīḍād visravatyasṛg ulbaṇam |

8.2८.२

अभिवृष्टो यथा मेघैर् गिरिर् गैरिकधातुमान् ॥ (८।२)

abhivṛṣṭo yathā meghair girir gairikadhātumān ||

9.1९.१

अभीषुहस्तं तं दृष्ट्वा सीदन्तं सारथिं रणे । (९।१)

abhīṣuhastaṃ taṃ dṛṣṭvā sīdantaṃ sārathiṃ raṇe |

9.2९.२

अस्तम्भयं महाबाहो शाल्वबाणप्रपीडितम् ॥ (९।२)

astambhayaṃ mahābāho śālvabāṇaprapīḍitam ||

10.1१०.१

अथ मां पुरुषः कश्चिद् द्वारकानिलयो ऽब्रवीत् । (१०।१)

atha māṃ puruṣaḥ kaścid dvārakānilayo 'bravīt |

10.2१०.२

त्वरितो रथम् अभ्येत्य सौहृदाद् इव भारत ॥ (१०।२)

tvarito ratham abhyetya sauhṛdād iva bhārata ||

11.1११.१

आहुकस्य वचो वीर तस्यैव परिचारकः । (११।१)

āhukasya vaco vīra tasyaiva paricārakaḥ |

11.2११.२

विषण्णः सन्नकण्ठो वै तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ (११।२)

viṣaṇṇaḥ sannakaṇṭho vai tannibodha yudhiṣṭhira ||

12.1१२.१

द्वारकाधिपतिर् वीर आह त्वाम् आहुको वचः । (१२।१)

dvārakādhipatir vīra āha tvām āhuko vacaḥ |

12.2१२.२

केशवेह विजानीष्व यत् त्वां पितृसखो ऽब्रवीत् ॥ (१२।२)

keśaveha vijānīṣva yat tvāṃ pitṛsakho 'bravīt ||

13.1१३.१

उपयात्वाद्य शाल्वेन द्वारकां वृष्णिनन्दन । (१३।१)

upayātvādya śālvena dvārakāṃ vṛṣṇinandana |

13.2१३.२

विषक्ते त्वयि दुर्धर्ष हतः शूरसुतो बलात् ॥ (१३।२)

viṣakte tvayi durdharṣa hataḥ śūrasuto balāt ||

14.1१४.१

तद् अलं साधु युद्धेन निवर्तस्व जनार्दन । (१४।१)

tad alaṃ sādhu yuddhena nivartasva janārdana |

14.2१४.२

द्वारकाम् एव रक्षस्व कार्यम् एतन् महत् तव ॥ (१४।२)

dvārakām eva rakṣasva kāryam etan mahat tava ||

15.1१५.१

इत्य् अहं तस्य वचनं श्रुत्वा परमदुर्मनाः । (१५।१)

ity ahaṃ tasya vacanaṃ śrutvā paramadurmanāḥ |

15.2१५.२

निश्चयं नाधिगच्छामि कर्तव्यस्येतरस्य वा ॥ (१५।२)

niścayaṃ nādhigacchāmi kartavyasyetarasya vā ||

16.1१६.१

सात्यकिं बलदेवं च प्रद्युम्नं च महारथम् । (१६।१)

sātyakiṃ baladevaṃ ca pradyumnaṃ ca mahāratham |

16.2१६.२

जगर्हे मनसा वीर तच्छ्रुत्वा विप्रियं वचः ॥ (१६।२)

jagarhe manasā vīra tacchrutvā vipriyaṃ vacaḥ ||

17.1१७.१

अहं हि द्वारकायाश् च पितुश् च कुरुनन्दन । (१७।१)

ahaṃ hi dvārakāyāś ca pituś ca kurunandana |

17.2१७.२

तेषु रक्षां समाधाय प्रयातः सौभपातने ॥ (१७।२)

teṣu rakṣāṃ samādhāya prayātaḥ saubhapātane ||

18.1१८.१

बलदेवो महाबाहुः कच्चिज्जीवति शत्रुहा । (१८।१)

baladevo mahābāhuḥ kaccijjīvati śatruhā |

18.2१८.२

सात्यकी रौक्मिणेयश् च चारुदेष्णश् च वीर्यवान् । (१८।२)

sātyakī raukmiṇeyaś ca cārudeṣṇaś ca vīryavān |

18.3१८.३

साम्बप्रभृतयश् चैवेत्यहम् आसं सुदुर्मनाः ॥ (१८।३)

sāmbaprabhṛtayaś caivetyaham āsaṃ sudurmanāḥ ||

19.1१९.१

एतेषु हि नरव्याघ्र जीवत्सु न कथंचन । (१९।१)

eteṣu hi naravyāghra jīvatsu na kathaṃcana |

19.2१९.२

शक्यः शूरसुतो हन्तुम् अपि वज्रभृता स्वयम् ॥ (१९।२)

śakyaḥ śūrasuto hantum api vajrabhṛtā svayam ||

20.1२०.१

हतः शूरसुतो व्यक्तं व्यक्तं ते च परासवः । (२०।१)

hataḥ śūrasuto vyaktaṃ vyaktaṃ te ca parāsavaḥ |

20.2२०.२

बलदेवमुखाः सर्वे इति मे निश्चिता मतिः ॥ (२०।२)

baladevamukhāḥ sarve iti me niścitā matiḥ ||

21.1२१.१

सो ऽहं सर्वविनाशं तं चिन्तयानो मुहुर् मुहुः । (२१।१)

so 'haṃ sarvavināśaṃ taṃ cintayāno muhur muhuḥ |

21.2२१.२

सुविह्वलो महाराज पुनः शाल्वम् अयोधयम् ॥ (२१।२)

suvihvalo mahārāja punaḥ śālvam ayodhayam ||

22.1२२.१

ततो ऽपश्यं महाराज प्रपतन्तम् अहं तदा । (२२।१)

tato 'paśyaṃ mahārāja prapatantam ahaṃ tadā |

22.2२२.२

सौभाच्छूरसुतं वीर ततो मां मोह आविशत् ॥ (२२।२)

saubhācchūrasutaṃ vīra tato māṃ moha āviśat ||

23.1२३.१

तस्य रूपं प्रपततः पितुर् मम नराधिप । (२३।१)

tasya rūpaṃ prapatataḥ pitur mama narādhipa |

23.2२३.२

ययातेः क्षीणपुण्यस्य स्वर्गाद् इव महीतलम् ॥ (२३।२)

yayāteḥ kṣīṇapuṇyasya svargād iva mahītalam ||

24.1२४.१

विशीर्णगलितोष्णीषः प्रकीर्णाम्बरमूर्धजः । (२४।१)

viśīrṇagalitoṣṇīṣaḥ prakīrṇāmbaramūrdhajaḥ |

24.2२४.२

प्रपतन् दृश्यते ह स्म क्षीणपुण्य इव ग्रहः ॥ (२४।२)

prapatan dṛśyate ha sma kṣīṇapuṇya iva grahaḥ ||

25.1२५.१

ततः शार्ङ्गं धनुःश्रेष्ठं करात् प्रपतितं मम । (२५।१)

tataḥ śārṅgaṃ dhanuḥśreṣṭhaṃ karāt prapatitaṃ mama |

25.2२५.२

मोहात् सन्नश् च कौन्तेय रथोपस्थ उपाविशम् ॥ (२५।२)

mohāt sannaś ca kaunteya rathopastha upāviśam ||

26.1२६.१

ततो हाहाकृतं सर्वं सैन्यं मे गतचेतनम् । (२६।१)

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ sainyaṃ me gatacetanam |

26.2२६.२

मां दृष्ट्वा रथनीडस्थं गतासुम् इव भारत ॥ (२६।२)

māṃ dṛṣṭvā rathanīḍasthaṃ gatāsum iva bhārata ||

27.1२७.१

प्रसार्य बाहू पततः प्रसार्य चरणावपि । (२७।१)

prasārya bāhū patataḥ prasārya caraṇāvapi |

27.2२७.२

रूपं पितुर् अपश्यं तच्छकुनेः पततो यथा ॥ (२७।२)

rūpaṃ pitur apaśyaṃ tacchakuneḥ patato yathā ||

28.1२८.१

तं पतन्तं महाबाहो शूलपट्टिशपाणयः । (२८।१)

taṃ patantaṃ mahābāho śūlapaṭṭiśapāṇayaḥ |

28.2२८.२

अभिघ्नन्तो भृशं वीरा मम चेतो व्यकम्पयन् ॥ (२८।२)

abhighnanto bhṛśaṃ vīrā mama ceto vyakampayan ||

29.1२९.१

ततो मुहूर्तात् प्रतिलभ्य संज्ञाम् अहं तदा वीर महाविमर्दे । (२९।१)

tato muhūrtāt pratilabhya saṃjñām ahaṃ tadā vīra mahāvimarde |

29.2२९.२

न तत्र सौभं न रिपुं न शाल्वं पश्यामि वृद्धं पितरं न चापि ॥ (२९।२)

na tatra saubhaṃ na ripuṃ na śālvaṃ paśyāmi vṛddhaṃ pitaraṃ na cāpi ||

30.1३०.१

ततो ममासीन् मनसि मायेयम् इति निश्चितम् । (३०।१)

tato mamāsīn manasi māyeyam iti niścitam |

30.2३०.२

प्रबुद्धो ऽस्मि ततो भूयः शतशो विकिरञ्शरान् ॥ (३०।२)

prabuddho 'smi tato bhūyaḥ śataśo vikirañśarān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 22

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit