महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 54

280 of 1995 · 82 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

मत्तः कैतवकेनैव यज्जितो ऽस्मि दुरोदरम् । (१।२)

mattaḥ kaitavakenaiva yajjito 'smi durodaram |

1.3१.३

शकुने हन्त दीव्यामो ग्लहमानाः सहस्रशः ॥ (१।३)

śakune hanta dīvyāmo glahamānāḥ sahasraśaḥ ||

2.1२.१

इमे निष्कसहस्रस्य कुण्डिनो भरिताः शतम् । (२।१)

ime niṣkasahasrasya kuṇḍino bharitāḥ śatam |

2.2२.२

कोशो हिरण्यम् अक्षय्यं जातरूपम् अनेकशः । (२।२)

kośo hiraṇyam akṣayyaṃ jātarūpam anekaśaḥ |

2.3२.३

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (२।३)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

3.1३.१

वैशंपायन उवाच । (३।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

3.2३.२

इत्युक्तः शकुनिः प्राह जितम् इत्येव तं नृपम् ॥ (३।२)

ityuktaḥ śakuniḥ prāha jitam ityeva taṃ nṛpam ||

4.1४.१

युधिष्ठिर उवाच । (४।१)

yudhiṣṭhira uvāca

4.2४.२

अयं सहस्रसमितो वैयाघ्रः सुप्रवर्तितः । (४।२)

ayaṃ sahasrasamito vaiyāghraḥ supravartitaḥ |

4.3४.३

सुचक्रोपस्करः श्रीमान् किङ्किणीजालमण्डितः ॥ (४।३)

sucakropaskaraḥ śrīmān kiṅkiṇījālamaṇḍitaḥ ||

5.1५.१

संह्रादनो राजरथो य इहास्मान् उपावहत् । (५।१)

saṃhrādano rājaratho ya ihāsmān upāvahat |

5.2५.२

जैत्रो रथवरः पुण्यो मेघसागरनिःस्वनः ॥ (५।२)

jaitro rathavaraḥ puṇyo meghasāgaraniḥsvanaḥ ||

6.1६.१

अष्टौ यं कुररच्छायाः सदश्वा राष्ट्रसंमताः । (६।१)

aṣṭau yaṃ kuraracchāyāḥ sadaśvā rāṣṭrasaṃmatāḥ |

6.2६.२

वहन्ति नैषाम् उच्येत पदा भूमिम् उपस्पृशन् । (६।२)

vahanti naiṣām ucyeta padā bhūmim upaspṛśan |

6.3६.३

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (६।३)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

7.1७.१

वैशंपायन उवाच । (७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

7.2७.२

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । (७।२)

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |

7.3७.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (७।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

8.1८.१

युधिष्ठिर उवाच । (८।१)

yudhiṣṭhira uvāca

8.2८.२

सहस्रसंख्या नागा मे मत्तास्तिष्ठन्ति सौबल । (८।२)

sahasrasaṃkhyā nāgā me mattāstiṣṭhanti saubala |

8.3८.३

हेमकक्षाः कृतापीडाः पद्मिनो हेममालिनः ॥ (८।३)

hemakakṣāḥ kṛtāpīḍāḥ padmino hemamālinaḥ ||

9.1९.१

सुदान्ता राजवहनाः सर्वशब्दक्षमा युधि । (९।१)

sudāntā rājavahanāḥ sarvaśabdakṣamā yudhi |

9.2९.२

ईषादन्ता महाकायाः सर्वे चाष्टकरेणवः ॥ (९।२)

īṣādantā mahākāyāḥ sarve cāṣṭakareṇavaḥ ||

10.1१०.१

सर्वे च पुरभेत्तारो नगमेघनिभा गजाः । (१०।१)

sarve ca purabhettāro nagameghanibhā gajāḥ |

10.2१०.२

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (१०।२)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

11.1११.१

वैशंपायन उवाच । (११।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

11.2११.२

तम् एवंवादिनं पार्थं प्रहसन्न् इव सौबलः । (११।२)

tam evaṃvādinaṃ pārthaṃ prahasann iva saubalaḥ |

11.3११.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (११।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

12.1१२.१

युधिष्ठिर उवाच । (१२।१)

yudhiṣṭhira uvāca

12.2१२.२

शतं दासीसहस्राणि तरुण्यो मे प्रभद्रिकाः । (१२।२)

śataṃ dāsīsahasrāṇi taruṇyo me prabhadrikāḥ |

12.3१२.३

कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलंकृताः ॥ (१२।३)

kambukeyūradhāriṇyo niṣkakaṇṭhyaḥ svalaṃkṛtāḥ ||

13.1१३.१

महार्हमाल्याभरणाः सुवस्त्राश्चन्दनोक्षिताः । (१३।१)

mahārhamālyābharaṇāḥ suvastrāścandanokṣitāḥ |

13.2१३.२

मणीन् हेम च बिभ्रत्यः सर्वा वै सूक्ष्मवाससः ॥ (१३।२)

maṇīn hema ca bibhratyaḥ sarvā vai sūkṣmavāsasaḥ ||

14.1१४.१

अनुसेवां चरन्तीमाः कुशला नृत्यसामसु । (१४।१)

anusevāṃ carantīmāḥ kuśalā nṛtyasāmasu |

14.2१४.२

स्नातकानाम् अमात्यानां राज्ञां च मम शासनात् । (१४।२)

snātakānām amātyānāṃ rājñāṃ ca mama śāsanāt |

14.3१४.३

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (१४।३)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

15.1१५.१

वैशंपायन उवाच । (१५।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

15.2१५.२

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । (१५।२)

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |

15.3१५.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (१५।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

16.1१६.१

युधिष्ठिर उवाच । (१६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

16.2१६.२

एतावन्त्येव दासानां सहस्राण्युत सन्ति मे । (१६।२)

etāvantyeva dāsānāṃ sahasrāṇyuta santi me |

16.3१६.३

प्रदक्षिणानुलोमाश्च प्रावारवसनाः सदा ॥ (१६।३)

pradakṣiṇānulomāśca prāvāravasanāḥ sadā ||

17.1१७.१

प्राज्ञा मेधाविनो दक्षा युवानो मृष्टकुण्डलाः । (१७।१)

prājñā medhāvino dakṣā yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ |

17.2१७.२

पात्रीहस्ता दिवारात्रम् अतिथीन् भोजयन्त्युत । (१७।२)

pātrīhastā divārātram atithīn bhojayantyuta |

17.3१७.३

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (१७।३)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

18.1१८.१

वैशंपायन उवाच । (१८।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

18.2१८.२

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । (१८।२)

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |

18.3१८.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (१८।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

19.1१९.१

युधिष्ठिर उवाच । (१९।१)

yudhiṣṭhira uvāca

19.2१९.२

रथास्तावन्त एवेमे हेमभाण्डाः पताकिनः । (१९।२)

rathāstāvanta eveme hemabhāṇḍāḥ patākinaḥ |

19.3१९.३

हयैर् विनीतैः सम्पन्ना रथिभिश्चित्रयोधिभिः ॥ (१९।३)

hayair vinītaiḥ sampannā rathibhiścitrayodhibhiḥ ||

20.1२०.१

एकैको यत्र लभते सहस्रपरमां भृतिम् । (२०।१)

ekaiko yatra labhate sahasraparamāṃ bhṛtim |

20.2२०.२

युध्यतो ऽयुध्यतो वापि वेतनं मासकालिकम् । (२०।२)

yudhyato 'yudhyato vāpi vetanaṃ māsakālikam |

20.3२०.३

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (२०।३)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

21.1२१.१

वैशंपायन उवाच । (२१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

21.2२१.२

इत्येवम् उक्ते पार्थेन कृतवैरो दुरात्मवान् । (२१।२)

ityevam ukte pārthena kṛtavairo durātmavān |

21.3२१.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (२१।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

22.1२२.१

युधिष्ठिर उवाच । (२२।१)

yudhiṣṭhira uvāca

22.2२२.२

अश्वांस्तित्तिरिकल्माषान् गान्धर्वान् हेममालिनः । (२२।२)

aśvāṃstittirikalmāṣān gāndharvān hemamālinaḥ |

22.3२२.३

ददौ चित्ररथस्तुष्टो यांस्तान् गाण्डीवधन्वने । (२२।३)

dadau citrarathastuṣṭo yāṃstān gāṇḍīvadhanvane |

22.4२२.४

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (२२।४)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

23.1२३.१

वैशंपायन उवाच । (२३।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

23.2२३.२

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । (२३।२)

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |

23.3२३.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (२३।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

24.1२४.१

युधिष्ठिर उवाच । (२४।१)

yudhiṣṭhira uvāca

24.2२४.२

रथानां शकटानां च हयानां चायुतानि मे । (२४।२)

rathānāṃ śakaṭānāṃ ca hayānāṃ cāyutāni me |

24.3२४.३

युक्तानाम् एव तिष्ठन्ति वाहैर् उच्चावचैर् वृताः ॥ (२४।३)

yuktānām eva tiṣṭhanti vāhair uccāvacair vṛtāḥ ||

25.1२५.१

एवं वर्णस्य वर्णस्य समुच्चीय सहस्रशः । (२५।१)

evaṃ varṇasya varṇasya samuccīya sahasraśaḥ |

25.2२५.२

क्षीरं पिबन्तस्तिष्ठन्ति भुञ्जानाः शालितण्डुलान् ॥ (२५।२)

kṣīraṃ pibantastiṣṭhanti bhuñjānāḥ śālitaṇḍulān ||

26.1२६.१

षष्टिस्तानि सहस्राणि सर्वे पृथुलवक्षसः । (२६।१)

ṣaṣṭistāni sahasrāṇi sarve pṛthulavakṣasaḥ |

26.2२६.२

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (२६।२)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

27.1२७.१

वैशंपायन उवाच । (२७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

27.2२७.२

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । (२७।२)

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |

27.3२७.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (२७।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

28.1२८.१

युधिष्ठिर उवाच । (२८।१)

yudhiṣṭhira uvāca

28.2२८.२

ताम्रलोहैः परिवृता निधयो मे चतुःशताः । (२८।२)

tāmralohaiḥ parivṛtā nidhayo me catuḥśatāḥ |

28.3२८.३

पञ्चद्रौणिक एकैकः सुवर्णस्याहतस्य वै । (२८।३)

pañcadrauṇika ekaikaḥ suvarṇasyāhatasya vai |

28.4२८.४

एतद् राजन् धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ (२८।४)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā ||

29.1२९.१

वैशंपायन उवाच । (२९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

29.2२९.२

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । (२९।२)

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |

29.3२९.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (२९।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit