महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 147

811 of 1995 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वासुदेव उवाच । (१।१)

vāsudeva uvāca

1.2१.२

एवम् उक्ते तु गान्धार्या धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (१।२)

evam ukte tu gāndhāryā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ |

1.3१.३

दुर्योधनम् उवाचेदं नृपमध्ये जनाधिप ॥ (१।३)

duryodhanam uvācedaṃ nṛpamadhye janādhipa ||

2.1२.१

दुर्योधन निबोधेदं यत् त्वां वक्ष्यामि पुत्रक । (२।१)

duryodhana nibodhedaṃ yat tvāṃ vakṣyāmi putraka |

2.2२.२

तथा तत् कुरु भद्रं ते यद्यस्ति पितृगौरवम् ॥ (२।२)

tathā tat kuru bhadraṃ te yadyasti pitṛgauravam ||

3.1३.१

सोमः प्रजापतिः पूर्वं कुरूणां वंशवर्धनः । (३।१)

somaḥ prajāpatiḥ pūrvaṃ kurūṇāṃ vaṃśavardhanaḥ |

3.2३.२

सोमाद् बभूव षष्ठो वै ययातिर् नहुषात्मजः ॥ (३।२)

somād babhūva ṣaṣṭho vai yayātir nahuṣātmajaḥ ||

4.1४.१

तस्य पुत्रा बभूवुश्च पञ्च राजर्षिसत्तमाः । (४।१)

tasya putrā babhūvuśca pañca rājarṣisattamāḥ |

4.2४.२

तेषां यदुर् महातेजा ज्येष्ठः समभवत् प्रभुः ॥ (४।२)

teṣāṃ yadur mahātejā jyeṣṭhaḥ samabhavat prabhuḥ ||

5.1५.१

पूरुर् यवीयांश्च ततो यो ऽस्माकं वंशवर्धनः । (५।१)

pūrur yavīyāṃśca tato yo 'smākaṃ vaṃśavardhanaḥ |

5.2५.२

शर्मिष्ठायाः सम्प्रसूतो दुहितुर् वृषपर्वणः ॥ (५।२)

śarmiṣṭhāyāḥ samprasūto duhitur vṛṣaparvaṇaḥ ||

6.1६.१

यदुश्च भरतश्रेष्ठ देवयान्याः सुतो ऽभवत् । (६।१)

yaduśca bharataśreṣṭha devayānyāḥ suto 'bhavat |

6.2६.२

दौहित्रस्तात शुक्रस्य काव्यस्यामिततेजसः ॥ (६।२)

dauhitrastāta śukrasya kāvyasyāmitatejasaḥ ||

7.1७.१

यादवानां कुलकरो बलवान् वीर्यसंमतः । (७।१)

yādavānāṃ kulakaro balavān vīryasaṃmataḥ |

7.2७.२

अवमेने स तु क्षत्रं दर्पपूर्णः सुमन्दधीः ॥ (७।२)

avamene sa tu kṣatraṃ darpapūrṇaḥ sumandadhīḥ ||

8.1८.१

न चातिष्ठत् पितुः शास्त्रे बलदर्पविमोहितः । (८।१)

na cātiṣṭhat pituḥ śāstre baladarpavimohitaḥ |

8.2८.२

अवमेने च पितरं भ्रातॄंश्चाप्यपराजितः ॥ (८।२)

avamene ca pitaraṃ bhrātṝṃścāpyaparājitaḥ ||

9.1९.१

पृथिव्यां चतुरन्तायां यदुर् एवाभवद् बली । (९।१)

pṛthivyāṃ caturantāyāṃ yadur evābhavad balī |

9.2९.२

वशे कृत्वा स नृपतीन् अवसन्नागसाह्वये ॥ (९।२)

vaśe kṛtvā sa nṛpatīn avasannāgasāhvaye ||

10.1१०.१

तं पिता परमक्रुद्धो ययातिर् नहुषात्मजः । (१०।१)

taṃ pitā paramakruddho yayātir nahuṣātmajaḥ |

10.2१०.२

शशाप पुत्रं गान्धारे राज्याच्च व्यपरोपयत् ॥ (१०।२)

śaśāpa putraṃ gāndhāre rājyācca vyaparopayat ||

11.1११.१

ये चैनम् अन्ववर्तन्त भ्रातरो बलदर्पितम् । (११।१)

ye cainam anvavartanta bhrātaro baladarpitam |

11.2११.२

शशाप तान् अपि क्रुद्धो ययातिस्तनयान् अथ ॥ (११।२)

śaśāpa tān api kruddho yayātistanayān atha ||

12.1१२.१

यवीयांसं ततः पूरुं पुत्रं स्ववशवर्तिनम् । (१२।१)

yavīyāṃsaṃ tataḥ pūruṃ putraṃ svavaśavartinam |

12.2१२.२

राज्ये निवेशयामास विधेयं नृपसत्तमः ॥ (१२।२)

rājye niveśayāmāsa vidheyaṃ nṛpasattamaḥ ||

13.1१३.१

एवं ज्येष्ठो ऽप्यथोत्सिक्तो न राज्यम् अभिजायते । (१३।१)

evaṃ jyeṣṭho 'pyathotsikto na rājyam abhijāyate |

13.2१३.२

यवीयांसो ऽभिजायन्ते राज्यं वृद्धोपसेवया ॥ (१३।२)

yavīyāṃso 'bhijāyante rājyaṃ vṛddhopasevayā ||

14.1१४.१

तथैव सर्वधर्मज्ञः पितुर् मम पितामहः । (१४।१)

tathaiva sarvadharmajñaḥ pitur mama pitāmahaḥ |

14.2१४.२

प्रतीपः पृथिवीपालस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ (१४।२)

pratīpaḥ pṛthivīpālastriṣu lokeṣu viśrutaḥ ||

15.1१५.१

तस्य पार्थिवसिंहस्य राज्यं धर्मेण शासतः । (१५।१)

tasya pārthivasiṃhasya rājyaṃ dharmeṇa śāsataḥ |

15.2१५.२

त्रयः प्रजज्ञिरे पुत्रा देवकल्पा यशस्विनः ॥ (१५।२)

trayaḥ prajajñire putrā devakalpā yaśasvinaḥ ||

16.1१६.१

देवापिर् अभवज्ज्येष्ठो बाह्लीकस्तदनन्तरम् । (१६।१)

devāpir abhavajjyeṣṭho bāhlīkastadanantaram |

16.2१६.२

तृतीयः शंतनुस्तात धृतिमान्मे पितामहः ॥ (१६।२)

tṛtīyaḥ śaṃtanustāta dhṛtimānme pitāmahaḥ ||

17.1१७.१

देवापिस्तु महातेजास्त्वग्दोषी राजसत्तमः । (१७।१)

devāpistu mahātejāstvagdoṣī rājasattamaḥ |

17.2१७.२

धार्मिकः सत्यवादी च पितुः शुश्रूषणे रतः ॥ (१७।२)

dhārmikaḥ satyavādī ca pituḥ śuśrūṣaṇe rataḥ ||

18.1१८.१

पौरजानपदानां च संमतः साधुसत्कृतः । (१८।१)

paurajānapadānāṃ ca saṃmataḥ sādhusatkṛtaḥ |

18.2१८.२

सर्वेषां बालवृद्धानां देवापिर् हृदयंगमः ॥ (१८।२)

sarveṣāṃ bālavṛddhānāṃ devāpir hṛdayaṃgamaḥ ||

19.1१९.१

प्राज्ञश्च सत्यसंधश्च सर्वभूतहिते रतः । (१९।१)

prājñaśca satyasaṃdhaśca sarvabhūtahite rataḥ |

19.2१९.२

वर्तमानः पितुः शास्त्रे ब्राह्मणानां तथैव च ॥ (१९।२)

vartamānaḥ pituḥ śāstre brāhmaṇānāṃ tathaiva ca ||

20.1२०.१

बाह्लीकस्य प्रियो भ्राता शंतनोश्च महात्मनः । (२०।१)

bāhlīkasya priyo bhrātā śaṃtanośca mahātmanaḥ |

20.2२०.२

सौभ्रात्रं च परं तेषां सहितानां महात्मनाम् ॥ (२०।२)

saubhrātraṃ ca paraṃ teṣāṃ sahitānāṃ mahātmanām ||

21.1२१.१

अथ कालस्य पर्याये वृद्धो नृपतिसत्तमः । (२१।१)

atha kālasya paryāye vṛddho nṛpatisattamaḥ |

21.2२१.२

संभारान् अभिषेकार्थं कारयामास शास्त्रतः । (२१।२)

saṃbhārān abhiṣekārthaṃ kārayāmāsa śāstrataḥ |

21.3२१.३

मङ्गलानि च सर्वाणि कारयामास चाभिभूः ॥ (२१।३)

maṅgalāni ca sarvāṇi kārayāmāsa cābhibhūḥ ||

22.1२२.१

तं ब्राह्मणाश्च वृद्धाश्च पौरजानपदैः सह । (२२।१)

taṃ brāhmaṇāśca vṛddhāśca paurajānapadaiḥ saha |

22.2२२.२

सर्वे निवारयामासुर् देवापेर् अभिषेचनम् ॥ (२२।२)

sarve nivārayāmāsur devāper abhiṣecanam ||

23.1२३.१

स तच्छ्रुत्वा तु नृपतिर् अभिषेकनिवारणम् । (२३।१)

sa tacchrutvā tu nṛpatir abhiṣekanivāraṇam |

23.2२३.२

अश्रुकण्ठो ऽभवद् राजा पर्यशोचत चात्मजम् ॥ (२३।२)

aśrukaṇṭho 'bhavad rājā paryaśocata cātmajam ||

24.1२४.१

एवं वदान्यो धर्मज्ञः सत्यसंधश्च सो ऽभवत् । (२४।१)

evaṃ vadānyo dharmajñaḥ satyasaṃdhaśca so 'bhavat |

24.2२४.२

प्रियः प्रजानाम् अपि संस्त्वग्दोषेण प्रदूषितः ॥ (२४।२)

priyaḥ prajānām api saṃstvagdoṣeṇa pradūṣitaḥ ||

25.1२५.१

हीनाङ्गं पृथिवीपालं नाभिनन्दन्ति देवताः । (२५।१)

hīnāṅgaṃ pṛthivīpālaṃ nābhinandanti devatāḥ |

25.2२५.२

इति कृत्वा नृपश्रेष्ठं प्रत्यषेधन् द्विजर्षभाः ॥ (२५।२)

iti kṛtvā nṛpaśreṣṭhaṃ pratyaṣedhan dvijarṣabhāḥ ||

26.1२६.१

ततः प्रव्यथितात्मासौ पुत्रशोकसमन्वितः । (२६।१)

tataḥ pravyathitātmāsau putraśokasamanvitaḥ |

26.2२६.२

ममार तं मृतं दृष्ट्वा देवापिः संश्रितो वनम् ॥ (२६।२)

mamāra taṃ mṛtaṃ dṛṣṭvā devāpiḥ saṃśrito vanam ||

27.1२७.१

बाह्लीको मातुलकुले त्यक्त्वा राज्यं व्यवस्थितः । (२७।१)

bāhlīko mātulakule tyaktvā rājyaṃ vyavasthitaḥ |

27.2२७.२

पितृभ्रातॄन् परित्यज्य प्राप्तवान् पुरम् ऋद्धिमत् ॥ (२७।२)

pitṛbhrātṝn parityajya prāptavān puram ṛddhimat ||

28.1२८.१

बाह्लीकेन त्वनुज्ञातः शंतनुर् लोकविश्रुतः । (२८।१)

bāhlīkena tvanujñātaḥ śaṃtanur lokaviśrutaḥ |

28.2२८.२

पितर्युपरते राजन् राजा राज्यम् अकारयत् ॥ (२८।२)

pitaryuparate rājan rājā rājyam akārayat ||

29.1२९.१

तथैवाहं मतिमता परिचिन्त्येह पाण्डुना । (२९।१)

tathaivāhaṃ matimatā paricintyeha pāṇḍunā |

29.2२९.२

ज्येष्ठः प्रभ्रंशितो राज्याद्धीनाङ्ग इति भारत ॥ (२९।२)

jyeṣṭhaḥ prabhraṃśito rājyāddhīnāṅga iti bhārata ||

30.1३०.१

पाण्डुस्तु राज्यं सम्प्राप्तः कनीयान् अपि सन्नृपः । (३०।१)

pāṇḍustu rājyaṃ samprāptaḥ kanīyān api sannṛpaḥ |

30.2३०.२

विनाशे तस्य पुत्राणाम् इदं राज्यम् अरिंदम । (३०।२)

vināśe tasya putrāṇām idaṃ rājyam ariṃdama |

30.3३०.३

मय्यभागिनि राज्याय कथं त्वं राज्यम् इच्छसि ॥ (३०।३)

mayyabhāgini rājyāya kathaṃ tvaṃ rājyam icchasi ||

31.1३१.१

युधिष्ठिरो राजपुत्रो महात्मा न्यायागतं राज्यम् इदं च तस्य । (३१।१)

yudhiṣṭhiro rājaputro mahātmā nyāyāgataṃ rājyam idaṃ ca tasya |

31.2३१.२

स कौरवस्यास्य जनस्य भर्ता प्रशासिता चैव महानुभावः ॥ (३१।२)

sa kauravasyāsya janasya bhartā praśāsitā caiva mahānubhāvaḥ ||

32.1३२.१

स सत्यसंधः सतताप्रमत्तः शास्त्रे स्थितो बन्धुजनस्य साधुः । (३२।१)

sa satyasaṃdhaḥ satatāpramattaḥ śāstre sthito bandhujanasya sādhuḥ |

32.2३२.२

प्रियः प्रजानां सुहृदानुकम्पी जितेन्द्रियः साधुजनस्य भर्ता ॥ (३२।२)

priyaḥ prajānāṃ suhṛdānukampī jitendriyaḥ sādhujanasya bhartā ||

33.1३३.१

क्षमा तितिक्षा दम आर्जवं च सत्यव्रतत्वं श्रुतम् अप्रमादः । (३३।१)

kṣamā titikṣā dama ārjavaṃ ca satyavratatvaṃ śrutam apramādaḥ |

33.2३३.२

भूतानुकम्पा ह्यनुशासनं च युधिष्ठिरे राजगुणाः समस्ताः ॥ (३३।२)

bhūtānukampā hyanuśāsanaṃ ca yudhiṣṭhire rājaguṇāḥ samastāḥ ||

34.1३४.१

अराजपुत्रस्त्वम् अनार्यवृत्तो लुब्धस्तथा बन्धुषु पापबुद्धिः । (३४।१)

arājaputrastvam anāryavṛtto lubdhastathā bandhuṣu pāpabuddhiḥ |

34.2३४.२

क्रमागतं राज्यम् इदं परेषां हर्तुं कथं शक्ष्यसि दुर्विनीतः ॥ (३४।२)

kramāgataṃ rājyam idaṃ pareṣāṃ hartuṃ kathaṃ śakṣyasi durvinītaḥ ||

35.1३५.१

प्रयच्छ राज्यार्धम् अपेतमोहः सवाहनं त्वं सपरिच्छदं च । (३५।१)

prayaccha rājyārdham apetamohaḥ savāhanaṃ tvaṃ saparicchadaṃ ca |

35.2३५.२

ततो ऽवशेषं तव जीवितस्य सहानुजस्यैव भवेन्नरेन्द्र ॥ (३५।२)

tato 'vaśeṣaṃ tava jīvitasya sahānujasyaiva bhavennarendra ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 147

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit